ترینیداد و توباگو ، مسلمانان . ترینیداد و توباگو کشوری کوچک در جنوب دریای کارائیب است . سابقة ورود دین اسلام به این کشور به نیمة دوم قرن دوازدهم / هجدهم می رسد، اما مهمترین گروه مسلمان ، در اواسط قرن سیزدهم / نوزدهم (بعد از ١٢٥٤/١٨٣٨) به این کشور وارد شد.

در ١١٩١/ ١٧٧٧، در میان بردگانی که از غرب افریقا برای کار در مزارع نیشکر به ترینیداد و توباگو آورده شدند، عده ای مسلمان نیز وجود داشت . این مسلمانان عموماً از قبیلة ماندینگو ، ساکن در کشور سنگال ، بودند که در حدود ١١٥٣/ ١٧٤٠ اسلام را پذیرفته بودند (کسوله ، ص ١٩٥ـ١٩٦). سالها بعد، هنگام ورود عدة بسیاری هندیِ مسلمان و هندو به ترینیداد ( رجوع کنید به ادامة مقاله ) هندوها، مسلمانان را به تحقیر «مادینگا» ــ برگرفته از نام همین قبیله ــ خطاب می کردند تا نشان بدهند که مسلمانان هندی بیشتر به مسلمانان افریقایی شبیه اند تا هندیها (اهری ، ص ٤٤٨؛ «اسلام در جزایر کارائیب »، ص ١٤٧). تا ١٢١٧/ ١٨٠٢ تعداد بردگان افریقایی ساکن در ترینیداد به حدود بیست هزار تن می رسید ( > دایرة المعارف جهان اسلام آکسفورد < ، ذیل مادّه ) که معلوم نیست چند تن از آنان مسلمان بوده اند. مسلمانانِ این گروه عموماً در مهمترین شهر ــ که بعدها پایتخت کشور شد ــ یعنی بندر اسپانیا زندگی می کردند و به عربی سخن می گفتند (کسوله ، همانجا). در اوایل قرن سیزدهم / نوزدهم و در پی وضع قوانینی دایر بر لغو برده داری ، صاحبان مزارع نیشکر در ترینیداد و توباگو و سرزمینهای مجاور برای تأمین نیروی کار مزارع خود، هندیان را به مهاجرت به کشورهای حوزة کارائیب تشویق کردند. اگرچه نخستین طرح این کار در ١٢٣٠/ ١٨١٤ ارائه شد، مهاجرت از ١٢٥٤/ ١٨٣٨ صورت گرفت . از این زمان تا ١٣٠٣ ش / ١٩٢٤، حدود نیم میلیون هندی به این کشورها مهاجرت کردند که یک ششم آنان مسلمان بودند (اهری ، همانجا). نخستین گروه هندیان در ١٢٦٢/ ١٨٤٥ به ترینیداد و توباگو وارد شدند و عموماً هندو و مسلمان بودند( > دایرة المعارف جهان اسلام آکسفورد < ، همانجا). از ابتدای ورود مسلمانان هندی به ترینیداد، فشارهای زیادی ، چه اقتصادی («اسلام در جزایر کارائیب »، همانجا) چه عقیدتی ــ برای پذیرش مسیحیت ــ به آنان وارد می شد، اما با اعلام استقلال ترینیداد و توباگو از سلطة انگلستان در ١٣٤١ ش / ١٩٦٢، بتدریج این فشارها کاهش یافت ( > دایرة المعارف جهان اسلام آکسفورد < ، همانجا).

در بارة تعداد کنونی مسلمانان ترینیداد و توباگو اختلاف نظر

وجود دارد؛ این تعداد از ٨ر٥% ( > کتاب سال جهان اروپا ١٩٩٩ < ، ج ٢، ص ٣٤٨٢) تا ١٣% کل جمعیت کشور (کتانی ، ص ٢٤٣) تخمین زده شده است ، اما تأثیر مسلمانان در این کشور بسیار بیشتر از تعداد آنان است ( > دایرة المعارف جهان اسلام آکسفورد < ، همانجا)؛ از زمان استقلال این کشور تا امروز مسلمانان غالباً در ساختار حکومت و فعالیتهای سیاسی حضور داشته اند ( رجوع کنید به ادامه مقاله )، اما این قدرت بیشتر در دست مسلمانان افریقایی تبار بوده است (اهری ، ص ٤٤٩)، از جمله نورمحمدحسن علی که از ١٣٦٦ تا ١٣٧٦ ش / ١٩٨٧ـ١٩٩٧ رئیس جمهور این کشور بوده است ( > کتاب سال جهان اروپا ١٩٩٩ < ، همانجا). در ١٣٧٨ ش / ١٩٩٩ نیز لااقل سه وزیر مسلمان در هیئت دولت وجود داشت (همان ، ج ٢، ص ٣٤٩٠).

