دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٣٧٢
باندرمه لی زاده ، تکیه ، تکیة صوفیان طریقت جلوتی متعلق به قرن دوازدهم در اُسکدار * استانبول ، معروف به آستانة هاشمی که امروز از آن جز چند دیوار فروریخته نمانده است . در منابع گوناگون با نامهای باندرمه لی ، باندرمه لی شیخ یوسف افندی ، سیدهاشم بابا و عنادیه نیز آمده است .
این تکیه را وزیر اعظم حکیم اوغلی علی پاشا در ١١٤٥ به نام یوسف نظام الدّین افندی (متوفی ١١١٦) از مشایخ جلوتیّه * ، در محلی که سابقاً خانة آن شیخ بوده ، بنا کرده است . طبقة دوم تالار سماع (توحیدخانه ) با داشتن منبر به صورت مسجد به کار می رفت . مخارج این بنا، از محل اوقاف مجموعه ای
در داوودپاشا تأمین می شده است . کامل احمدپاشا بر این بنا مقبره ای افزود تا شیخ و اخلافش در آنجا مدفون شوند. در ١١٦٩ وزیراعظم ، شهلاگُز احمدپاشا، آن را تجدید عمارت کرد.
این تکیه که گویا در سدة گذشته (سیزدهم ) نیز بارها مرمت شده ، در ١٣٠٤ ش به سبب خرابی تعطیل
شده و از آن پس ، بسرعت روی به ویرانی نهاده و قسمت اعظم بقایای آن نیز در ١٣٢١ ش /١٩٤٢ سوخته است . امروزه جز چند دیوار مخروبه و قبر متروک ، از آن چیزی بر جای نمانده است .
از مشایخ نامدار این تکیه می توان از مصطفی هاشم افندی (متوفی ١١٩٧) معروف به هاشم مصطفی بابا و هاشم بابا * ـ فرزند دوم شیخ یوسف ـ و شیخ محمد غالب افندی نام برد. بعدها مشایخی که از سلالة این شخص بودند، بر مسندِ تکیة باندرمه لی زاده جای گرفتند.
ویژگیهای معماری این تکیه آنچنان روشن نیست ، تنها می دانیم که اتاقهای اندرونی و بیرونی داشته و مسجد و
تالار سماع آن را، که قسمت اعظمش از چوب بوده ، وسیعتر کرده بودند. در عکسهایی از آن که در ١٣٢٠ ش /١٩٤١ تهیه شده ، مقبره اش دیوارهای سنگی و سقف چوبی سفالپوش به سبک ترکی دارد که قسمتی از دیوارها و همچنین سقف آن فروریخته و با ستونهای چوبی سر پا نگه داشته شده است . ردیف پنجره های مشرف به خیابان نیز با طاقهای دسته زنبیلی (پانیذ) آراسته شده است . در قسمت شمالی مقبره ، صندوقة چوبی هاشم بابا در نرده های آهنی قرار گرفته که پس از ویران شدن تکیه ، به قسمت جنوبی صحن انتقال یافته است . صندوقه های دیگر، از آنِ مشایخ بعدی و عده ای از افراد خاندان اند.
منابع :
(١) آستانه تکّه لری ، استانبول ١٢٥٦، ص ٣؛
(٢) حسین ایوانسرایی ، حدیقة الجوامع ، استانبول ١٢٨١، ج ٢، ص ٢١٠ـ٢١٣؛
(٣) احمد منیب باندرمه لی زاده ، مجموعه تکایا ، استانبول ١٣٠٧، ص ٣؛
(٤) همو، مرآت الطرق ، استانبول ١٣٠٦، ص ٤٣ـ٤٧؛
(٥) حاجی اسماعیل بیگ زاده عثمان بیگ ، مجموعه جوامع ، استانبول ١٣٠٤، ج ٢، ص ٦٠ـ٦١؛
(٦) محمد ثریا، سجل عثمانی ، استانبول ١٣٠٨ـ١٣١٥، ج ٤، ص ٦٦٤؛
(٧) محمد رائف ، مرآت استانبول ، استانبول ١٣١٤، ص ١١٢ـ١١٣؛
(٨) محمد سامی ، اثمار اسرار ، استانبول ١٣١٦، ص ٤٠؛
(٩) بروسه لی محمد طاهربک ، عثمانلی مؤلفلری ، استانبول ١٣٣٣ـ١٣٤٢، ج ١، ص ٦٢ـ٦٣، ١٨٩ـ١٩٠؛
(١٠) فندقلیلی عصمت افندی ، تکملة الشقائق ، چاپ عبدالقادر اوزجان ، استانبول ١٩٨٩، ص ٤٧٧، ٤٨٤ـ٤٨٥، ٥١٦؛
(١١) حسین وصاف ، سفینه ، ج ٣، ص ٦٥؛
(١٢) Ismail Hakki Uskudari Behceti , Merakid-i Mu ـ tebere-I Uskudar , Istanbul ١٩٧٦, ٣٨;
(١٣) B. Cecener, Uskudar Mezarli klari , Turbeleri ve Hazireleri", TTOK Belleteni , XLIX/٣٢٨ (١٩٧٥), ١٨f.;
(١٤) Sadeddin Nuzhet Ergun, Antoloji , Istanbul ١٩٤٢-١٩٤٣,ii, ٤٠٩, ٤٧٩, ٤٩٠;
(١٥) Istanbul Ansiklopedisi , Istanbul ١٩٤٦-١٩٤٩, s.v. "Band â rmal â Tekkesi ve Camii";
(١٦) I brahim Hakk â Konyali, Uskudar Tarihi , Istanbul ١٩٧٦-١٩٧٧, I,٦١,١٦٨-١٦٩,٤١٩;
(١٧) Tahsin Oz, I stanbul Camileri, Ankara ١٩٦٥, ii, ١٠;
(١٨) H. Kamil Yilmaz, Aziz Mahmad Hudayi ve Celvetiyye Tarikati , Istanbul ١٩٨٢, ٢٤٢-٢٤٥,٢٧٧;
(١٩) Zakir Sukru, Mecmua-i Tekaya, Tay sí , Freiburg ١٩٨٠, ٢١.
) / د. ا. د. ترک / م . بها تانْمان ، ح . کامل ییلماز (