دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٢٥٦٧
پاجه جی زاده ، عبدالرحمان بن سلیم ، ادیب و پژوهشگر عراقی قرن سیزدهم و چهاردهم . منابع ، او را موصلی تبار معرفی کرده اند (بغدادی ، ج ٢، ستون ١٥٣؛
زرکلی ، ج ٣، ص ٣٠٧؛
کحاله ، ج ٥، ص ١٣٩).
پاجه جی زاده در ١٢٤٨ در بغداد متولد شد (بغدادی ؛
زرکلی ،همانجاها؛
قس بروکلمان ، > ذیل < ، ج ٢، ص ٥٠٦ و کحاله ، ج ٥، ص ١٣٩ که سال تولد او را به اشتباه ٩٠٦ دانسته اند). از چگونگی تحصیل و نام استادان و دیگر خصوصیات زندگی او اطلاعات بسیار اندکی در دست است . منابع نیز در این باره اطلاعی به دست نمی دهند. آنچه از منابع برمی آید گویای این است که گرایش وی به سیاست و اقتصاد بیشتر از علم و دین بوده و او با حاکمان دولت عثمانی ارتباط نزدیک داشته است . پاجه جی زاده ، در زمانی نامشخص از حیات خود، رئیس دادگاه بازرگانی بغداد بوده است (زرکلی ؛
بروکلمان ، همانجاها). در ١٣٢٥، امتیاز راه اندازی شرکت سهامی تراموای کوفه به نجف را از ابوبکر حازم بک ، والی بغداد، دریافت کرد (عزّاوی ، ج ٨، ص ١٥٥). پاجه جی زاده پس از آن ، به عنوان نمایندة مردم بغداد در مجلس قانونگذاری عثمانی ، برگزیده شد (همان ، ج ٨، ص ٢٣١؛
زرکلی ، همانجا). وی در ١٣٣٠در سن ٨٢ سالگی درگذشت (عزّاوی ؛
زرکلی ، همانجاها). از پاجه جی زاده تألیفی در ردّ نظریات مسیحیت با نام الفارق بین المخلوق و الخالق باقی است که در دو مجلد در ١٣٢٢ در قاهره به چاپ رسیده است (عوّاد، ج ٢، ص ٢٤٣؛
بغدادی ؛
کحاله ، همانجاها). از اعقاب وی کسانی همچون موسی کاظم پاجه جی زاده مدیر دانشکدة حقوق بغداد، نعمان چلبی پاجه جی زاده و دکتر عبدالهادی پاجه جی زاده از معاریف بغدادند (عزّاوی ، ج ٨، ص ١٥٥، پانویس ٢، ص ٢٣١).
منابع :
(١) اسماعیل بغدادی ، ایضاح المکنون ، ج ٢، در حاجی خلیفه ، کشف الظنون ، ج ٤، بیروت ١٤١٠/١٩٩٠؛
(٢) خیرالدین زرکلی ، الاعلام ، بیروت ١٩٨٠؛
(٣) عباس عزّاوی ، تاریخ العراق بین احتلالین ، بغداد ١٣٥٣ـ١٣٧٦/ ١٩٣٥ـ١٩٥٦، چاپ افست قم ١٣٦٩ ش ؛
(٤) کورکیس عَوّاد، معجم المؤلفین العراقیین ، بغداد ١٩٦٩؛
(٥) عمررضا کحاله ، معجم المؤلفین ، دمشق ١٩٥٧ـ١٩٦١، چاپ افست بیروت ( بی تا. ) ؛
(٦) Carl Brockelmann, Geschichte der arabischen Litteratur , Leiden ١٩٤٣-١٩٤٩, Supplementband , ١٩٣٧-١٩٤٢.
/ عبدالله کیانی فرید /