دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٣٠٤٥
تاجیّه ، از مدارس شافعیان در بغداد. در نیمة دوم سدة پنجم به دستور تاج الملک * ابوالغنائم ، وزیر ملکشاه سلجوقی ، تأسیس شد (ابن اثیر، ج ١٠، ص ١٨٠) و حدود صد سال فعالیت آموزشی داشت . تاج الملک ، در رقابت با خواجه نظام الملک و به تقلید از مدرسة نظامیّه ، تاجیّه را در کنار آرامگاه شیخ ابواسحاق شیرازی (متوفی ٤٧٦)، پیشوای شافعی مذهبان عراق و نخستین استاد نظامیّة بغداد، ساخت (یاقوت حموی ، ذیل مادّه ؛ ابن اثیر، ج ١٠، ص ٢١٦).
نخستین مدرّس مدرسة تاجیّه ، فخرالاسلام ابوبکر قفّالِ چاچی * (متوفی ٥٠٧)، مؤلف حلیة العلماء (یا المستظهری ) در فقه تطبیقیِ مذاهب چهارگانة اهل سنّت و گاه سایر مذاهب فقهی ، بود که از محرّم ٤٨٢ هم زمان با گشایش تاجیّه در آن به تدریس پرداخت (ابن جوزی ، ج ١٦، ص ٢٨١؛ سبکی ، ج ٦، ص ٧٢). وی پیش از این ، معید درس امام ابواسحاق شیرازی در مدرسة نظامیّة بغداد بود (سبکی ، ج ٦، ص ٧٠؛ اسنوی ، ج ٢، ص ٩). چاچی پس از مرگ ابوالحسن علی بن محمد، معروف به کیاهراسی (متوفی ٥٠٤)، با انتصاب به مدرّسی نظامیّه ، تدریس در تاجیّه را ترک گفت (سبکی ، ج ٦، ص ٧٢).
از دیگر استادان و دانش آموختگان مدرسة تاجیّه ، بجز مواردی معدود، اطلاعی دردست نیست . تاجیّه ، به سبب ناخشنودی هواداران خواجه نظام الملک ، هیچگاه نتوانست به اندکی از شهرت و محبوبیت بسیار نظامیّه دست یابد. دربارة معماری تاجیّه ، پشتوانه های مالی یا موقوفات و شیوه های آموزشی رایج در آن تقریباً گزارشی در دست نیست و تنها از چند فقیهی که در آنجا مجلس وعظ داشته اند، می توان نام برد، از جمله ابوالوفاء عبیداللّه بن هبة اللّه معروف به شفرود (شَفَرْوَه )، از واعظان حنفی مذهب (ابن نجار، ج ٢، ص ١٥٤ـ١٥٥)؛ احمد غزالی * (ابن جوزی ، ج ١٧، ص ٢٣٧)؛ ابومحمد چاچی (متوفی ٥٢٨؛ سبکی ، ج ٧، ص ١٢٧) و شرف الدین یوسف دمشقی (متوفی ٥٦٣؛ بنداری ، ص ٢٥٦).
این مدرسه را تاج الدین بن دارِست ، خواهرزادة تاج الملک ، در وزارت کوتاه مدت خود در دستگاه سلطان مسعود سلجوقی ، در ٥٤١ و هنگام اقامت در بغداد نوسازی کرد (همانجا). از این مدرسه اکنون اثری برجای نیست .
منابع :
(١) ابن اثیر؛
(٢) ابن جوزی ، المنتظم فی تاریخ الملوک و الامم ، چاپ محمد عبدالقادر عطا و مصطفی عبدالقادر عطا، بیروت ١٤١٢/١٩٩٢؛
(٣) ابن نجار، ذیل تاریخ بغداد ، چاپ قیصر فرح ، حیدرآباد دکن ١٣٩٨ـ١٤٠٢/ ١٩٧٨ـ١٩٨٢؛
(٤) عبدالرحیم بن حسن اسنوی ، طبقات الشافعیة ، چاپ کمال یوسف حوت ، بیروت ١٤٠٧/١٩٨٧؛
(٥) فتح بن علی بنداری ، تاریخ سلسلة سلجوقی ، زبدة النصرة و نخبة العصرة ، ترجمة محمدحسین جلیلی ، تهران ١٣٥٦ش ؛
(٦) عبدالوهاب بن علی سبکی ، طبقات الشافعیة الکبری ، چاپ محمود محمد طناحی و عبدالفتاح محمد حلو، قاهره ١٩٦٤ـ١٩٧٦؛
(٧) یاقوت حموی .
/ نوراللّه کسائی /