دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ١٥٧٣
بَک رجوع کنید به بیگ و بیگم
NNNبÙکاء ، (گریه) Øالتی نشان دهندة Øزن ØŒ خو٠، خضوع Ùˆ ندامت انسان Ú©Ù‡ در قرآن ØŒ روایات Ùˆ سلوک عرÙانی بر آن تأکید شده است. در قرآن (برای مثال اسراء:١٠٩Ø› مریم :٥٨) Ùˆ بخصوص در اØادیث ØŒ گریستن به هنگام عبادات توصیه شده است . گویند Ú©Ù‡ Øضرت Ù…Øمد صلی الله علیه وآله وسلم برخی اوقات در نماز به آوای بلند Ù…ÛŒ گریست . چنین سیره ای از خلÙای نخستین ØŒ ابوبکر Ùˆ عمر، نیز روایت شده است .
انگیزة اصلی گریه ØŒ ترس از خدا («خَشیَة اللّه ») Ùˆ از روزجزا Ùˆ عدم یقین از ØÚ©Ù… الهی Ùˆ عذاب جهنم ذکر شده
است . گریه اغلب بر گناهان است Ùˆ بر برخی ناتوانیهای خصی Ùˆ بر سالهای تباه شدة گذشته ØŒ یا بر ایام گذشتة بازگشت ناپذیر زندگی این جهان ØŒ Ú©Ù‡ دار امتØان است . انگیزة گریه ممکن است ترØÙ… بر دیگران باشد؛ بر گمراهان در دین ا بر مردگان Ú©Ù‡ از Ø§ØµÙ„Ø§Ø Ø³Ø±Ù†ÙˆØ´Øª خود ناتوان اند. گاه اشتیاق جنّت یا لقای ØÙ‚ Ùˆ مانند آن موجب گریه است . بَکّائان غلب در گریه به عÙÙˆ Ùˆ رØمت الهی امیدوار بودند Ùˆ Øمایت خداوند در روز رستخیز Ùˆ نجات از آتش دوزخ Ùˆ بخشایش گناهان خود Ùˆ دیگران Ùˆ نیز ورود به بهشت Ùˆ کسب ثواب
را از او Ù…ÛŒ طلبیدند (در این باره به برخی اØادیث نیز Ù…ÛŒ توان استناد کرد). به سان گدایان Ú©Ù‡ با گریستن امکان موÙقیت بیشتری Ù…ÛŒ یابند (هادنک ØŒ ص ١٠٩)ØŒ این سائلان معنوی نیز با گریه امید برانگیختن٠رØمت ØÙ‚ را داشتند تا شاید بدین وسیله پاره ای از عذاب اخروی خود را در این جهان متØمل شوند. به نوشتة ابونعیم اصÙهانی در Øلیة الاولیاء (ج ٧ØŒ ص ١٤٩) «در میانة بهشت Ùˆ دوزخ بیابانی است گسترده Ú©Ù‡ آن را جز بکّائان در ننوردند».
ابوالدرداء، سه دلیل برای گریة خود Ù…ÛŒ آورد: ترس از سرنوشتی Ú©Ù‡ پس از مرگ در انتظار ماست Ø› Ù…Øال بودن هر گونه کوشش از آن پس برای رستگاری خود؛ ناآگاهی از Ùرمان الهی در روز Øساب (جاØظ ØŒ البیان ØŒ ج ٣ØŒ ص ١٥١Ø› Ùˆ به روایتی دیگر از ابن Ù‚Ùتیبه در عیون الاخبار ØŒ ج ٢ØŒ ص ٣٥٩). یزیدبن مَیسَره برای گریه عموماً Ù‡Ùت دلیل Ù…ÛŒ شمرد: «ÙÙŽØ±ÙŽØ ØŒ Øزن ØŒ Ùَزَع ØŒ وَجَع ØŒ ریاء، شکر از خدا Ùˆ خشیت ازو» (ابونعیم ØŒ ج ٥ØŒ ص ٢٣٥). ابوسعید خَرّاز هجده دلیل ذکر Ù…ÛŒ کند Ú©Ù‡ همة آنها Ùرع سه نوع از گریه است : «من الله »، «الی الله » Ùˆ «علی الله » (سَرّاج طوسی ØŒ ص ٢٢٩).
