تشنر ، فرانتس گوستاو ، مستشرق آلمانی و محقق در تاریخ اسلام و فرهنگ و ادبیات ایرانی و عثمانی . تشنر در هشتم سپتامبر ١٨٨٨/ یکم محرّم ١٣٠٦ در بات رایشنهال آلمان به دنیا آمد. در برلین تحصیلات مقدماتی و متوسطه را به پایان رسانید. از ١٩٠٩/ ١٣٢٧ در دانشگاههای بُن ، برلین ، مونیخ ، ارلانگن و کیل تحصیل کرد و در ١٩١٢/ ١٣٣٠ دکتری

فلسفه گرفت (نیک بین ، ج ١، ص ٣٢٠؛ یوسفی ، ص ٦٥ـ٦٦؛ > اسلام < ، ش ٣٩، ص ٢٦١، ١٩٦٤). تشنر در پاریس و لندن به

مطالعات خود ادامه داد. در ژوئیة ١٩١٥/ رمضان ١٣٣٣ در جنگ جهانی اول شرکت کرد و در ١٩١٨ و ١٩١٩/ ١٣٣٦ و ١٣٣٧ در مصر اسیر جنگی بود (یوسفی ؛ نیک بین ، همانجاها). در ١٩٢٢/ ١٣٠١ ش دانشیار دانشگاه مونستر شد، از ١٩٢٩/ ١٣٠٨ ش استاد بدون کرسی آنجا بود و در ١٩٣٥/ ١٣١٤ ش صاحب کرسی شد. وی تا ١٩٥٦/ ١٣٣٥ ش در دانشگاه مونستر به تدریس تاریخ اسلام و زبان و ادبیات فارسی و عربی و ترکی پرداخت و در همین سال بازنشسته شد (همانجاها). تشنر در یازدهم نوامبر ١٩٦٧/ بیستم آبان ١٣٤٦ درگذشت (تشنر، مقدمة هاینتس هالم ).

فهرست آثار تشنر که در مجلة > اسلام < (ج ٣٩، ص ٢٦١ـ٢٧٠) چاپ شده ، در بر دارندة ١٣٨ اثر تا ١٩٦٢/ ١٣٤١ش است . وی در دانشنامه های گوناگون مقاله دارد، از جمله سه مقاله در چاپ اول و ٥٦ مقاله در چاپ جدید د. اسلام . حوزة پژوهشهای تشنر عبارت است از تاریخ و فرهنگ عثمانی که بخش بزرگی از آثار وی را شامل می شود، تاریخ اسلام و نیز تاریخ و فرهنگ ایران . برخی از آثار وی اینهاست : > «ضحاک در اسطوره و نمادشناسی ایرانی » < ( > اسلام < ، ج ٦، ١٩١٥، ص ٢٨٩ـ٢٩٤)، > «تصاویر ' لیلی و مجنون ` در نقاشیهای رضا عباسی » < ( > اسلام < ، ج ١١، ١٩٢١، ص ٢٦٦ و بعد)، > «نمادشناسی نسخه های خطی مصور فارسی » < ( > کتاب سال هنر آسیایی < ، ج ٢، ش ١، ١٩٢٥، ویژة یادنامة ف . زاره ، ص ١٢٨ـ١٣٥)، > «ایران در قرون وسطا» < ( تاریخ جهان ، ج ٢، ١٩٤٠، ص ٥٧٩ ـ٦٢٤)، > «ایران در نخستین سده های هجری » < ( > کتابچة تاریخ جهان < ، ج ١، ١٩٥٤، ص ١٠٣١ـ١٠٩٤)، > «سفری به سوی زردشت و حافظ » < ( > اخبار وستفال < ، ١٩٥٧)، > «جشن نوروز پارسی » < . وی فتوتنامة هاتفی را در > یادنامة گئورگ یاکوب < (لایپزیگ ١٩٣٢، ص ٣٠٤ـ٣١٦) به چاپ رسانده است . همچنین در ١٩٤٤/ ١٣٢٣ ش فتوتنامة ناصری را با مقدمه ای به آلمانی و بر اساس نسخه های کوپرولو/ کوپریلی (ش ١٥٩٧) و ایاصوفیه (ش ٢٠٤٩) در لایپزیگ منتشر کرده است ( > اسلام < ، ج ٣٩ص ٢٦١ـ ٢٧٠؛ یوسفی ، ص ٦٧ـ ٦٨؛ نیک بین ، ج ١، ص ٣٢١ـ ٣٢٢؛ گلچین معانی ، ص ٩٣ـ ٩٥).

تشنر نزدیک به سی وپنج سال در بارة گروههای فتوت و فتوتنامه های اسلامی تحقیق کرد و مقالات فراوانی نوشت . شهرت وی بیشتر به سبب همین تحقیقات است . وی در ١٩٥٦/ ١٣٣٥ش در ایران دو سخنرانی در این باره ایراد کرد که اولی با عنوان «گروه فتوت کشورهای اسلامی و نوع ظهور گوناگون آنها مخصوصاً در ایران و کشورهای همجوار آن » در نشریة دانشکدة ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران (سال ٤، ش ٢، ص ٧٦ـ٩٤، ١٣٣٥ ش ) و دومی با عنوان «نفوذ شعر کلاسیک ایران در ادبیات آلمان » در همان نشریه (سال ٤، ش ٣، ص ١ـ ١٠، ١٣٣٦ ش ) به فارسی منتشر شد (نیز رجوع کنید به یوسفی ، ص ٦٧؛ نیک بین ، ج ١، ص ٣٢١).

منابع :
(١) فرانتس گوستاو تشنر، «گروه فتوت کشورهای اسلامی و نوع ظهور گوناگون آنها مخصوصاً در ایران و کشورهای همجوار آن »، مجلة دانشکدة ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران ، سال ٤، ش ٢ (١٣٣٥ ش )، ش ٣ (١٣٣٦ ش )؛
(٢) احمد گلچین معانی ، «فتوت نامة ناصری »، فرهنگ ایران زمین ، سال ١١، (١٣٤٢ ش )؛
(٣) نصراللّه نیک بین ، فرهنگ جامع خاورشناسان مشهور و مسافران به مشرق زمین ، تهران ١٣٧٩ ش ؛
(٤) غلامحسین یوسفی ، «فرانتس تشنر»، راهنمای کتاب ، سال ٨ (زمستان ١٣٤٤)؛

(٥) Franz Gustav Taeschner, Zدnfte und Bruderschaften imIslam , Zدrich [١٩٧٧].

/ حسین نجّاری /