دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٢٩١
باقی ، میرعبدالباقی ، نظام الدین عبدالباقی بن شاه صفی الدین بن حبیب الدین محب اللّه بن شاه خلیل اللّه بن نورالدین نعمة اللّه ولی ، از بزرگان خاندان نعمت اللّهی و وزیر شاه اسماعیل صفوی . شاخه ای از این خاندان ، که اعضای آن عمدتاً در هند ساکن بودند، در اواخر قرن نهم مجدداً به ایران آمدند. خانوادة میرعبدالباقی در یزد ساکن شد و شهرت او به «یزدی » از این راه است و لقب «میر» * دلالت بر سیادت دارد. میرعبدالباقی در زمان خود مسند ارشاد داشته و موردتوجّه مردم بوده و از معدود منتسبان به تصوّف در آن روزگار است که دستگاه صفویّه نسبت به وی بدگمان نبوده است بلکه ، برعکس ، بعضی از سران دولت ، از جمله نجم الدین ثانی ، وزیر شاه اسماعیل اول (حک : ٩٠٥ـ٩٣٠)، مریدش بودند و نجم الدین موقع عزیمت به ماوراءالنهر او را به جانشینی خود منصوب کرد. میرعبدالباقی با عنایت شاه اسماعیل و منصب صدارت یافت و سپس به مقام وکالت (نمایندگی تامّالاختیار شاه ) ترقی کرد (بافقی ، ج ٣، ص ٥٥ـ٥٦؛ معصوم علیشاه ، ج ٣، ص ١٠٠؛ نوایی ، ص ٢٢٧ـ٢٢٨). وی همراه شاه اسماعیل در رجب ٩٢٠ در جنگ چالدران شرکت جُست و در این جنگ ، در حالی که بر جای شاه اسماعیل ایستاده بود، به دست عثمانیان کشته شد (امیر علیشیر نوایی ، ص ٣٨٣). مناسبات فرزند و جانشین او سیدنعیم الدین معروف به نعمت اللّه ثانی با صفویه بسیار خوب بود، چنانکه شاه طهماسب اول (حک : ٩٣٠ـ٩٨٤) خواهر خود را به ازدواج او درآورد و این پیوند میان خاندان صفوی و نعمت اللّهی ادامه یافت . میرعبدالباقی را به مهارت در فنّ انشاء ستوده اند. شعر نیز می گفت و دیوان غزلیات داشت و تخلّصش «باقی » بود (آقابزرگ طهرانی ، ج ٩، ص ١٢٤، ٦٨٢، سام میرزا صفوی ، ص ٢٢).
منابع :
(١) لطفعلی بن آقاخان آذربیگدلی ، آتشکده آذر ، چاپ جعفر شهیدی ، تهران ١٣٣٧ش ، ص ١٢٢؛
(٢) محمدمحسن آقابزرگ طهرانی ، الذریعة الی تصانیف الشیعه ، چاپ علی نقی منزوی و احمد منزوی ، بیروت ١٤٠٣/ ١٩٨٣؛
(٣) عبداللّه بن عیسی افندی اصفهانی ، ریاض العلماء و حیاض الفضلاء ، چاپ احمد حسینی ، قم ١٤٠١، ج ٣، ص ٥٩؛
(٤) علیشیربن کیچکنه امیرعلیشیر نوایی ، تذکرة مجالس النفائس ، چاپ علی اصغر حکمت ، تهران ١٣٢٣ ش ، ص ١٣٧؛
(٥) محمدمفیدبن محمود بافقی ، جامع مفیدی ، چاپ ایرج افشار، تهران ١٣٤٠ـ١٣٤٢ ش ، ج ٣، ص ٥٤؛
(٦) سام میرزا صفوی ، تحفة سامی ، چاپ وحید دستگردی ، تهران ١٣١٤ ش ؛
(٧) محمدمعصوم بن زین العابدین معصوم علیشاه ، طرائق الحقائق ، چاپ محمدجعفر محجوب ، ج ٣، تهران ١٣٤٥ ش ؛
(٨) عبدالحسین نوایی ، رجال کتاب حبیب السّیر ، تهران ١٣٢٤ ش .
/ علیرضا ذکاوتی قره گزلو /