نماز (از جمله نمازهای Ùریضه )ØŒ تÙکر دربارة خداوند، تلاوت قرآن ØŒ Ùˆ روایت Øدیث ØŒ خطبه Ùˆ داستانهای اخلاقی ØŒ سخنان پارسایانه Ùˆ مراقبات ØŒ همه Ùرصتی است برای گریستن . در منابع Ù…ÛŒ خوانیم Ú©Ù‡ مسلمانان متقی شب را تا بامداد، در خلوت به گریه Ùˆ تأمل در آیه یا آیاتی از قرآن ØŒ Ú©Ù‡ دربارة عذاب گناهکاران است ØŒ Ù…ÛŒ گذرانند. Ùˆ کسانی به هنگام دعا Ùˆ توسل ØŒ غالباً در خانة کعبه ØŒ در آویخته به کسوة کعبه ØŒ یا در برابر Øجرالاسود، Ùˆ نیز در قبرستانها Ùˆ مشاهد Ù…ÛŒ گریند. قاریان قرآن Ùˆ راویان Øدیث Ùˆ واعظان Ùˆ گویندگان قصه های دینی در Øین کار خود Ù…ÛŒ گریند، Ùˆ غالباً شنوندگان را نیز به گریه وامی دارند. گویند یکی از Ù‚Ùصّاص پیش از سخنش به مستمعان Ù…ÛŒ Ú¯Ùت : «اَعیرونی دÙموعَکم » (اشکتان را به من عاریت دهید؛ ابونعیم ØŒ ج ٥ØŒ ص ١١٢). Øتی مجلس («مَØضَر»)های خاصی بر پا Ù…ÛŒ شد Ú©Ù‡ در آن Øاضران Ù…ÛŒ گریستند Ùˆ پس از آن غذا Ù…ÛŒ خوردند (همان ØŒ ج ٢ØŒ ص ٣٤٧).
گاه دو تن مسلمان پارسا به Ú¯Ùتگو در مباØØ« دینی Ù…ÛŒ پرداختند Ùˆ در آن اشکها Ù…ÛŒ ریختند. گویند Ù…Øمدبن سÙوقه Ùˆ ضÙراربن Ù…Ùرَّه یکدیگر را هر جمعه Ù…ÛŒ دیدند Ùˆ با هم به گریه Ù…ÛŒ نشستند (همان ØŒ ج ٥ØŒ ص ٤ØŒ ٩١). بَدیل Ùˆ شَمیت Ùˆ کَهمَس ØŒ به مناسبتی گرد آمدند Ùˆ Ú¯Ùتند: «بیایید امروز بر آب خنک بگرییم (Ú©Ù‡ Ùردای قیامت بدان دسترس نیست )» (همان ØŒ ج ٦ØŒ ص ٢١٣). ذکر زاری طولانی بَکّائی ( به نام عون بن عبدالله ) (Ú©Ù‡ با عبارت «ویØÛŒ ! بایّ Ø´ÛŒ ء٠لم اعص ربّی » آغاز Ù…ÛŒ شود) در Øلیة الاولیاء (ج ٤ØŒ ص ٢٥٥Ù€٢٦٠) آمده است . Ø´Ø±Ø Ø²Ø§Ø±ÛŒÙ Ú©ÙˆØªØ§Ù‡ØªØ± مردی را Ú©Ù‡ از بنی اسرائیل پنداشته اند در عیون الاخبار (ج ٢ØŒ ص ٢٨٤) Ùˆ بØØ« سه تن از بکّائان را در Øلیة الاولیاء (ج ١٠ØŒ ص ١٦٣) Ù…ÛŒ توان یاÙت .
