دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٢٦٣٨
پالَن پور ، در گذشته ایالتی امیرنشین با حکومت اسلامی در هند. پالن پور امروزه جزو ایالت گجرات اتحادیة هند است اما در دوران هند بریتانیا جزو ناحیة اداری ایالتهای هندغربی بود. منطقه ای که در گذشته به کاتهیاوار ( رجوع کنید به جوناگر * ) معروف بود، با نواحی کوچ و پالن پور، قلمرو این ناحیة اداری را تشکیل می داد. ایجاد این ناحیه در مهر ١٣٠٣/ اکتبر ١٩٢٤، نشانة پایان سلطة سیاسی حکومت بمبئی و آغاز مناسبات مستقیم با حکومت هند بود. ناحیة اداری پالن پور قدیم ـ که مرکز آن در شهر پالن پور بود ـ شامل گروهی از ایالتهای گجرات * می شد که بین َ٢٥ ْ٢٣ و َ٤١ ْ٢٤ شمالی و َ١٦ ْ٧١ و َ٤٦ ْ٧١ شرقی قرار داشتند. این ناحیه از شمال به ایالتهای اودایپور و سروهی در ( ناحیة ) راجپوتانا/ راجپوتانه ، از مشرق به ناحیة اداری مهی کانتها ، از جنوب به ایالت بروده و ( شبه جزیرة ) کاتهیاوار، و از مغرب به رن و کوچ محدود می شد.
در اواخر قرن دهم / شانزدهم ، پَتهانهای لوهانی ــ که بعدها به جالوری / جهالوری معروف شدند ــ ایالت پالن پور
را تصرف کردند ( پتهان یا پَتان ، نامی است که در هند به افغانها داده شده است ) . گزارش کوتاهی از تاریخ این ایالت در دورة فرمانروایان مغول ، در > فرهنگ جغرافیایی بمبئی < (ج ٥، ص ٣١٨ـ٣٢٤) و مرآت احمدی (گ ٧٤١) موجود است . مناسبات بریتانیا با این ایالت به ١٢٢٤/ ١٨٠٩ بازمی گردد، که نفوذ بریتانیا به ایجاد توافقهایی برای پرداخت خراج به «گایکوار » بروده ( رجوع کنید به بروده * ) انجامید (ایچیسون ،
ج ٦، ش ٨٩) که با امضای موافقت نامه ای در محرم ١٢٣٣/ ٢٨ نوامبر ١٨١٧ (همان ، ج ٦، ش ٩١) رسمیت یافت . در ١٢٦٤/ ١٨٤٨، انتصاب مأمور از جانب گایکوار ملغی شد و امور مالی ایالت تا ١٢٩١/ ١٨٧٤ تحت نظر بریتانیا بود، و در آن زمان اختیار مدیریت امور مالی فرماندار پالن پور به خود وی اعطا شد.
حکومت پالن پور تا ١٣٢٦ ش / ١٩٤٧ به دست امیران آن بود. در این زمان پتهانهای لوهانی ، ایالتهای امیرنشین را در اتحادیة هند ادغام کردند. در ١٣١٢ ش / ١٩٣٣، جمعیت آن ١٧٩ ، ٢٦٤ تن بود که ٠٠٠ ، ٢٤٥ تن به گجراتی سخن می گفتند. پراکندگی جمعیت براساس مذهب چنین بود: هندوها ٧١٤ ، ٢٢٢ تن ؛ مسلمانان ٦٩٠ ، ٢٨ تن ؛ و جین ها ٥٤٢ ، ١٢ تن . پس از «تقسیم »، بسیاری از مسلمانان به پاکستان مهاجرت کردند ( امروزه پالن پور شهری است کوچک در شمال شرقی ایالت گجرات بر سر راه ارتباطی و راه آهن احمدآباد به گاندی نگر (مرکز ایالت راجستان ). جمعیت آن در ١٩٩١، ٦٥٧ ، ٨٠ تن بوده است ( > اطلس بریتانیکا < ، ص ٣٠٧) ) .
منابع :
(١) علی محمدخان ، مرآت احمدی ، نسخة خطی کتابخانة دیوان هند، ( بخش ) اته ، ش ٣٥٩٧ـ٣٥٩٩؛
(٢) C. U. Aitchison, Treaties, engagements and sanads , VI, ١٩٠٩;
(٣) [ Britannica atlas , Chicago: Encyclopaedia Britannica, ١٩٩٦];
(٤) Census of India , X: The Western States Agency , Bombay ١٩٣٣;
(٥) Gazetteer of the Bombay presidency , V, Bombay ١٨٨٠;
(٦) Imperial gazetteer of India ٢ , XIX, ٣٤٥-٣٥٥;
(٧) Selections from the records of the Bombay Government , no. XXV, ١٨٥٦.
/ ک . کالین دیویس ( د.اسلام ) /