دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٤٥٩
بُبَشْتر/بُبَشْتْرُو ، بُبَشْتْروُ (گاه نیز بُوبْشتر، بابْشتر و از قرن پنجم به بعد اغلب به صورت بَشتر یا بُشتر) قلعه ای کوهستانی ، پایگاه نظامی مشهور عمربن حفصون (ابن حفصون * ) رهبر مقاومت اَندُلس بر ضّد امویان (خصوصاً در جنوب قُرطُبه ) از ٢٦٧ تا زمان مرگ او (٣٠٥) و سپس در روزگار پسرانش تا ٣١٥. تعیین موضع دقیق ببشترو (که اغلب با بَرْبَسْتُرو/بَرْبَشْتُرو * در ایالت وَشقه * اشتباه می شود) سخت دشوار است . دوزی به اشتباه آن را همان کاستیلیون نزدیک تِبا (ایالت مالاگا= مالَقَه * )، و سیمونه آن را واقع در شش کیلومتری شرق آردال در فلاتهای ویلاورده (ایالت مالاگا) دانسته است ، و این نظر همچنان غلبه داشت تا اینکه در ١٣٣٨/١٩٢٠ محل آن را بر بالای هویو دو چورو نزدیک خط آهن قرطبه ـ بوبادیلا ـ مالاگا شناسایی کردند. این تعیین محل ، که لوی پرووانسال (ج ١، ص ٣٠٣، شرح ١) نیز آن را قبول دارد، هنوز معتبر است ، امّا والوه برمخو با آن موافق نیست . او بعد از مطالعه دقیق شواهد کهن و برخی اطلاعات تازه مؤکداً استدلال می کند که سلسله نبردهای ببشترو، چنانکه در مآخذ ما آمده است ، به محلی نزدیکتر به جنوب شرقی اشاره دارد و از نظر او باید آن را در جایی نزدیک شهرامروزی کورتیگو د اوتا در سیرا دل ری و شمال رئوگوردو (ایالات مالاگا) جستجو کرد. نام ببشترو با نام پُستُوئِرو که در یکی از مآخذ قرن نهم / پانزدهم آمده و همان کورال دل اِنثینا ی (بخش قُمارِش ) امروزی است ، قابل قیاس است . این نام که به صور مختلف در اسپانیا باقی مانده ، به احتمال بسیار ریشة ایبری دارد.
در دوران شورشهای ضداموی ، ببشترو اغلب صحنة فعالیتهای نظامی بود و همانجا امیر مُنْذِر در ٢٧٥، هنگام محاصره قلعه ، درگذشت . در ٢٧٨ جانشین او عبداللّه سعی کرد آن را تصرف کند، اما ناکام ماند. کوششهایی که پسرانش مُطَّرِف در ٢٨١ و آبان در ٢٩١ و ٢٩٤ در همین راه کردند، نیز بی ثمر ماند. ببشترو، عاقبت در ٣١٦ پس از ده سال اعمال سیاست تدریجی اما مطمئنِ عبدالرحمان سوم ، تسلیم شد.
اگر اطلاعات پراکنده ای را که از گوشه و کنار جمع آوری شده است ، مبنای داوری قرار دهیم ، شاید بتوانیم بگوییم که ببشترو همچنان پایگاه نظامی مهم امویان بود، تا اینکه در ٤٠٠ بربرها پس از شکست دادن سپاه محمد دوّم در کناره گوادیارو ، آن را تصرف کردند. در ٤٣٠ و ٤٣٨ اطلاعات مختصری از ببشترو در زمان سلطة ملوک الطوایف حمّودیانِ مالاگا در دست است . در ٥٤٢ «برادران مهدی » چون در سِویل (اِشبیلیّه ) بر موحدون ، که خود بتازگی بر آن شهر چیره شده بودند، خروج کردند، در ببشترو پناه گرفتند. در قرن هفتم این قلعه ویران شده بود.
منابع :
J. Vallvإ Bermejo,"De nuevo sobre Bobastro", Al- Andalus, xxx (١٩٦٥), ١٣٩-١٧٤,
(١) علاوه بر پژوهشی درباب مرزهای رایّا (اجمالاً ایالت مالاگا)، این اثر فهرست جامعی از اسامی مکانها دارد؛
Evariste Lإvi-provencal, Histoire de l'Espagne Musulmane, Leyde-Paris ١٩٥٠-١٩٥٣.
/ د.اسلام : تکملة ٣ـ٤ / لثم