توانایی بر گریستن Ùضیلتی خاص شمرده Ù…ÛŒ شد Ùˆ نشانه ای از شوق دینی Ùˆ تÙضّل الهی بود: «نه هر طالب تواند اشک ریزی » انصاری ØŒ ص ٥١). ابوبکر وقتی چند یمنی را دید Ú©Ù‡ هنگام تلاوت قرآن Ù…ÛŒ گریستند، Ú¯Ùت : «ما نیز این چنین بودیم ØŒ Ù„ÛŒ اینک دلهایمان سخت شده است » (جاØظ ØŒ البیان ØŒ ج ٣ØŒ ص ١٥١). عامربن عبدقیس مأیوسانه دست بر چشم برد Ùˆ Ùریاد زد «دریغا چشمانی خشک Ùˆ از کار اÙتاده Ú©Ù‡ هرگز نم اشکی نمی یابد» (همو، البخلاء ØŒ ص ٦). Ùˆ ابوسلیمان دارانی معتقد ود Ú©Ù‡ ناتوانی بر گریستن نشانة رها کردن خداست بنده ا (سÙلمی ØŒ ص ٨١). یوس٠بن Øسین رازی ØŒ از آنجا Ú©Ù‡ دیگر Ù‡ هنگام تلاوت قرآن نمی گریست ØŒ به مردم ری ØÙ‚ Ù…ÛŒ داد Ú©Ù‡ Ùˆ را زندیق بخوانند (ابونعیم ØŒ ج ١٠ØŒ ص ٢٤٠). Ùˆ نیز ازثابت بÙنانی نقل شده است : در چشمی Ú©Ù‡ نگرید خیری نیست (همان ØŒ ج ٢ØŒ ص ٣٢٣). در روایت است Ú©Ù‡ Øضرت رسول صلی الله علیه Ùˆ آله وسلم در دعا از خداوند Ù…ÛŒ خواست Ú©Ù‡ Ùˆ را چشمانی گریان عطا کند تا با ریزش اشک قلب صاÙÛŒ گردد («اللهم ارزقنی عینین هطّالتَین٠تشÙیان٠القلب بذر٠الدمع من خشیتک »، ابونعیم ØŒ ج ٢ØŒ ص ١٩٦Ù€١٩٧Ø› ونسینک ØŒ ١٩١٧ØŒ ص ٨٩). Ùˆ به همین مناسبت ØŒ Øدیث «تَباکی » نزد همگان Øدیث صØÛŒØÛŒ به شمار آمده است : «بگریید، وگرنه به گریستن تظاهر کنید» (ابکوا Ùان لم تبکوا Ùَتباکوا). سابقة Øدیث تباکی اØتمالاً به قول اسØاق نینوایی (ص ٢٣٥) باز Ù…ÛŒ گردد Ú©Ù‡ Ú¯Ùت : «اگر در دلت اندوهی نیست لااقل چهره ات را با غبار غم بپوشان .»
ابونعیم اصÙهانی نام بسیاری از زهّاد٠گریان Ùˆ یا کسانی را Ú©Ù‡ مردم را به گریه توصیه کرده اند آورده است . با اینهمه کسانی Ú©Ù‡ لقب «بَکّاء» داشته اند یا Ùقط بدان صÙت شهرت داشته اند اندک بوده اند؛ از جمله : ÛŒØیی البَکّاء (از بصره Ø› ابونعیم ØŒ ج ٢ØŒ ص ٣٤٧)Ø› ابوسعید اØمدبن Ù…Øمد البکّاء (همان ØŒ ج ٧ØŒ ص ٣٨٥)Ø› Ù‡Ùشام بن Øَسّان (ونسینک ØŒ ١٩١٧ØŒ ص ٨٥ به بعد) Ùˆ ابراهیم البَکّاء (سلمی ØŒ ص ٨٧). کسانی چون ØµØ§Ù„Ø Ù…Ùرّی ØŒ غالب جَهضَمی ØŒ کَهمَس Ùˆ Ù…Øمدبن واسع نیز به گریه شهرت داشته اند.
