دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٨١٤
بدیع زاده ، سیدجواد، خواننده ، آهنگساز و ترانه سرای ایرانی (١٢٨١ـ ١٣٥٨ ش ). پدرش سیدمحمدرضا بدیع کاشی ، ملقب به بدیع المتکلمین کاشی (١٢٦٠ـ١٣٤٠ ش ) از واعظان نامی و مدرس موسیقی و ردیف آواز سنتی بود. مقدمات موسیقی را نزد پدر و دایی خود، سید یحیی (سعیدالواعظین ) آموخت (نصیری فر، ج ١، ص ٣٥٩). دورة ابتدایی را در مدرسة تدیّن ، و دورة متوسطه را در مدارس آلیانس و دارالفنون گذراند و سپس به منشیگری در تجارتخانه ها و ترجمه از زبان فرانسه پرداخت . در ١٣٠٤ ش ، به استخدام مجلس شورای ملی درآمد. در همان سال اولین دوره از صفحه های موسیقی خود را ضبط کرد و در ١٣١٩ ش ، پس از قمرالملوک وزیری * ، دومین خوانندة رادیو شد(همان ، ج ١، ص ٣٦٠ـ٣٦١).
آثار بدیع زاده در موسیقی ، به دو دوره تقسیم می شود:
١) آثار شبه سنّتی . (١٢٩٩ـ١٣٠٤ ش ) آثار این دورة او در رده هایی فروتر از قمرالملوک وزیری ، ظلّی ، ادیب خوانساری و تاج اصفهانی * قرار داشت و نشانگر گرایش وی به دگرگونیهایی در نحوة بیان موسیقی بود.
٢) آثار متمایل به گرته برداری از موسیقی آن روز اروپایی و آمیختن آن با دستمایه های موسیقی ایرانی . در این دوره ، بدیع زاده گاه عیناً آهنگهای آن روز اروپایی را بدون ذکر مأخذ و با نهادن کلام فارسی روی آن به نام خود ثبت کرده است .
بدیع زاده پس از علینقی وزیری ، دومین کسی است که گذشته از نواسازی و خوانندگی ، متصدی مشاغل نسبتاً
مهم در امور موسیقی کشور بوده است . او از جمله کسانی است که در تغییر و تحول موسیقی ایرانی نقش داشتند. مایه هایی که بدیع زاده تغییر داد، بعضاً بی سابقه بود و سلسله تصنیفهای او را می توان نقطة آغاز نوع جدیدی از موسیقی همه پسند در ایران دانست . وی به برجسته تر کردن و ادای واضح کلام بیش از انطباق آن با موسیقی عنایت داشت (جهانبگلو، ص ١٣٠).
منابع :
(١) منوچهر جهانبگلو، «پژوهشی در مکاتب آوازی ایران »، در یادنامة استاد محمود کریمی ، تهران ١٣٦٤ ش ؛
(٢) حبیب الله نصیری فر، مردان موسیقی سنتی و نوین ایران ، ج ١، تهران ١٣٦٩ ش .
/ سیدعلیرضا میرعلی نقی /