دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٢٣٢٨
بیاضی ، زین الدین علی بن عبدالجلیل ، محدث و متکلم شیعی سدة ششم . از سرگذشت او آگاهی اندکی در دست است . نخستین گزارش دربارة بیاضی ، که ظاهراً تنها مأخذ سایر سرگذشت نویسان نیز بوده ، از آنِ شاگرد وی منتجب الدین * رازی است . ظاهراً موطن بیاضی ری نبوده ، ولی حوزة درس و تحقیق او در آنجا بوده است (منتجب الدین رازی ، ص ٧٩) و به همین دلیل ، عده ای او را زین الدین رازی خوانده اند (مجلسی ، ج ١٠٤، ص ١٢٣). بیاضی دارای کلامی مؤثر و در فن مناظره چیره دست و در پرهیزگاری معروف بوده است (آقابزرگ طهرانی ، ص ١٩٣؛ حرعاملی ، ج ٢، ص ١٩١). اهمیت بیاضی ، در تاریخ اندیشه های کلامی مذهب شیعه ، به این است که آثار کلامی وی به دورة ناشناختة تطور کلام شیعی از شیخ طوسی (متوفی ٤٦٠) تا خواجه نصیرالدین طوسی (متوفی ٦٧٢) تعلق دارد، و بدون دستیابی به آثار کلامی دانشمندان این دوره ، تبیین تحول تاریخی کلام شیعه میسور نیست .
به گزارش علامة حلی ، مسعودبن محمدبن ابی الفضل رازی عملِ لیلة الرغائب (اولین شب جمعة ماه رجب ) را در ٥٤٤ از بیاضی نقل کرده است (مجلسی ، همانجا).
بیاضی در علم کلام سه کتاب داشته که از هیچیک نشانی در دست نیست : الاعتصام فی علم الکلام ، الحدود ، مسائل فی المعدوم والاحوال (آقابزرگ طهرانی ، همانجا). عنوان کتاب اخیر نشان می دهد که بیاضی در آن نظریة ابوهاشم جبائی * دربارة شیئیت معدوم و احوال را بحث و نقد کرده است .
منابع :
(١) محمدمحسن آقابزرگ طهرانی ، طبقات اعلام الشیعة : الثقات العیون فی سادس القرون ، چاپ علی نقی منزوی ، بیروت ١٣٩٢/١٩٧٢؛
(٢) محمدبن حسن حرعاملی ، امل الا´مل ، چاپ احمد حسینی ، ج ٢، قم ١٣٦٢ ش ؛
(٣) محمدباقربن محمدتقی مجلسی ، بحارالانوار ، بیروت ١٤٠٣/١٩٨٣؛
(٤) علی بن عبیدالله منتجب الدین رازی ، الفهرست ، چاپ جلال الدین محدث ارموی ، قم ١٣٦٦ ش .
/ احد فرامرز قراملکی /