بر خلا٠آنچه نیکلسون ( > د. دین Ùˆ اخلاق < ØŒ ج ٢ØŒ ص ١٠٠)ØŒ ونسینک (١٩١٧،ص ٨٦)ØŒ ماسینیون (ص ١٦٧)ØŒ لامنس (ص ١٥٢)ØŒ Ù¾Ùلاّ (ص ٩٤) Ùˆ دÙزی (ذیل واژه ) گمان کرده اند، بکّائان «طبقة » خاصی تشکیل نمی داده اند Ùˆ «بکّاء» بیشتر لقبی عام برای کسانی بوده Ú©Ù‡ به کثرت Ù…ÛŒ گریسته اند، Ùˆ گاهی نیز به عنوان لقب به Ùردی داده Ù…ÛŒ شده است . از این Øیث ØŒ Ø§ØµØ·Ù„Ø§Ø Â«Ø¨Ú©Ù‘Ø§Ø¡Â» تا Øدی به Ø§ØµØ·Ù„Ø§Ø Øَمّاد شبیه است Ú©Ù‡ در Øلیة الاولیاء (ج ٥ØŒ ص ٦٩) برای کسی به کار رÙته Ú©Ù‡ در شادی Ùˆ غم ØŒ همه وقت ØŒ Øمد خدای Ù…ÛŒ گزارد. ازینروست Ú©Ù‡ ذکر «بکّائون » در میان قدمای بنی اسرائیل هم آمده است (ابن قتیبه ØŒ ج ٢ØŒ ص ٢٨٤Ø› ابونعیم ØŒ ج ٥ØŒ ص ١٦٤). Ù…Øمدبن واسع Ú©Ù‡ خود از کبار بکّائان بود، لقب «بکّاء» را بر خود خوش نمی داشت (ابونعیم ØŒ ج ٢ØŒ ص ٣٤٧).
در میان زاهدان چهار ایراد بر گریستن وارد شده است : نخست آنکه گریه عملی اختیاری نیست Ø› دوم اینکه گریه Ù…ÛŒ تواند بار غم را بکاهد Ùˆ خاطر را آرام بخشد Ùˆ به همین Ù„Øاظ مردود است . دربارة سÙیان بن عÙیَیْنه Ú¯Ùته اند Ú©Ù‡ او با بالاگرÙتن سر، اشک را در چشمانش باز Ù…ÛŒ داشت Ùˆ با این عمل ØŒ به Ú¯Ùتة خود، زمانی بیشتر اندوه را در درون نگاه Ù…ÛŒ داشت (همان ØŒ ج ٩ØŒ ص ٣٢٧)Ø› سوم اینکه گریه امری خارجی است ØŒ Ùˆ بنابراین Ù…ÛŒ تواند ناشی از تظاهر Ùˆ تزویر باشد. برای مثال گریة دروغین برادران یوس٠(یوس٠:١٦). Ùˆ همچنین به Øدیثی استشهاد شده است Ú©Ù‡ «مؤمن با قلب Ù…ÛŒ گرید Ùˆ مناÙÙ‚ با سر». چون گریستن تظاهری خارجی است ØŒ در هیچیک از کتب اساسی تصو٠Ùصلی بدان اختصاص نیاÙته است ØŒ ولی در ابواب «Øزن » Ùˆ «خشوع » Ùˆ مانند آن ذکر گریه استطراداً آمده است . Ùصل بیست Ùˆ Ù‡Ùتم کتاب مختارنامة عطار («در صÙت گریستن ») موردی خاص است Ú©Ù‡ ضرورتاً به بØØ« ما مربوط نیست Ø› چهارم اینکه بسیاری از صوÙیان متأخر بر آن بودند Ú©Ù‡ خود را مغلوب٠اØساسات کردن تا به Øد گریستن ØŒ نشانة ضع٠است .