اکثر مسلمانان این کشور، که بیشتر هندی تبارند، مذهب حنفی دارند (اهری ، ص ٤٤٨؛ کتانی ، همانجا). معدودی شیعة هندی تبار نیز در آنجا زندگی می کنند که تعداد دقیق آنها معلوم نیست (چلکوفسکی ، ص ٥٥ ـ٥٦). مسلمانان هندی تبار عموماً در جنوب کشور و در جزیرة ترینیداد زندگی می کنند (اهری ، همانجا؛ > اسلام و گروههای اسلامی < ، ص ٢٤٣) و مسلمانان افریقایی تبار عموماً در جزیرة توباگو ساکن اند. در این کشور تعداد کمی مسلمان چینی نیز هستند (اهری ، ص ٤٤٧ ـ ٤٤٨). جماعات مختلف مذهبی ترینیداد و توباگو بسیار درهم آمیخته اند، به گونه ای که در یک خیابان ممکن است هم مسجد، هم کلیسا و هم معبد هندوها وجود داشته باشد ( > دایرة المعارف جهان اسلام آکسفورد < ، همانجا).

در بین جماعات مذهبی مختلف ، مسلمانان بخوبی سازماندهی شده اند، به طوری که می توان آنها را یکی از

متشکلترین جماعات مسلمان در قارة امریکا دانست (اهری ، ص ٤٤٨؛ کتانی ، همانجا). ظاهراً این سازماندهی منظم ، بیشتر به سبب وجود بنیادها و مؤسسات اسلامی مختلف و پرسابقه است . نخستین سازمان اسلامی در ترینیداد و توباگو، انجمن تقویت اسلامی ، در ١٣٠٦ ش /١٩٢٧ تأسیس شد. امروزه فعالیت این سازمان به ادارة پنج مدرسه منحصر شده است (اهری ، ص ٤٥٠). بزرگترین مؤسسة اسلامی ترینیداد و توباگو، انجمن سنّة الجماعة نام دارد که در ١٣١٤ ش /١٩٣٥ تأسیس شد. این انجمن در واکنش به نفوذ روزافزون مسلمانان اهل سنّت پیرو فرقة قادیانی (احمدی ) در انجمنهای اسلامی ، تشکیل شد (کتانی ، ص ٢٤٣؛ اهری ، همانجا) و بعضی از پیروان این فرقه که تا ١٣٥٦ ش /١٩٧٧ به عنوان مهمان عضو انجمن بودند، در این سال از انجمن اخراج شدند (اهری ، همانجا). انجمن سنة الجماعة امروزه تقریباً نمایندة تمامی مسلمانان کشور است (کتانی ، همانجا) و تقریباً سرپرستی ٨١ مسجد فعال کشور را به عهده دارد ( > اسلام و گروههای اسلامی < ، ص ٢٤٥). اکثر اعضای انجمن ، حنفی مذهب اند. در ١٣٢٦ ش / ١٩٤٧ وهابیانِ این انجمن از آن جدا شدند و اتحادیة مسلمانان ترینیداد را تأسیس کردند (اهری ، همانجا).

یکی از مهمترین سازمانهای اسلامی ترینیداد و توباگو «جماعة المسلمین » نام دارد که در ١٣٥٨ ش /١٩٧٩ تأسیس شد. رویکرد سیاسی این سازمان از دیگر سازمانهای اسلامی

