جِران العَود ، عامربن حارث بن کُلْفَة / کَلْفَة ، شاعر جاهلی . نام ، شهرت و نام قبیلة او در منابع ، به تفاوت آمده است . ظاهراً وی با مُستورد جران عُقَیلی ، شاعر دورة اسلامی ، اشتباه شده است ( رجوع کنید به فرّوخ ، ج ١، ص ١٨٩، پانویس ١). جوهری (ذیل «جرن ») نام او را مستورد آورده است ، اما دیگر منابع آن را از اشتباهات وی خوانده اند ( رجوع کنید به ابن منظور، ج ٢، ص ٢٦٣، پانویس ١؛
فیروزآبادی ، ذیل «جرن »؛
مرتضی زبیدی ، ج ٨، ص ٤٤٧). در الفهرست (ابن ندیم ، ص ١٧٨) تنها به شهرت وی به صورت جران العور اشاره شده است . بَطَلْیوسی (ص ٣١٨) نوشته که به علت شهرت شاعر به جران العود، نامش مجهول مانده است . احتمالاً دلیل این نامگذاری بیان خود شاعر بوده که در یک شعر خطاب به دو همسرش ، آنان را به تنبیه با تازیانه ای از «پوست گردن شتر مُسِن » (= جران العَوْد) تهدید کرده بود ( رجوع کنید بهابن قتیبه ، ص ٤٨٠؛
جوهری ؛
بطلیوسی ؛
فیروزآبادی ، همانجاها؛
ابن منظور، ج ٢، ص ٢٦٣). دهخدا (ذیل مادّه )، بدون ذکر منبع ، کنیة او را ابوغَباب آورده است .

نام قبیلة او را نَمِر ( رجوع کنید به فیروزآبادی ، همانجا؛
فرّوخ ، ج ١، ص ١٨٩) یا نُمَیر ( رجوع کنید به ابن ندیم ؛
جوهری ، همانجاها) ذکر کرده اند اما مرتضی زبیدی (همانجا) نام قبیلة او را عُقَیل آورده است .

عمر فرّوخ (همانجا) تاریخ زندگی او را نیمة دوم قرن ششم و سالهای اولیة قرن هفتم میلادی تخمین زده ، اما کرنکو به اشتباه او را معاصر عبداللّه بن مروان (متوفی ١٧٠) خوانده است ( رجوع کنید بهبروکلمان ، > ذیل < ، ج ١، ص ٥٧؛
ترجمة عربی ، ج ١، ص ١١٦). فرّوخ (همانجا)، بر اساس شواهد شعری ،

جران را از اهالی عالیه ، در شمال غربی نجد نزدیک حجاز،

ذکر کرده است .

شعر او دارای تشبیهات نیکو، عبارتهای فصیح ، معانی ساده و الفاظی صریح است . در شعر وی واژه های نامأنوس معمولاً در قافیه آمده که گاه جدّ و هزل را به هم آمیخته است . قصیده قالب شعری اوست (بروکلمان ؛
فرّوخ ، همانجاها). شعر او سرشار از وصف و تغزل ، از جمله وصف ستارگان و حیوانات و حتی کبوتر نوح ، است ( رجوع کنید به جاحظ ، ج ٢، ص ٢٠٩، ٢١٣، ٢٩٧ و جاهای دیگر؛
ابن قتیبه ، ص ٤٨١؛
بروکلمان ، همانجا؛
فرّوخ ،

ج ١، ص ١٨٩ـ١٩٠). در ابتدای دیوان او قصیده ای طولانی در وصف زن و تألماتی که شاعر در ازدواج متحمل شده ، آمده که موضوعی نادر در شعر عربی است ( رجوع کنید به ابن قتیبه ؛
بروکلمان ، همانجاها؛
فرّوخ ، ج ١، ص ١٩١).

وجود الفاظی شبیه الفاظ قرآن کریم این گمان را پدید آورده که او اسلام را درک کرده و از قرآن تأثیر گرفته است (فرّوخ ، ج ١، ص ١٩٠ـ١٩١).