به گریة صوÙیان در سماع Ùˆ در زیارت مشاهد اولیا Ùˆ گریستن Øاجیان در مشاهدة Ù…Ú©Ù‡ Ùˆ وقو٠در عرÙÙ‡ Ùˆ روضة نبوی ØŒ Ùˆ به گریة شیعیان بر امامانشان Ùˆ در مشاهد آنان ØŒ Ùˆ گریة توّابین Ùˆ خوارج Ùˆ دیگران نیز باید اشاره کرد. گریة بکّائان یکی از آشکارترین پیوندهای زهد اسلامی Ùˆ مسیØÛŒ است . «گریه دوستی » مسیØیت اولیه از طریق راهبان قبطی Ùˆ سریانی (شنوده ØŒ اÙرایم ØŒ یوØنای٠اÙÙسوسی ØŒ اسØاق نینوایی Ùˆ دیگران ) مستقیماً به بکّائان مسلمان Ù…ÛŒ پیوندد؛ Ùˆ این مثالی از تطور دو شاخة معرو٠است Ú©Ù‡ از تنة مسیØیت اولیه جدا Ù…ÛŒ شود: شاخه ای در جهان مسیØیت غربی (اگوستین ØŒ کاسین Ùˆ دیگران )ØŒ Ùˆ شاخه ای در شرق . جریان شرقی خود به سه شاخه منقسم Ù…ÛŒ شود: یکی نمایندة استمرار مسیØیت شرقی است از طریق توما مَرجاوی تا ابن عبری Ùˆ دیگران Ø› دیگری شعبة یهودی است (ونسینک ØŒ ١٩٢٧)Ø› سومین ØŒ سنت گریه است در میان زهّاد مسلمان . در خاتمه باید یادآور شد: «بکّائون »ی Ú©Ù‡ ابن Ù‡Ùشام (ج ٢ØŒ ص ٨٩٥ به بعد) ذکر کرده است ØŒ غیر از بکّائان این مقاله است .
منابع : علاوه بر قرآن Ø› ابن جوزی ØŒ صÙØ© الصÙوة Ø› ابن قتیبه ØŒ عیون الاخبار ØŒ قاهره ١٩٢٨ØŒ ج ٢ØŒ ص ٢٦١ به بعد؛ ابن هشام ØŒ سیرة رسول الله ØŒ چاپ Ùردیناند ووستنÙلد، گوتینگن ١٨٥٩Ù€١٨٦٠Ø› اØمدبن عبدالله ابونعیم ØŒ Øلیة الاولیاء ØŒ قاهره ١٩٣٢Ø› عبدالله بن Ù…Øمد انصاری ØŒ رسائل ØŒ تهران ١٣١٩ Ø´ Ø› عمروبن بØر جاØظ ØŒ البخلاء ØŒ چاپ Øاجری ØŒ قاهره ١٩٧١Ø› همو، البیان والتبیین ØŒ چاپ عبدالسلام هارون ØŒ ج ٣ØŒ ص ١٤٩ به بعد؛ عبدالله بن علی سراج طوسی ØŒ اللمع ÙÛŒ التصو٠، چاپ نیکلسون Ø› Ù…Øمدبن Øسین سلمی ØŒ طبقات الصوÙیة ØŒ قاهره ١٩٥٣Ø› خلیل بن ایبک صÙدی ØŒ تشنی٠السمع ÙÛŒ انسکاب الدمع ØŒ قاهره ١٣٢١/١٩٠٣ØŒ ص ٣٤Ø›
J. Balogh "Dasz ØŒ Gebetweinen'", Archiv fدr Religionswissenschaft, ٢٧ (١٩٢٩), ٣٦٥ ff., ٢٩ (١٩٣١), ٢٠١ ff.; idem, "Unbeachtetes in Augustins Konfessionen", Didaskaleion, IV (١٩٢٦), ١٠ ff.) Imber lacrimarum); R. Dozy, SupplØ¥ment aux dictionaires arabes, Leiden ١٨٨١, svv. "Bakka  ïƒ ", "Rik ¤ k ¤ a"; Encyclopaedia of religion and ethics, ed. James Hastings, Edinburgh ١٩٨٠-١٩٨١, s.v. "Asceticism (Muslim)"(by R. A. Nicholson); Karl Hadank, Die Mundarten von Khunsa  r , etc., CIX; W. Heffening, "Die griechische Ephraem-Paraenesis gegen das Lachen in arabischer Uebersetzung", Oriens Christianus, XI (١٩٣٦), ٥٤ ff.; Isaac of