دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٦٢٧٣
حَصّار ، على بن محمد خزرجى، فقیه و محدّث مالكى قرن ششم و هفتم. سال ولادت او دانسته نیست. كنیهاش ابوالحسن بود، در فاس به دنیا آمد و بعدها در سَبْتَة* اقامت گزید. خاندان او در اصل از اشبیلیه* (اندلس) بودند (ابنقاضى، قسم ٢، ص ٤٧٠).
حصّار به اندلس رفت و به تحصیل اصول فقه پرداخت. از آنجا به مصر كوچ كرد و از ابوعبداللّه محمدبن حُمَید بهره علمى برد و از او و ابوالقاسمبن جُبَیش حدیث شنید (منذرى، ج ٢، ص ٣٠٩؛ ابنقاضى، همانجا). منذرى (متوفى ٦٥٦) در مصر از او حدیث شنید (رجوع کنید به ج ٢، ص ٣١٠). حصّار سپس به حج تشرف یافت و مدتى در مكه مجاور شد (منذرى؛ ابنقاضى، همانجاها). او را فردى فاضل و آشنا با علوم گوناگون وصف كرده و گفتهاند در شعر نیز دستى داشته، در اصول فقه متبحر بوده و در اینباره آثارى تألیف كرده است (رجوع کنید به ذهبى، ج ١٣، ص ٣١٩؛ صفدى، ج ٢٢، ص ١٣١؛ تنبكتى، ج ١، ص ٣١٦). وى در ٦١١ در مدینه فوت كرد (ذهبى؛ صفدى، همانجاها؛ قس ابنقاضى، همانجا؛ تنبكتى، ج ١، ص ٣١٦، كه وفات او را در حدود ٦١٠ دانستهاند).
برخى آثار حصّار عبارتاند از: الناسخ و المنسوخ؛ البیان فى تنقیحالبرهان؛ كتابى درباره اصول دین و شرح آن در چهار بخش؛ تقریبالمدارك فى رفع الموقوف و وصل المقطوع من حدیث مالك، كه تلخیصى است از برخى قسمتهاى كتاب التمهید ابنعبدالبرّ (متوفى ٤٦٣؛ ذهبى؛ صفدى؛ ابنقاضى، همانجاها).
منابع :
(١) ابنقاضى، جذوةالاقتباس فى ذكر من حَلَّ من الاعلام مدینة فاس، رباط ١٩٧٣ ـ ١٩٧٤؛
(٢) احمدبابابن احمد تنبكتى، نیلالابتهاج بتطریز الدیباج، چاپ عبدالحمید عبداللّه هرامه، طرابلس ١٣٩٨/١٩٨٩؛
(٣) محمدبن احمد ذهبى، تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام، چاپ بشار عوادمعروف، بیروت ١٤٢٤/ ٢٠٠٣؛
(٤) صفدى؛
(٥) عبدالعظیمبن عبدالقوى مُنذِرى، التكملة لوفیات النقلة، چاپ بشار عواد معروف، بیروت ١٤٠٨/١٩٨٨.
/ عبدالكریم محمدى /