اشعار او، همچون دیگر اشعار جاهلی ، در کتب صرفی و نحوی به عنوان شاهد آمده است (برای نمونه رجوع کنید به ابن جنی ، ج ٢، ص ٤١٤ـ ٤١٥؛
سیوطی ، ج ١، ص ٦٠٠، ج ٢، ص ٤٤١).

ابوسعید سُکّری اشعار وی را جمع آوری و شرح کرده (ابن ندیم ، همانجا؛
زرکلی ، ج ٣، ص ٢٥٠) که نسخه ای از

آن در قاهره و ایاصوفیه موجود است ( رجوع کنید به بروکلمان ، همانجا؛
سزگین ، ج ٢، ص ٢١٧؛
ترجمة عربی ، ج ٢، جزء ٢، ص ١٩٢). این دیوان در ١٣١٠/١٩٣١ در قاهره به چاپ رسیده است (همانجاها).

منابع :
(١) ابن جنی ، الخصائص ، چاپ محمدعلی نجار، ( قاهره ١٣٧٢ـ١٣٧٦/١٩٥٢ـ١٩٥٧ ) ، چاپ افست بیروت ( بی تا. ) ؛
(٢) ابن قتیبه ، الشعر و الشعراء، او، طبقات الشعراء ، چاپ مفید قمیحه و نعیم زر زور، بیروت ١٤٠٥/١٩٨٥؛
(٣) ابن منظور؛
(٤) ابن ندیم ؛
(٥) کارل بروکلمان ، تاریخ الادب العربی ، ج ١، نقله الی العربیة عبدالحلیم نجار، قاهره ١٩٧٤؛
(٦) عبداللّه بن محمد بطلیوسی ، الاقتضاب فی شرح ادب الکتاب ، بیروت ١٤٠٧/١٩٨٧؛
(٧) عمروبن بحر جاحظ ، کتاب الحیوان ، چاپ عبدالسلام محمدهارون ، مصر ?( ١٣٨٥ـ١٣٨٩/١٩٦٥ـ١٩٦٩ ) ، چاپ افست بیروت ١٣٨٨/١٩٦٩؛
اسماعیل بن حماد جوهری ، الصحاح : تاج اللغة و صحاح العربیة ، چاپ احمد عبدالغفور عطار، بیروت ( بی تا. ) ، چاپ

(٨) افست تهران ١٣٦٨ ش ؛
(٩) دهخدا؛
(١٠) خیرالدین زرکلی ، الاعلام ، بیروت ١٩٨٦؛
فؤاد سزگین ، تاریخ التراث العربی ، ج ٢، جزء ٢، نقله الی العربیة

(١١) محمود فهمی حجازی ، ریاض ١٤٠٣/١٩٨٣؛
(١٢) عبدالرحمان بن ابی بکر سیوطی ، المزهر فی علوم اللغة و انواعها ، چاپ محمد احمد جادمولی ، علی محمد بجاوی ، و محمد ابوالفضل ابراهیم ، قاهره ( بی تا. ) ؛
(١٣) عمر فرّوخ ، تاریخ الادب العربی ، ج ١، بیروت ١٩٨٤؛
محمدبن یعقوب فیروزآبادی ، ترتیب القاموس المحیط ، چاپ طاهر احمد زاوی ،

(١٤) بیروت ١٣٩٩/ ١٩٧٩؛
محمدبن محمد مرتضی زبیدی ، تاج العروس

من جواهر القاموس ، ج ٨ ، چاپ عبدالعزیز مطر، چاپ افست

(١٥) بیروت ( بی تا. ) ؛

(١٦) Carl Brockelmann, Geschichte der arabischen Litteratur , Leiden١٩٤٣-١٩٤٩, Supplementband ,١٩٣٧-١٩٤٢;
١٧- Fuat Sezgin, Geschichte des arabischen Schrifttums , Leiden ١٩٦٧-١٩٨٤.

/ زهرا نهاوندی /