Nineveh, Mystic treatises, tr. A. J. Wensinck, (Verhandelingen der Koninklijke Akademie van Wetenschappen te Amsterdam, Letterkunde, N. R. ٢٣, no. I, ١٩٢٣); H. Lammens, L'Islam, Croyances et Institutions, ٢nd ed., Beirut ١٩٤١, ١٥٢-١٥٥; L. Massignon, Essai sur les origines du lexique technique de la mystique musulmane, ٢nd ed., ١٩٥٤, ١٦٦-١٦٧; F. Meier, in Oriens, IX (١٩٥٦), ٣٢٣; K. Meuli, Das Weinen als Sitte; J. H. Palache, "Ueber das Weinen in der jدdischen Religion", ZDMG, ٧٠ (١٩١٦), ٢٥١ ff.; Ch. Pellat, Le milieu basrien et al formation de G § a  h ¤ iz ; H. Ritter, "Studien zur islamischen FrØ®mmigkeit I", Der Islam , ٢١ (١٩٣٣); Eduard Sachau, Der erste Chalife Abu Bekr , initzungsberichte der preussischen Akademic der Wissenschaften zu Berlin, ١٩١٣, I, ٢١ ff.; A. J. Wensinck, Concordance et Indices de la tradition musulmane, s.v. "Baka  "; idem, Handbook of the early Muhammadan tradition, Leiden ١٩٢٧, s. v. "weeping"; idem, Some Semitics rites of mourning and religion, (Verhandelingen der Koninklijke Akademie van
Wetenschappen te Amsterdam, Letterkunde, N. R. ١٨, no. I, ١٩١٧); G. Zappert,"Ueber den Ausdruck des geistigen Schmerzes im Mittelalter", Denkschr. d. Ak. Wien, v (١٨٥٤), ٧٣ ff.
/ Ù . مایر، برگرÙته از ( د. اسلام ) /
تکمله . واژة بÙکاء در قرآن نیامده است ØŒ اما کلمات همریشه با آن Ù‡Ùت بار به کار رÙته اند (دÙخان : ٢٩Ø› نجم : ٤٣ØŒ ٦٠Ø› یوس٠: ١٦Ø› اسراء،: ١٠٩Ø› توبه : ٨٢Ø› مریم : ٥٨)Ø› از این میان دو آیة (اسراء: ١٠٩Ø› مریم : ٥٨) در وص٠هدایت یاÙتگانی است Ú©Ù‡ به هنگام تلاوت آیات الهی برآنان ØŒ خاشعانه Ù…ÛŒ گریند. در قرآن دوبار (توبه : ٩٢Ø› مائده : ٨٣) نیز لبریز شدن چشم از اشک (تَÙیض Ù…ÙÙ† الدَّمْع ) به کار رÙته Ú©Ù‡ یک مورد آن (مائده : ٨٣) در وص٠و تمجید برخی کشیشان Ùˆ راهبان مسیØÛŒ ØŒ به هنگام شنیدن آیات قرآنی ØŒ است . همچنین واژه های تضرع ØŒ Øزن Ùˆ کلمات همریشه با آنها مکرر در قرآن به کار رÙته است . از نظر قرآن ØŒ گریستن از خو٠خداوند Ùˆ با تضرع به درگاه او روی آوردن امری پسندیده است . گریستن در موقع تلاوت قرآن نیز مستØب دانسته شده Ùˆ در روایات توصیه شده است . از پیامبر صلی الله علیه وآله وسلم نقل شده است Ú©Ù‡ قرآن را با گریه تلاوت کنید، Ùˆ اگر به گریه نمی اÙتید Øال گریه به خود بگیرید (غزالی ØŒ ج ١ØŒ ص ٣٦٨Ø› Ùیض کاشانی ØŒ ص ٢٢٥).
