دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٦٧٥
بَخیت المُطِیعی حنفی ، محمد، مفتی مصر از ١٣٣٢ تا ١٣٣٩. در ١٠ محرم ١٢٧١ در قریة مُطیعة استان أَسیُوط زاده شد و در ١٢٩٢، پس از اتمام تحصیلات خود در دانشگاه الازهر، همانجا به تدریس پرداخت تا اینکه در ١٢٩٧، به منصب قضا در استان قَلْیُوبیّه گماشته شد، و این سرآغاز مشاغل قضایی او بود؛ زیرا از آن پس با عنوان قاضی استان در جاهای گوناگونی چون اسکندریه و قاهره خدمت می کرد. او همچنین به مقامهای عالی دیگری از جمله مفتشی و مفتیگری در وزارت دادگستری رسید. پس از آن هم در اول ذیقعدة ١٣٣٢ به مفتیگری مصر برگزیده شد. او در حیات قضایی خود، خواه مستقیم وخواه غیرمستقیم ، با عمده ترین حوادث زمان درگیر بود؛ از جمله جریان مخالفت با اصلاحاتی که تحت نظر محمد عَبْده * در الازهر صورت می گرفت (رجوع کنید به احمد شفیق ، ١٩٣٦، ج ٢، بخش ٢، ص ٣٥) و مشکلاتی که در باب ازدواج علی یوسف ( شاعر و روزنامه نگار مصری ) پدیدار شد (رجوع کنید به همان ، ج ٢، بخش ٢، ص ٦١)، و ماجراهای ١٣٠٠ ش /١٩٢١ که به استقلال مصر انجامید (رجوع کنید به همان ، ج ٣، ص ٢٧٥ به بعد). بخیت مطیعی عضو «الرابطة الشرقیة » نیز بود، اما در اعتراض به کوششی که برخی از اعضا به منظور الغای محاکمة علی عبدالرزاق مبذول می داشتند، در ١٣٠٤ ش /١٩٢٥ از آن انجمن کناره گرفت (رجوع کنید به همو، ١٩٤١، ص ١٨٣ و بعد). کتاب عبدالرزاق تحت عنوان اسلام و اصولُ الحُکمْ را در اثر خود به نام حقیقة الاسلام و اصول الحکم (قاهره ١٣٤٤) بشدت مورد انتقاد قرار داد. این کتاب ، مانند برخی دیگر از آثار او با عناوین معنی داری نظیر المُرهَفات الیَمانیة فی عُنُقِ مَن قال بِبُطلانِ الوَقف علی الذُریة (قاهره ١٣٤٤)، ارشاد القاری ِ والسامع الی أنَّ الطلاق اذا لم یُضِفْ الی المرأَةِ غیرُ واقع (قاهره ١٣٨٤)، حُجّة الله علی خَلیقَته فی بیان حقیقة القرآن و حِکَم کتابته (قاهره ١٩٣٢)، درگیری و شرکت فکری فعالانة محمد بخیت را در مسائل مختلف آن روزگار، از جمله منازعات در ترجمة قرآن و وضع زنان و مبارزه با الغای «وقف بر اولاد»، نشان می دهد. آثار دیگر او چون تنبیه العقول الانسانیة لما فی آیات القرآن من العلوم الکونیة والعمرانیة (قاهره ١٣٤٤)، توفیق الرحمن لتوفیقِ بینَ ما قاله علماءُ الهیئة و بین ما جاء فی احادیث الصحیحة و آیات القرآن (قاهره ١٣٤١)، الجواب الشافی فی اباحةِ التصویر الفوتو غرافی (قاهره ، بی تا.)، رسالةٌ فی احکام قراءة الفونوغراف (قاهره ١٣٢٤)، همه دلالت بر آن دارد که به مسائلی که از برخورد اسلام با دستاورد علوم و فنون غرب پدید می آمده توجه داشته است . محمد بخیت در ٢٦ مهر ١٣١٤/٢٠ رجب ١٣٥٤ وفات یافت .
منابع :
(١) الاسلام (مجلة هفتگی چاپ قاهره )، ج ٤ (١٩٣٥)، ص ٣٠، ٣٨ و بعد (درگذشتنامه ای شامل اطلاعات کتابشناختی )؛
(٢) الیاس زخورا، مرآة العصر فی تاریخ و رسوم اکابر الرجال بمصر ، قاهره ١٩١٦، ج ٢، ص ٤٦٧؛
(٣) سلیمان زیاتی ، کنزالجوهر فی تاریخ الازهر ، قاهره ( بی تا. ) ، ص ١٧٢ به بعد؛
(٤) احمد شفیق ، اَعمالی بعد مُذَکِّراتی ، قاهره ١٩٤١؛
(٥) همو، مُذَکِّراتی فی نصف قرن ، قاهره ١٩٣٦؛
زکی فهمی ، صفوة العصر فی تاریخ و رسوم مشاهیر رجال مصر ، قاهره ١٣٢٦/١٩٠٦، ص ٥٠١ به بعد.
/ دویونگ ( د. اسلام ) /