دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٤٢٨٤
ثَوْبان بن بُجدُد ، محدّث و از صحابیان پیامبر اکرم .
کنیة ثوبان ابوعبداللّه بود. برخی او را اهل سِراة (مکانی
بین مکه و یمن ) و برخی اهل حِمیَر دانسته اند (ابن عبدالبَرّ،
ج ١، ص ٢١٨؛ ابن عساکر، ج ١١، ص ١٦٨). نام پدرش را بُجْدُد و نیز جَحْدَر ثبت کرده اند (ابن عساکر، ج ١١، ص ١٦٦؛ ابن اثیر، ج ١، ص ٢٤٩؛ ابن حَجَر عَسقَلانی ، ١٤١٥، ج ١، ص ٥٧٣؛ صنعانی ، ج ١، ص ١٢٤). اما زرکلی (ج ٢، ص ١٠٢) یجدد ذکر کرده است . پیامبر اکرم او را خرید و سپس آزاد کرد و او را در بازگشت به دیار خود یا ماندن نزد پیامبر مختار کرد. ثوبان نزد پیامبر ماند و تا هنگام رحلت پیامبر پیوسته در رکاب ایشان بود (ابن اثیر، همانجا). وی پس از رحلت پیامبر به شام رفت . مدتی در رَمْلَه و مصر به سر برد و سرانجام در حِمْص اقامت گزید. او در ٤٤، و به نقلی در ٥٤، در زمان خلافت معاویه ، در همان شهر درگذشت (ابن حبان ، ج ٣، ص ٤٨؛ ابن عبدالبرّ، همانجا؛ ابن عساکر، ج ١١، ص ١٦٩؛ ابن اثیر، همانجا؛ ابن حجر عسقلانی ، ج ١، ص ٢٠٤).
ثوبان از پیامبر ١٢٨ حدیث نقل کرده (زرکلی ، همانجا)
و جماعتی از تابعین ، مانند شدّادبن أوس انصاری ، جُبَیْربن نُفَیْر حَضْرَمی ، ابوادریس خَولانی ، ابوسلام أسود حبشی و ابواسماء رَحْبی ، از او روایت کرده اند (ابن عبدالبرّ، همانجا؛ ابن عساکر، ج ١١، ص ١٦٦؛ ابن اثیر، همانجا). بخاری و مسلم و دیگر مشایخ بزرگِ حدیث نیز در نوشته های خود، احادیثی از وی نقل کرده اند (ابن کثیر، ج ٤، ص ٦٢١). ابونُعَیم اصفهانی (متوفی ٤٣٠؛ ج ١، ص ١٨٠ـ١٨٣) او را از عارفان اهل بصیرت دانسته است .
منابع :
(١) ابن اثیر، اسدالغابة فی معرفة الصحابة ، قاهره ١٢٨٠ـ١٢٨٦، چاپ افست بیروت ( بی تا. ) ؛
(٢) ابن حبان ، کتاب الثقات ، حیدرآباد دکن ١٣٩٣ـ١٤٠٣/ ١٩٧٣ـ١٩٨٣، چاپ افست بیروت ( بی تا. ) ؛
ابن حجر عسقلانی ، کتاب الاصابة فی تمییز الصحابة ، مصر ١٣٢٨، چاپ
(٣) افست بیروت ( بی تا. ) ؛
همو، کتاب تهذیب التهذیب ، چاپ صدقی
(٤) جمیل عطار، بیروت ١٤١٥/ ١٩٩٥؛
ابن عبدالبرّ، الاستیعاب فی
(٥) معرفة الاصحاب ، چاپ علی محمد بجاوی ، قاهره ( ١٣٨٠/ ١٩٦٠ ) ؛
ابن عساکر، تاریخ مدینة دمشق ، چاپ علی شیری ، بیروت ١٤١٥ـ
(٦) ١٤٢١/ ١٩٩٥ـ٢٠٠٠؛
ابن کثیر، السیرة النبویة ، چاپ مصطفی
(٧) عبدالواحد، قاهره ١٣٨٣ـ١٣٨٦/ ١٩٦٤ـ١٩٦٦، چاپ افست بیروت ( بی تا. ) ؛
(٨) احمدبن عبداللّه ابونعیم ، حلیة الاولیاء و طبقات الاصفیاء ، بیروت ١٣٨٧/ ١٩٦٧؛
(٩) خیرالدین زرکلی ، الاعلام ، بیروت ١٩٩٩؛
(١٠) محمدبن اسماعیل صنعانی ، سُبُل السلام : شرح بلوغ المرام من جمع ادلة الاحکام ، چاپ فواز احمد زمرلی و ابراهیم محمد جمل ، بیروت ١٤١٤/١٩٩٤.
/ معصومه اسماعیلی /