دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٦٦٠٣
حَنَش صنعانى ، حَنَش صنعانى، أبورِشْدِين حنشبن عبداللّه، تابعى و محدّث قرن اول. درباره نام پدر او در منابع اختلاف هست و در برخى از آنها على ذكر شده است (براى نمونه رجوع کنید به حُمَيْدى، ج ١، ص ٣١٦؛
مِزّى، ج ٧، ص ٤٢٩). درباره او مطلب چندانى در منابع موجود نيست، خاصه كه شرح حال وى با معاصران همنامش در آميخته است (رجوع کنید به ابنعساكر، ج ١٥، ص ٣٠٩ـ٣١٠؛
مزّى، ج ٧، ص ٤٣٠، ٤٣٢). او به قريه صنعا، نزديك دمشق، منسوب است (رجوع کنید به ابنعساكر، ج ١٥، ص ٣٠٧ـ٣٠٩؛
ياقوت حموى، ج ٣، ص ٤٢٦ـ٤٢٧). ابنسعد (ج ٥، ص ٥٣٦) حنش را ايرانى دانسته است (مِنَالابناء). ابوسعيدبن يونس، حنش را از اصحاب على عليهالسلام معرفى كرده و گفته است كه پس از شهادت آن حضرت، وى به مصر رفت و بعدها در فتوحات مغرب و اندلس شركت كرد (رجوع کنید به ابنعساكر، ج ١٥، ص ٣١٢؛
مزّى، ج ٧، ص ٤٣١؛
قس ابنسعد، ج ٥، ص ٩٣؛
حميدى، ج ١، ص ٣١٦ـ ٣١٧). حنش در قيام عبداللّهبن زبير شركت داشت و سپاهيان اموى او را اسير كردند اما خليفه اموى، عبدالملكبن مروان، وى را آزاد كرد. رفتار نيك عبدالملك با حنش به اين سبب بود كه عبدالملك در هنگام فتوحات افريقيه نزد او بود (حميدى، ج ١، ص ٣١٥ـ٣١٦؛
مزّى، همانجا). حنش نخستين فردى بود كه عشورِ (مالياتِ) افريقيه را جمعآورى كرد (حميدى، ج ١، ص ٣١٨)، او در سال ١٠٠ در افريقيه درگذشت (رجوع کنید به مزّى، همانجا؛
قس ابنسعد، ج ٥، ص ٥٣٦ كه از وفات حنش در مصر سخن گفته است). ابنسعد (همانجا) از سلمةبن سعيدبن منصوربن حنش، نواده حنش، نام برده است.
حنش از علىبن ابىطالب عليهالسلام، فَضَالةبن عُبَيد، رُوَيْفعبن ثابت انصارى، ابوهريره و كسان ديگرى روايت نقل كرده است (رجوع کنید به مزّى، ج ٧، ص ٤٣٠). از حنش، فرزندش حارث و نيز حارثبن يزيد و سلامانبن عامر روايت نقل كردهاند (حميدى، ج ١، ص ٣١٧؛
مزّى، همانجا). بناى مسجدجامعِ شهرِ سرقسطه را به او نسبت دادهاند (رجوع کنید به ابنعساكر، ج ١٥، ص ٣١٥؛
ضبّى، ج ١، ص ٣٤٥). ضبّى (ج ١، ص ٣٤٧)، به نقل از ابوعلى غسانى، از دفن او در سرقسطه سخن گفته است. احمدبن عبداللّه عجلى (ج ١، ص ٣٢٦) و ابوزُرعه (رجوع کنید به ابنابىحاتم، ج ٣، ص ٢٩١) او را ثقه دانستهاند. ابنابىحاتم (همانجا) وى را فردى صالح در حديث معرفى كرده است (نيز رجوع کنید به مزّى، همانجا).
منابع:
(١) ابنابىحاتم، كتاب الجرح و التعديل، حيدرآباد، دكن ١٣٧١ـ١٣٧٣/ ١٩٥٢ـ١٩٥٣، چاپ افست بيروت (بىتا.)؛
(٢) ابنسعد (بيروت)؛
(٣) ابنعساكر، تاريخ مدينة دمشق، چاپ على شيرى، بيروت ١٤١٥ـ١٤٢١/ ١٩٩٥ـ٢٠٠١؛
(٤) محمدبن فتوح حُمَيْدى، جذوة المقتبس فى تاريخ علماء الاندلس، چاپ ابراهيم ابيارى، قاهره ١٤١٠/١٩٨٩؛
(٥) احمدبن يحيى ضبّى، بغية الملتمس فى تاريخ رجال اهل الاندلس، چاپ ابراهيم ابيارى، قاهره ١٤١٠/١٩٨٩؛
(٦) احمدبن عبداللّه عجلى، معرفةالثقات، چاپ عبدالعليم عبدالعظيم بستوى، مدينه ١٤٠٥/١٩٨٥؛
(٧) يوسفبن عبدالرحمان مِزّى، تهذيب الكمال فى اسماء الرجال، چاپ بشار عواد معروف، بيروت ١٤٢٢/٢٠٠٢؛
(٨) ياقوت حموى.
/ مينا احمديان /