جراید در چین‌ و ژاپن ، ‌

چین‌. در سرشماری‌ ١٣٣٨ ش‌/١٩٥٩، جمعیت‌ مسلمانان‌ چین‌ بین‌ ده‌ تا دوازده‌ میلیون‌ تن‌ بوده‌ است‌. حدود دو سوم‌ این‌ جمعیت‌ در ایالت‌ سین‌كیانگ‌ زندگی‌ می‌كنند كه‌ در آن‌ ایالت‌ از اكثریت‌ قاطع‌ برخوردارند. در جدول‌، اطلاعات‌ مربوط‌ به‌ توزیع‌ جغرافیایی‌ مساجد چین‌ در ١٣١٤ ش‌/١٩٣٥ و نشریات‌ ادواری‌ مسلمانان‌ در فاصله‌ سالهای‌ ١٣٢٦ (=١٢٨٧ ش‌) تا ١٣١٨ ش‌/ ١٩٠٨ـ١٩٣٩ آمده‌ است‌. می‌توان‌ فرض‌ كرد كه‌ یك‌ مسجد معمولی‌ به‌ حدود ٢٥٠ نفر خدمات‌ می‌دهد. با استفاده‌ از اطلاعات‌ این‌ جدول‌، می‌توان‌ به‌ توزیع‌ جمعیت‌ مسلمانان‌ در اواسط‌ دهه‌ ١٣١٠ ش‌/ ١٩٣٠ پی‌برد.

كلاً یكصد نشریه‌ متعلق‌ به‌ مسلمانان‌ چین‌ شناسایی‌ شده‌ است‌: یك‌ نشریه‌ از ١٣٢٦/ ١٩٠٨ در خارج‌ از كشور منتشر می‌شد؛ تاریخ‌ آغاز انتشار سیزده‌ نشریه‌ نامشخص‌ است‌؛ و ٨٦ نشریه‌ باقی‌مانده‌ در فاصله‌ سالهای‌ ١٣٣١ (=١٢٩٢ ش‌) تا ١٣١٨ ش‌/ ١٩١٣ـ١٩٣٩ تأسیس‌ شدند. در فاصله‌ سالهای‌ ١٣٣١ (=١٢٩٢ ش‌) تا ١٣٠٥ ش‌/ ١٩١٣ـ١٩٢٦ نیز هجده‌ مجله‌ تأسیس‌ شد.

با تأسیس‌ جنبش‌ ملی‌ چین‌ در پكن‌ (١٣٠٦ ش‌/١٩٢٧) و آغاز درگیری‌ چین‌ و ژاپن‌ (١٣١٦ ش‌/ ١٩٣٧)، مطبوعات‌ به‌ سرعت‌ رشد یافتند و ٦٣ مجله‌ جدید منتشر گردید كه‌ ٣٨ عنوان‌ نشریه‌ پس‌ از انتقال‌ پایتخت‌ از پكن‌ به‌ نانكینگ‌ (١٣١١ ش‌/ ١٩٣٢) انتشار یافت‌. آغاز مخاصمات‌ میان‌ چین‌ و ژاپن‌ با سركوب‌ جراید همراه‌ شد و بیشتر مطبوعات‌ تعطیل‌ شدند. پنج‌ نشریه‌ ادواری‌ جدید، كه‌ در دو سال‌ بعد منتشر شدند، در واقع‌ نشریات‌ رسمی‌ دو نیروی‌ درگیر بودند كه‌ می‌كوشیدند حمایت‌ هر چه‌ بیشتر مسلمانان‌ را جلب‌ كنند.

