دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ١٨٠٣
بَنارسی ، سیدجعفر ، معروف به حکیم ابوعلی خان از علمای شیعه در هند. وی در ١٢٠٢ در دهلی به دنیا آمد؛ ادبیات عرب ، فقه و حدیث را نزد علامة فیلسوف میرزا محمد کامل (متوفی ١٢٣٥)، مؤلف النّزهة الاثنی عشریّة ، و طب را نزد حکیم رضی الدین امروهی آموخت (صدرالافاضل ، ص ٦٩؛ حسنی ، ج ٧، ص ١٧؛ امین ، ج ٤، ص ٨٠؛ آقابزرگ طهرانی ، ١٤٠٤، جزء ٢، قسم ١، ص ٢٣٢ـ٢٣٣).
بیشتر آثار او در پاسخ به رساله ها و کتب مخالفان شیعه است . کشف الغمام عن تعزیة الامام را در جواز و استحباب تعزیة امام حسین علیه السلام و در پاسخ به کتاب مولوی عبدالحیّ نوشت . پس از آن نیز در پاسخ به ردّیه های مولوی رشیدالدین خان (متوفی ١٢٤٩) کشف الرَّیْن عن تعزیة الحسین و کشف السّحاب را تألیف کرد (منزوی ، ج ٢، ص ١١٧٠). آثار دیگر بنارسی عبارت است از: معین الصّادقین (به فارسی )، در ردّ رجوم الشیّاطین ، تألیف فاضل رشید، صاحب شوکة العمریّة و شاگرد عبدالعزیز دهلوی که خود ردّیه ای است بر باب نهم النزهة الاثنی عشریّة ؛ برهان الصادقین در ردّ باب هفتم تحفة اثنی عشریة ؛ تکسیر ( کسر ) الصّنمین (به فارسی )، در ردّ باب دهم تحفة اثنی عشریه ؛ شفاء المسلمین (به فارسی )، در ردّ تبصرة الایمان ِ سلامتعلی بنارسی ؛ و هادی المخالفین ، ردّ بر تحفة المسلمین . تنها اثر مطبوع بنارسی کشف الرّین عن تعزیة الحسین (به فارسی ) است (صدرالافاضل ؛ حسنی ؛ امین ، همانجاها؛ آقابزرگ طهرانی ، ١٤٠٣، ج ٣، ص ٩٧، ج ١٨، ص ٣٧، ج ٢١، ص ٢٨٥؛ همو، ١٤٠٤، همانجا؛ کشمیری ، ص ٤٢٧؛ کحاله ، ج ٣، ص ١٣٥ـ١٣٦). وی در ٢١ صفر ١٢٧٢ وفات یافت (صدرالافاضل ؛ حسنی ، همانجاها).
منابع :
(١) محمد محسن آقابزرگ طهرانی ، الذریعة الی تصانیف الشیعة ، چاپ علی نقی منزوی و احمد منزوی ، بیروت ١٤٠٣/١٩٨٣؛
(٢) همو، طبقات اعلام الشیعة ، جزء ٢: الکرام البررة ، مشهد ١٤٠٤؛
(٣) محسن امین ، اعیان الشیعة ، چاپ حسن امین ، بیروت ١٤٠٣/١٩٨٣؛
(٤) عبدالحی حسنی ، نزهة الخواطر و بهجة المسامع والنواظر ، ج ٧، حیدرآباد دکن ١٣٧٨/١٩٥٩؛
(٥) مرتضی حسین صدرالافاضل ، مطلع الانوار: احوال دانشوران شیعة پاکستان و هند ، ترجمة محمد هاشم ، مشهد ١٣٧٤ ش ؛
(٦) عمررضا کحاله ، معجم المؤلفین ، دمشق ١٩٥٧ـ١٩٦١، چاپ افست بیروت ( بی تا. ) ؛
(٧) محمد مهدی کشمیری ، تکملة نجوم السماء ، قم ( تاریخ مقدمه ١٣٩٧ ) ؛
(٨) احمد منزوی ، فهرست مشترک نسخه های خطی فارسی پاکستان ، اسلام آباد ١٣٦٢ـ١٣٧٠ ش .
/ محمدهانی ملاّ زاده /