ترینیداد بیشتر است . در ١٣٦١ ش /١٩٨٢ گروه کوچکی از اعضای آن ــ که دخالت سازمان را در امور سیاسی درست نمی دانستند ــ از آن جدا شدند و «جماعة المؤمنین » را پدید آوردند (اهری ، ص ٤٥١). جماعة المسلمین عموماً نمایندة مسلمانان افریقایی تبار است ( > اسلام و گروههای اسلامی < ، همانجا) و یاسین ابوبکر، رهبر سازمان ، نیز افریقایی تبار است (اهری ، همانجا). جماعة المسلمین ــ که هدفش تشکیل حکومت اسلامی است ( > اسلام و گروههای اسلامی < ، ص ٢٤٥) ــ از بدو تأسیس تاکنون بارها رویاروی دولت ایستاده و دوبار نیز برای براندازی دولت اقدامات مسلحانه کرده است ؛ در ١٣٦٢ ش / ١٩٨٣ (اهری ، همانجا) و در ١٣٦٩ ش /١٩٩٠ ــ که مهمترین اقدام مسلحانة جماعة المسلمین از بدو پیدایش آن بود و در آن یاسین ابوبکر و ١١١ تن ( > دایرة المعارف جهان اسلام آکسفورد < ، همانجا: ١١٣ تن ) از یارانش به مجلس ترینیداد حمله کردند و عده ای ، از جمله نخست وزیر وقت ، را گروگان گرفتند و سعی کردند دولت را سرنگون کنند ــ اما به سبب عدم موفقیتشان در جلب حمایت مسلمانان دیگر شکست خورده است . ابوبکر و یارانش که گفته می شد از سوی کشور لیبی حمایت می شوند ( اطلاعات ، ش ١٠٠ ، ١٩، ٦ مرداد ١٣٦٩، ش ١٠١ ، ١٩، ٧ مرداد ١٣٦٩، ش ١٠٢ ، ١٩، ٨ مرداد ١٣٦٩؛ نیز رجوع کنید به > دایرة المعارف جهان اسلام آکسفورد < ، همانجا)، خود را به نیروهای دولتی تسلیم کردند ( > کتاب سال جهان اروپا ١٩٩٩ < ، ج ٢، ص ٣٤٨٢ـ٣٤٨٣). موضوع چگونگی مجازات کودتاکنندگان و صلاحیت مرجع قضایی ، بحثهای زیادی در دولت و ساختار قضایی ترینیداد پدید آورد (همان ، ج ٢، ص ٣٤٨٣؛ > اسلام و گروههای اسلامی < ، ص ٢٤٤ـ ٢٤٥) اما یاسین ابوبکر هیچگاه مجازات نشد ( > دایرة المعارف جهان اسلام آکسفورد < ، همانجا). ظاهراً اختلافات دیرینة جماعة المسلمین و دولت ترینیداد بر سر تأسیس مرکزی اسلامی توسط جماعة المسلمین در زمینهای اهدایی دولت به مسلمانان هندی تبار، از علل این اقدام یاسین ابوبکر بوده است ( > اسلام

و گروههای اسلامی < ، ص ٢٤٤). همچنین گفته می شود مسلمانانی که از گرانادا به ترینیداد مهاجرت کردند ــ پس از آنکه امریکا در ١٣٦٣ ش /١٩٨٤ آنجا را اشغال کرد ــ در تندروی اعضای جماعة بی تأثیر نبوده اند (همانجا). این اقدام به کودتا، بعضی احساسات را بر ضد مسلمانان افریقایی تبار بر انگیخت و ظاهراً سوءقصد به جان پسرخواندة یاسین ابوبکر، چند ماه بعد از وقوع کودتا، به همین علت بوده است (همانجا).

در ترینیداد و توباگو سازمانها و گروههای اسلامی دیگری نیز فعالیت دارند، از جمله : مؤسسة خیریة توکل اسلامی ، مؤسسة توسل عبدالعزیز، جماعة التبلیغ (سازمان کوچکی متشکل از گروهی از مسلمانان مهاجر هندی ) و شعبه ای از اتحادیة مبلّغان مسلمان امریکای جنوبی و کارائیب (اهری ، ص ٤٤٩ـ ٤٥١؛ > دایرة المعارف جهان اسلام آکسفورد < ، همانجا). بعضی از این گروهها افکارشان را از طریق روزنامه

و هفته نامه و کتاب نشر می دهند. اتحادیة مبلّغان مسلمان امریکای جنوبی و کارائیب برنامة رادیویی نیز دارد (اهری ، ص ٤٥٠).