از ٧١ نشریه‌ای‌ كه‌ منتشر می‌شد، دوازده‌ نشریه‌ هفتگی‌، پنجاه‌ نشریه‌ ماهانه‌ یا دو هفته‌نامه‌، و نُه‌ نشریه‌ فصلنامه‌ یا سالنامه‌ بودند. یكی‌ از این‌ مجلات‌، در بیش‌ از سه‌ هزار نسخه‌، و هشت‌ نشریه‌ دیگر بین‌ هزار تا دو هزار نسخه‌ منتشر می‌شد و باقی‌ آنها در خدمت‌ تأمین‌ نیازهای‌ محلی‌ بودند و شمارگان‌ آنها فقط‌ چند صد نسخه‌ بود. تنها شش‌ نشریه‌ ادواری‌ بیش‌ از چهل‌ صفحه‌ داشت‌.

اغلب‌ این‌ نشریات‌ به‌ زبان‌ چینی‌ بودند. معدودی‌ از آنها نیز بخشی‌ از صفحات‌ خود یا تمامی‌ آنها را به‌ ژاپنی‌، عربی‌، اویغوری‌ (تركی‌ شرقی‌) و انگلیسی‌ اختصاص‌ داده‌ بودند. اكثر این‌ نشریه‌ها محتوای‌ مذهبی‌ داشتند و برخی‌ از آنها افزون‌ بر مسائل‌ مذهبی‌، به‌ مسائل‌ تاریخی‌ یا موضوعات‌ روز نیز می‌پرداختند. اغلب‌ مجلات‌ در مراكز فرهنگی‌ و ملی‌ پكن‌ و نانكینگ‌ و شهرهای‌ بزرگ‌ بندری‌، نظیر تین‌ تسین ، شانگهای‌، كانتون‌ و هنگ‌ كنگ‌، چاپ‌ و توزیع‌ می‌شدند.

یووه‌ هوا، كه‌ در سه‌ هزار نسخه‌ در پكن‌ منتشر می‌شد، از مجلات‌ مهم‌ ملی‌ مسلمانان‌ بود. انتشار این‌ نشریه‌ در ١٣٠٨ ش‌/ ١٩٢٩ با كمكهای‌ خصوصی‌ آغاز شد و هدف‌ آن‌ ارائه‌ عادلانه‌ نظر همه‌ جناحها بود. این‌ نشریه‌ اخبار داخلی‌ و بین‌المللی‌ جهان‌ اسلام‌ را منعكس‌ می‌كرد.

توچوئه‌ در ١٣١٣ ش‌/١٩٣٤ در نانكینگ‌ تأسیس‌ شد. این‌ نشریه‌ مهم‌ترین‌ ترجمان‌ (ارگان‌) مسلمانان‌ در منطقه‌ پایتخت‌ بود و از بهبود آموزش‌، وحدت‌ داخلی‌، و ارتباط‌ با همدینان‌ در خارج‌، حمایت‌ می‌كرد.

نشریه‌ تین‌ فانگ‌ هسوئه‌ لی‌ یوئه‌ كئان‌ ، در ١٣٠٨ ش‌/ ١٩٢٩ در كانتون‌ تأسیس‌ شد. این‌ نشریه‌، ماهانه‌ و به‌ رایگان‌ توزیع‌ می‌شد، اما از خوانندگان‌ تقاضای‌ حمایت‌ مالی‌ می‌كرد. تین‌فانگ عمدتاً به‌ مسائل‌ روز می‌پرداخت‌ و سردبیرش‌ در ستون‌ ویژه‌ای‌ به‌ پرسشهای‌ خوانندگان‌ پاسخ‌ می‌داد.

در دهه‌ ١٣١٠ ش‌/١٩٣٠، هرگاه‌ در مطبوعات‌ چین‌ به‌ اسلام‌ افترا می‌زدند، مسلمانان‌ ساكن‌ در شهرهای‌ بزرگ‌، تحت‌ رهبری‌ آهونگها (آخوندها، عالمان‌ مذهبی‌)، تظاهرات‌ اعتراض‌آمیز می‌كردند. در برخی‌ موارد نیز دفاتر و چاپخانه‌های‌ آن‌ روزنامه‌ها ویران‌ می‌شدند. در دهه‌ ١٩١٠، افزون‌ بر نشریات‌ داخلی‌، برخی‌ مجلات‌ عربی‌ لیبرال‌ و تركی‌ طرفدار مشروطیت‌ از استانبول‌ به‌ چین‌ می‌رسید؛ اما نیاز به‌ آنها، پس‌ از انقلاب‌ ١٣٢٩/ ١٩١١ [ سرنگونی‌ پادشاهی‌ منچو و برقراری‌ جمهوری‌ در چین‌ ]، از بین‌ رفت‌.