در کتب اخلاقی Ùˆ عرÙانی ØŒ با استناد به قرآن Ùˆ روایات ØŒ Øالات Øزن ØŒ تضرع Ùˆ بکاء نیکو شمرده شده اند. ابن Ùهد ØÙ„ÛŒ (ص ١٦٧) گریه را نشانة رقت قلب دانسته Ú©Ù‡ خود نشانة اخلاصی است Ú©Ù‡ در پرتو آن اجابت Øاصل Ù…ÛŒ شود. ÙˆÛŒ (ص ١٦٨) Øدیثی از پیامبر صلی الله علیه وآله وسلم نقل Ù…ÛŒ کند Ú©Ù‡ در آن خداوند دوستار قلب Øزین دانسته شده است . همچنین در روایتی از پیامبر Ùˆ امام صادق علیهماالسلام چشمی Ú©Ù‡ از خشیت خداوند بگرید، در زمرة چشمانی شمرده شده است Ú©Ù‡ در قیامت گریان نخواهند بود (همان ØŒ ص ١٦٩Ù€١٧٠Ø› Ùتّال نیشابوری ØŒ ص ٤٩٣). در Øدیث دیگری پیامبر اکرم گریه بر گناه را باعث ایمنی از دوزخ دانسته است (Ùتال نیشابوری ØŒ ص ٤٩٥). با اینهمه ØŒ گریستن برای امور دنیوی نه تنها توصیه نشده بلکه در مواردی منع شده Ùˆ در Øدیثی Ú©Ù‡ ابن Øنبل (ج ٥ØŒ ص ٢٣٥) از پیامبر نقل کرده ØŒ شیطانی دانسته شده است . غزالی (ج ٦ØŒ ص ١٨٣) در Øدیثی از پیامبر صلی الله علیه وآله وسلم ØŒ از گریة اهل دوزخ در قیامت خبر Ù…ÛŒ دهد.
گریستن برمصائب اهل بیت پیامبر Ùˆ ائمه علیهم السلام ØŒ بویژه امام Øسین علیه السلام ØŒ در میان شیعیان از اهمیت بسیار برخوردار است Ùˆ با تاریخ تشیّع Ùˆ Ùرهنگ شیعی پیوندی ناگسستنی دارد. طبرسی (ص ٣٦٣ØŒ به نقل از عیون الاخبار ) از امام رضا علیه السلام آورده است Ú©Ù‡ آنکه مصائب ما را ذکر کند Ùˆ بگرید یا بگریاند، چشم او در روزی Ú©Ù‡ چشمها گریان اند نخواهد گریست . جعÙربن Ù…Øمد قولویه در کتاب معتبر کامل الزیارات ØŒ اØادیث بسیاری دربارة گریه بر امام Øسین علیه السلام Ùˆ Ùضیلت آن نقل کرده است Ø› از جمله در روایتی از امام صادق علیه السلام ØŒ چشمی Ú©Ù‡ برØسین علیه السلام بگرید، Ù…Øبوب خداوند دانسته شده Ø› Ùˆ در روایتی دیگر از امام Øسین علیه السلام ØŒ گریستن به یاد آن Øضرت باعث ایمنی از آتش دوزخ شمرده شده است (ص ١٦٨ØŒ ٢٠٧).