در ترینیداد و توباگو حدود ٨٧ مسجد وجود دارد، از جمله مسجد جناح که به یاد محمدعلی جناح ، دولتمرد پاکستانی ، در ١٣٣٣ ش / ١٩٥٤ ساخته شده است ( > دایرة المعارف جهان اسلام آکسفورد < ، همانجا). از میان اعیاد اسلامی ، عید فطر جزو تعطیلات رسمی کشور است ( > کتاب سال جهان اروپا ١٩٩٩ < ، ج ٢، ص ٣٤٨٦) و دولت هرسال به این مناسبت

مراسمی برپا می دارد ( > دایرة المعارف جهان اسلام آکسفورد < ، همانجا). در این کشور با وضع و تصویب برخی قوانین از اوایل دهة ١٣٦٠ ش / ١٩٨٠، برای فعالیتهای مسلمانان ، از جمله تأسیس مدرسه و بانک و برخی سازمانهای اسلامی ، تسهیلاتی فراهم شده است (اهری ، ص ٤٥١).

در میان مسلمانان ترینیداد و توباگو، هندی تبارها از افریقایی تبارها پویاترند. جمعیت نسبتاً کم مسلمانان افریقایی تبار و قطع پیوند آنان با سرزمین مادریشان ( > دایرة المعارف جهان اسلام آکسفورد < ، همانجا) مانع مطرح شدن اندیشه های اسلامی آنان در جامعه شده است ، اما مسلمانان هندی تبار بسیاری از نوشته های اندیشمندان مسلمان شبه قارة هند، همچون ابوالاعلی مودودی ، را ترجمه و چاپ کرده اند (اهری ، ص ٤٥٠). مسلمانان افریقایی تبار روش مسلمانان هندی تبار را در اجرای قوانین اسلام نمی پسندند. مسلمانان هندی تبار نیز به سبب بیش از صد سال آزار دیدن در هند، نوعی رفتار دفاعی را که مناسب سرشت آنها برای حفظ اسلام در کشور هند بوده است ، در خود پرورانده اند. امروزه گرایش به اسلام در ترینیداد و توباگو بیشتر متأثر از افکار مسلمانان ایالات متحده است تا فعالیتهای مسلمانان ترینیداد (کتانی ، ص ٢٤٤) و از ١٣٥٥ ش /١٩٧٦ رهبر مسلمانان امریکا، در ترینیداد نماینده (امام ) معرفی می کند (اهری ، ص ٤٤٩). عربستان سعودی نیز برای جذب مسلمانان ، در این کشور فعالیتهایی کرده است (همان ، ص ٤٥١).

شیعیان ترینیداد و توباگو هر سال به مناسبت شهادت امام حسین علیه السلام مراسم عزاداری برپا می دارند. این مراسمِ دو روزه ، «هوزیه » یا «هوسای » نامیده می شود که بر گرفته

از نام امام حسین علیه السلام است (ناصرالعلی ، ص ٦٢). شیعیان در این مراسم ، گلدسته ها و علامتهایی از چوب

به شکل مسجد می سازند و آنها را در شهر می گردانند و در

پایان مراسم در دریا رها می کنند (ناصرالعلی ، همانجا).

این نمادهای چوبی تجه نامیده می شود که به نظر چلکوفسکی (ص ٦٢) از واژة تعزیه گرفته شده است . علاوه بر مسلمانان

و شیعیان ، پیروان دیگر ادیان نیز به هوزیه احترام می گذارند (ناصرالعلی ، همانجا). عدم ارتباط مناسب این شیعیان با

شیعیان نقاط دیگر دنیا و دور بودن آنان از دیگر جوامع

شیعی ، باعث تحریفهایی در عقاید مذهبی آنان شده است (چلکوفسکی ، ص ٥٥)، از جمله اینکه آنها معتقدند امام حسین و امام حسن علیهماالسلام هر دو در واقعة کربلا به شهادت رسیده اند (همان ، ص ٦٠ـ٦١).

منابع :
(١) «اسلام در جزایر کارائیب »، ترجمة محمدباقر دهقان زاده ، مشکوة ، ش ٣٣ (زمستان ١٣٧٠)؛
(٢) علی کتانی ، اقلیتهای مسلمان در جهان امروز ، ترجمة محمدحسین آریا، تهران ١٣٦٨ ش ؛
(٣) محمدناصرالعلی ، «کارینفال هوزیه فی ترینداد»، العالم ، ش ٦٦٥ (ذیحجّة ١٤١٩/ آوریل ١٩٩٩)؛

/ فرید قاسملو /