توسعه‌ و رشد مطبوعات‌ مسلمانان‌ در چین‌، به‌ دلیل‌ سطح‌ پایین‌ آموزش‌ و درآمد و نیز به‌ دلیل‌ دشواریهای‌ زبان‌، با تأخیر همراه‌ بود. تنها رهبران‌ مذهبی‌ و معدودی‌ افراد معمولی‌ كه‌ آموزشهای‌ دینی‌ دیده‌ بودند، با عربی‌ آشنا بودند. از سوی‌ دیگر، آهونگها نیز غالباً تنها اطلاعات‌ ابتدایی‌ و ناچیزی‌ از خط‌ چینی‌ داشتند. اغلب‌ مردم‌ بی‌سواد بودند. سلسله‌ رو به‌ زوال‌ منچو نسبت‌ به‌ هرگونه‌ گرایش‌ قومی‌ یا فرقه‌گرایی‌، به‌ ویژه‌ در نواحی‌ مرزی‌ ترك‌ زبان‌ شمال‌غربی‌، حساس‌ بود. ایجاد جمهوری‌ در چین‌ راه‌ را بر رشد مطبوعات‌ مسلمانان‌ در چین‌ هموار كرد، اما انقلاب‌ كمونیستی‌ ١٣٢٨ ش‌/١٩٤٩ قاطعانه‌ بدان‌ پایان‌ داد. فعالیتهای‌ مسلمانان‌ در نشر جراید، پراكنده‌ بود. اغلب‌ مجله‌ها كوچك‌تر و كم‌ دوام‌تر از آن‌ بودند كه‌ تأثیر دیرپایی‌ بر جای‌ بگذارند. مسلمانان‌، برخلاف‌ مبلّغان‌ پروتستان‌ و كاتولیك‌ در چین‌، فاقد تشكیلات‌ متمركز و امكانات‌ مالی‌ كافی‌ بودند.

ژاپن‌. ژاپن‌ مسلمانان‌ اندكی‌ دارد. توجه‌ ژاپنیها به‌ اسلام‌ به‌ روزگار حمله‌ به‌ چین‌ بازمی‌گردد (١٣١٦ـ١٣٢٤ ش‌/ ١٩٣٧ـ ١٩٤٥) كه‌ طی‌ آن‌ برای‌ جلب‌ اقلیتهای‌ مسلمان‌ چین‌ كوششهایی‌ شد. پیش‌ از این‌ تاریخ‌، سه‌ تلاش‌ شخصی‌ برای‌ انتشار نشریات‌ مسلمانان‌ در ژاپن‌ صورت‌ گرفت‌. هسینگ‌هوئی‌ (بیداری‌ مسلمانان‌) فصلنامه‌ای‌ بود كه‌ دانشجویان‌ چینی‌ دانشكده‌ اسلامی‌ در توكیو، آن‌ را به‌ منظور توزیع‌ در چین‌ منتشر می‌كردند. انتشار این‌ نشریه‌ در ١٣٢٦/ ١٩٠٨ آغاز شد. در ١٣٠٤ ش‌/١٩٢٥، آی‌. تی‌. ساكوما، تاجری‌ ژاپنی‌ كه‌ به‌ اسلام‌ گرویده‌ بود، در شانگهای‌ نشریه‌ مترقی‌ موكوانگ‌ (نور اسلام‌) را تأسیس‌ كرد كه‌ در آن‌ مقالاتی‌ به‌ زبان‌ چینی‌، ژاپنی‌ و انگلیسی‌ چاپ‌ می‌شد. او آرزو داشت‌ كه‌ اسلام‌ در چین‌ و كره‌ و ژاپن‌ احیا شود و حتی‌ خواستار ترجمه‌ قرآن‌ به‌ چینی‌ بود. موكوانگ‌ تنها سه‌ شماره‌ دوام‌ آورد.

