دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٣٢٦٠
تُبَیع بن عامر حِمْیَری (ابو عامرِ حِمْصی ) ، محدّث قرن اول . وی اهل حمص شام و در اصل از یهودیان حِمْیر و ربیب (فرزندِ همسرِ) کعب الاحبار * بود. برای او کنیه های متعددی ذکر کرده اند که از آن میان «ابوعُبَیْد» (یا ابوعُبَیْده ) مشهور است (ذهبی ، ج ٤، ص ٤١٣؛ دارقطنی بغدادی ، ج ١، ص ٢٩٥).
تبیع از مُخَضرمین بود و برخی مانند مَزّی (ج ٤، ص ٣١٤) از وی با عنوان «دلیلاً لِلنبّی » یاد کرده اند. پیامبر اکرم او را به اسلام دعوت کرد؛ اما وی در زمان حیات آن حضرت اسلام نیاورد و پس از رحلت پیامبر اکرم ، در زمان خلافت ابوبکر (١١ـ١٣) و به گفتة بعضی ، عُمَر مسلمان شد (سیوطی ، ج ١، ص ١٧٨؛ ابن عساکر، ١٤١٥، ج ١١، ص ٢٦؛ همو، ١٤٠٤، ج ٥، ص ٣٠١ـ ٣٠٢؛ ذهبی ، همانجا). تبیع در زمان خلافت عثمان و حکومت معاویه بر شام (٢٣ـ٣٥) همراه لشکر مسلمانان به فرماندهی جُنادة بن ابی امیه برای تسخیر جزیرة رودِس در دریای اژه به آنجا رفت و در همان زمان از مجاهدبن جَبْر، عالم و محدّث بزرگ تابعی ، قرآن آموخت (مزّی ، ج ٤، ص ٣١٣؛ ذهبی ، همانجا؛ ابن عساکر، ج ٥، ص ٣٠٢).
تبیع از کعب الاحبار و ابودرداء حدیث شنید و کسانی چون مجاهدبن جَبْر، جریربن زید، رشدبن کَیْسان ، ولیدبن عامر یَزَنی از او حدیث روایت کرده اند (ابن حبّان ، ج ٦، ص ١٢٢؛ مزّی ، ج ٤، ص ٣١٣ـ٣١٤). در برخی منابع او را از طبقة اول و در برخی دیگر از طبقة دوم تابعین شام دانسته و گاه از طبقة علیای تابعین در حِمْص به شمار آورده اند (ابن سعد، ج ٧، ص ٤٥٢؛
سیوطی ، همانجا؛
ابن حجر عسقلانی ، ج ١، ص ١٨٧). تبیع در ١٠١ در اسکندریه درگذشت (ذهبی ، ج ٤، ص ٤١٤؛
ابن عساکر، ج ٥، ص ٣٠٣). برخی منابع پیشگوییهایی (مَلاحم ) به او نسبت داده اند (رجوع کنید به ابن اثیر، ج ٤، ص ٢٩٨؛
ذهبی ، ج ٤، ص ٤١٣ـ ٤١٤).
منابع :
(١) ابن اثیر (بیروت )؛
(٢) ابن حبّان ، کتاب الثّقات ، حیدرآباد دکن ١٣٩٣ـ ١٤٠٣/ ١٩٧٣ـ١٩٨٣؛
(٣) ابن حجر عسقلانی ؛
(٤) ابن سعد، الطبقات الکبری ، چاپ احسان عباس ، بیروت ( بی تا. ) ؛
(٥) ابن عساکر، تاریخ مدینة دمشق ، چاپ علی شیری ، بیروت ١٤١٥ـ١٤٢١/ ١٩٩٥ـ٢٠٠٠؛
(٦) همو، مختصر تاریخ دمشق ، لابن منظور، ج ٥، چاپ مأمون صاغرجی و احمد حمّامی ، دمشق ١٤٠٤/ ١٩٨٤؛
(٧) علی بن عمر دارقطنی بغدادی ، المؤتلف والمختلف ، چاپ موفق بن عبداللّه بن عبدالقادر، بیروت ١٤٠٦/ ١٩٨٦؛
(٨) ذهبی ؛
(٩) عبدالرحمان بن ابی بکر سیوطی ، حسن المحاضرة فی تاریخ مصر و القاهرة ، چاپ محمد ابوالفضل ابراهیم ، ج ١، ( قاهره ) ١٣٨٧/١٩٦٧؛
(١٠) یوسف بن عبدالرحمان مزّی ، تهذیب الکمال فی اسماء الرّجال ، چاپ بشار عوّاد معروف ، بیروت ١٤٠٣ـ١٤٠٥/ ١٩٨٣ـ ١٩٨٥.
/ عبداللّه کیانی فرید /