دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٣٩٩٦
توتْکابُن ، شهری در جنوب استان گیلان ، مرکز بخش «رحمت آباد و بلوکات » * در شهرستان رودبار. توتکابن در حدود شانزده کیلومتری شمال شرقی شهر رودبار و حدود دو کیلومتری مشرق رستم آباد و در حدود دوازده کیلومتری مغرب کوه دَرفَک / دُرفک قرار دارد. دمای آن در تابستان به حدود ْ٢٢ و در زمستان به حدود ْ٦- می رسد. میانگین بارش سالانة آن حدود ٣٨٨ میلیمتر است ( فرهنگ جغرافیائی آبادیها ، ج ٢٦، ص ١٦١ـ١٦٢).
توتکابن از دو قسمت بالا محله و پایین محله تشکیل شده و با پلی که بر روی سفیدرود احداث شده است (بهره برداری در ١٣٦٨ش )، به راه اصلی قزوین ـ رشت می پیوندد. پیش از احداث پل ، ارتباط توتکابن با جادة اصلی با قایق صورت می گرفت .
در گذشته ، جادة کاروانرو رستم آباد ـ خورگامِ عمارلو از توتکابن می گذشت (رزم آرا، ج ٢، ص ٦٤). سفیدرود درجانب غربی توتکابن جریان دارد. آب شهر از سیاه رود ــ که در جنوب آن جاری است ــ و چاه تأمین می شود. در اراضی بین سفیدرود و توتکابن برنجکاری می شود. گندم ، عدس ، هندوانه ، انواع صیفی ، زیتون و گردو از دیگر محصولات آنجاست . کرم ابریشم در آنجا پرورش داده می شود. شهر کارگاه شالی کوبی نیز دارد.
توتکابن در منطقة زلزله خیز قرار دارد و در خرداد ١٣٦٩ زمین لرزه بیشتر خانه های آنجا را ویران کرد. جمعیت توتکابن در ١٣٧٥ش ، ٢٩٩ ، ١ تن بود. اهالی آن شیعة دوازده امامی اند ( فرهنگ جغرافیائی آبادیها ، ج ٢٦، ص ١٦٢).
منابع :
(١) ایران . وزارت کشور. اداره کل آمار و ثبت احوال ، کتاب اسامی دهات کشور ، ج ١، تهران ١٣٢٩ ش ؛
(٢) ایران . وزارت کشور. معاونت سیاسی و اجتماعی . دفتر تقسیمات کشوری ، سازمان تقسیمات کشوری جمهوری اسلامی ایران ، تهران ١٣٧٧ ش ؛
(٣) رزم آرا؛
(٤) فرهنگ جغرافیائی آبادیهای کشور جمهوری اسلامی ایران ، ج ٢٦: قزوین ، تهران : سازمان جغرافیائی نیروهای مسلح ، ١٣٧٨ ش ؛
(٥) مرکز آمار ایران ، سرشماری عمومی نفوس و مسکن ١٣٧٥: شناسنامة آبادیهای کشور، استان گیلان ، شهرستان رودبار ، تهران ١٣٧٦ ش ؛
(٦) لطف اللّه مفخّم پایان ، فرهنگ رودهای ایران ، تهران ١٣٥٣ ش .
/ خسرو خسروی /