ماهنامه‌ هوئی‌ چیائو (اسلام‌)، كه‌ به‌ مسائل‌ اجتماعی‌ و تاریخی‌ می‌پرداخت‌، در فاصله‌ سالهای‌ ١٣٠٦ تا ١٣٠٨ ش‌/ ١٩٢٧ـ١٩٢٩ به‌ ژاپنی‌ منتشر می‌شد. در این‌ نشریه‌ همچنین‌ زندگینامه‌ رهبران‌ مسلمان‌ چین‌ به‌ چاپ‌ می‌رسید.

مقامات‌ نظامی‌ ژاپن‌، پس‌ از اشغال‌ چین‌، نشریه‌های‌ تازه‌ای‌ برای‌ مسلمانان‌ منتشر كردند یا نشریه‌های‌ منظم‌ موجود را بر اهداف‌ خاص‌ خویش‌ منطبق‌ نمودند. ژاپنیها ماهنامه‌ مصور چن‌تسونگ‌ پائو را، پس‌ از اشغال‌ پكن‌، در ١٣١٦ ش‌/١٩٣٧ در اختیار خود گرفتند. این‌ نشریه‌ از آن‌ پس‌ خصلت‌ ضدشوروی‌ (كمونیستی‌) تندی‌ پیدا كرد. هسینگ‌ شی‌ پائو ، كه‌ ماهنامه‌ای‌ غیرسیاسی‌ بود، نخست‌ در ١٣٠٤ ش‌/ ١٩٢٥ در موكدن‌ منچوری‌ منتشر شد و ژاپنیها آن‌ را در ١٣١٦ ش‌/١٩٣٧ احیا كردند. در این‌ نشریه‌ عمدتاً مطالبی‌ در مورد زندگی‌ مسلمانان‌ در ژاپن‌ منتشر می‌شد و نسخه‌هایی‌ از آن‌ به‌ رایگان‌ در محل‌ توزیع‌ می‌گردید. ماهنامه‌ دیگری‌ به‌ نام‌ هوئی‌ چیائو (اسلام‌) در فروردین‌ ١٣١٧/ آوریل‌ ١٩٣٨، به‌ كمك‌ جمعیت‌ مسلمانان‌ متحد چین‌ كه‌ با حمایت‌ ژاپنیها تأسیس‌ شده‌ بود، در پكن‌ آغاز به‌ انتشار كرد. این‌ نشریه‌ ترجمان‌ تبلیغاتی‌ ژاپنیها بود، اما به‌ زبان‌ چینی‌ منتشر می‌شد. هسین‌ مین‌پائو، روزنامه‌ رسمی‌ چینی‌ ارتش‌ اشغالگر ژاپن‌ در پكن‌، در آبان‌ ١٣١٨/ اكتبر ١٩٣٩ یك‌ ضمیمه‌ هفتگی‌ به‌ نام‌ تسونگ‌ چیائو چو كئان‌ منتشر كرد كه‌ دارای‌ اطلاعات‌ تاریخی‌ و مذهبی‌ در باره‌ اسلام‌ بود.

منابع‌:

(١) R. Loewenthal, "The Moham medan press in China", in Collectanea Commissionis Synodalis in Sinis , Peking, XI/٩-١٠ (Sept.-Oct. ١٩٣٨), ٨٦٧-٨٩٤, reprinted in: The religious periodical press in China , Peking: The Synodal Commission in China, ١٩٤٠, ٢١١-٢٤٩.

/ رودولف‌ لوونتال‌ ( د. اسلام‌ ) /