برکات حِمیَری (یا حاضری )بن محمدبن اسماعیل ، از ائمة اِباضی عمان . در نزوه به دنیا آمد. تاریخ ولادتش معلوم نیست . حوادث زندگانی او با وقایع زندگانی پدرش محمد (متوفی ٩٤٢)، که پیش از او امامت یافته بود، در آمیخته است ، و ناگزیر باید حوادث تاریخی از زمان امامت محمدبن اسماعیل بررسی شود.

محمدبن اسماعیل در٩٠٦، به دلیل مخالفت جدی با سلیمان بن سلیمان امیر نبهانی ، مورد تقدیر اباضیان قرار گرفت و آنان وی را شایستة امامت دانستند و با او بیعت کردند (ابن رزیق ، ص ٢٦٠؛ سیابی ، ج ٣، ص ١٢٠؛ ویلکینسون ، ص ٢١٥؛ ازکوی عمانی ، ص ٧٤؛ مایلز، ص ١٥٢). محمدبن اسماعیل بعد از انتخاب شدن به امامت ، اقداماتی کرد که بیشتر علمای اباضی تأیید کردند از جمله : مصادرة اموال حاکمان آل نبهان و اعوان آنها و تدوین قوانین معاملات و ضرایب (سیابی ، ج ٣، ص ١٢٩؛ سالمی ، ج ١، ص ٣٧٩ـ٣٨٠،٣٨٤). با اینهمه بعضی از علمای اباضی اقدامات او را ناروا خواندند همچون فقیه احمدبن مداد، قاضی نزوه ، که به لزوم بیزاری جستن از محمدبن اسماعیل نظر داد (ویلکینسون ، ص ٢١٦؛ سیابی ، ج ٣، ص ١٢٩،١٣٣؛ سالمی ، ج ١، ص ٣٨٤؛ ازکوی عمانی ، ص ٧٧). بعد از فوت محمدبن اسماعیل ، اباضیان با فرزندش برکات بیعت کردند (سیابی ، ج ٣، ص ١٣٥؛ سالمی ، ج ١، ص ٣٨٦؛ ازکوی عمانی ، ص ٧٤؛ زرکلی ، ج ٢، ص ٤٩). در همین زمان ، احمدبن مداد بر او شورید و برکات را پیرو و مجری اعمال خلاف پدرش و کافر و منافق معرفی نمود و امامت او را برای جامعة اباضی جایز ندانست و بیعت کنندگان را نیز نکوهش کرد (ازکوی عمانی ، ص ٧٧ـ ٧٨). وی پس از حکم به ابطال امامت برکات ، «عمربن قاسم فُضیلی » را به عنوان امام معرفی کرد (سیابی ، ج ٣، ص ١٣٦؛ سالمی ، همانجا؛ ازکوی عمانی ، ص ٧٨ـ٧٩).

برکات تا٩٦٤ در بین پیروان خود امامت می کرد، ولی قدرت پدرش را نداشت و اختلاف کلمه و تعدّد مواضع قدرت باعث شد که آل نبهان مجدداً سر بلند کردند و سلطان بن محسن نبهانی در همین سال به شهر نزوه ، مقرّ برکات ، حمله و آن را تصرف کرد (ابن رزیق ، همانجا؛ سالمی ، ج ١، ص ٣٨٧؛ ویلکینسون ، همانجا). سپس در ٩٦٥، محمدبن جَیفَر جبری ، از آل هلال ، به بَهْلی ' حمله کرد و آن شهر را از دست کارگزاران برکات خارج ساخت (سیابی ، ج ٣، ص ١٣٧؛ سالمی ، همانجا؛ ابن رزیق ، همانجا؛ ویلکینسون ، همانجا). در٩٦٧، اهالی شهر مِنَح نیز عبدالله بن محمد قرن را به عنوان امام خود برگزیدند (سالمی ، ج ١، ص ٣٨٦؛ سیابی ، ابن رزیق ، ویلکینسون ، همانجاها). عبدالله بن محمد قرن از مِنَح به سوی بهلی حرکت کرد و بهلی را از آل عُمَیر که بعد از محمدبن جیفر بر آنجا مسلط شده بودند گرفت (همانجاها). برکات مجدداً در٩٦٨ به بهلی حمله کرد و عبدالله بن محمد قرن را از آنجا راند (سیابی ، ج ٣، ص ١٣٨؛ سالمی ، همانجا؛ ویلکینسون ، همانجا). در نتیجة این اختلافات و نصب چند امام در یک زمان ، حکومت امامان اباضی عمان قدرت و اقتدار خود را از دست داد و حکومت ملوک الطوایفی در عمان آغاز شد و خانواده هایی مثل آل نبهان ، آل هلال و آل عمیر عمان را میان خود تقسیم کردند (سالمی ، ج ١، ص ٣٨٧؛ سیابی ، همانجا؛ ویلکینسون ، همانجا).

منابع :
(١) ابن رزیق ، الفتح المبین فی سیرة السادة آلبوسعیدیین ، چاپ عبدالمنعم عامر ومحمد مرسی عبدالله ، عمان ١٤١٢/١٩٩٢؛
(٢) سرحان بن سعید ازکوی عمانی ، تاریخ عمان ، المقتبس من کتاب کشف الغمّة الجامع لاخبار الامة ، چاپ عبدالمجید حسیب قیسی ، عمان ١٤١٢/ ١٩٩٢؛
(٣) خیرالدین زرکلی ، الاعلام ، بیروت ١٩٨٦؛
(٤) عبدالله بن حمید سالمی ، تحفة الاعیان بسیرة اهل عمان ، ج ١ ( بی جا،بی تا. ) ؛
(٥) سالم بن حمود سیابی ، عمان عبرالتاریخ ، عمان ١٤٠٧/١٩٨٦؛
(٦) ساموئل باریت مایلز، الخلیج : بلدانه و قبائله ، ترجمة محمدامین عبدالله ، عمان ١٤٠٢/١٩٨٢؛

(٧) John Craven Wilkinson, The Imamate tradition of Oman, Cambridge ١٩٨٧.

/ عبدالله کیانی فرید /