در روایات شیعی ØŒ براساس Øدیثی از امام صادق علیه السلام ØŒ از پنج Ù†Ùر با عنوان بکّائون (گریه کنندگان ØŒ بسیار گریه کنندگان ) سخن رÙته است : Øضرت آدم علیه السلام Ú©Ù‡ در اندوه دوری از بهشت بسیار Ù…ÛŒ گریست Ø› یعقوب علیه السلام Ú©Ù‡ در Ùراق یوس٠آنچنان گریست تا چشمانش سÙید شد Ùˆ بینایی خود را از دست داد ( رجوع کنید به یوس٠: ٨٤)Ø› یوس٠علیه السلام Ú©Ù‡ گریه اش در Ùراق یعقوب به Øّدی بود Ú©Ù‡ زندانیان هم بند او به تنگ آمدند؛ Ùاطمه سلام الله علیها، Ú©Ù‡ پس از رØلت پیامبر بسیار Ù…ÛŒ گریست Ùˆ برای پرهیز از آزردن دیگران به مقابر شهدا در خارج شهر Ù…ÛŒ رÙت Ùˆ Ù…ÛŒ گریست تا اندوه ÙˆÛŒ Ùروبنشیند؛ علی بن Øسین علیهماالسلام ØŒ Ú©Ù‡ سالها در ماتم پدر
Ùˆ مصائب کربلا Ù…ÛŒ گریست Ùˆ این آیه را Ú©Ù‡ در قرآن از زبان یعقوب علیه السلام است ØŒ تلاوت Ù…ÛŒ کرد: اÙنّما اَشْکÙوا بَثّی Ùˆ ØÙزْنی الی الله Ùˆ أعْلم٠من اللّه٠مالا' تعلمونَ (Ùتال نیشابوری ØŒ ص ٤٩٣Ù€٤٩٤Ø› مجلسی ØŒ ج ١١ØŒ ص ٢٠٤ØŒ ج ١٢ØŒ ص ٢٦٤ØŒ ج ٤٣ØŒ ص ١٥٥).
منابع : علاوه برقرآن Ø› ابن Øنبل ØŒ مسند اØمدبن Øنبل ØŒ استانبول ١٤٠٢/١٩٨٢Ø› ابن Ùهد ØÙ„ÛŒ ØŒ عدّة الدّاعی Ùˆ Ù†Ø¬Ø§Ø Ø§Ù„Ø³Ù‘Ø§Ø¹ÛŒ ØŒ چاپ اØمد موØدی قمی ØŒ بیروت ١٤٠٧/١٩٨٧Ø› Øسن بن Ùضل طبرسی ØŒ مکارم الاخلاق ØŒ چاپ علاءالدین علوی طالقانی ØŒ کربلا ( بی تا. ) Ø› Ù…Øمدبن Ù…Øمد غزالی ØŒ اØیاء علوم الدین ØŒ بیروت ١٤١٢/١٩٩٢Ø› Ù…Øمدبن Øسن Ùتال نیشابوری ØŒ روضة الواعظین ØŒ بیروت ١٩٨٦Ø› Ù…Øمدبن شاه مرتضی Ùیض کاشانی ØŒ المØجة البیضاء ÙÛŒ تهذیب الاØیاء ØŒ چاپ علی اکبر غÙاری ØŒ بیروت ١٤٠٣/١٩٨٣Ø› جعÙربن Ù…Øمد قولویه ØŒ کامل الزّیارات ØŒ چاپ جواد قیّومی ØŒ قم ١٤١٧Ø› Ù…Øمدباقربن تقی مجلسی ØŒ بØارالانوار ØŒ بیروت ١٤٠٣/ ١٩٨٣.
/ مالک Øسینی /