دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٣٢٥
بالش (١) ، واحد پولِ ( مقیاس زر و سیم در عصر ) مغول در قرن هشتم که بیشتر در بخش شرقی قلمرو حکومتی رایج بوده است . در آثار عهد ایلخانانِ * ایران نیز بارها از این واحدِ پولی یاد شده است . در چین ، بالش تا قرن نهم رواج داشته است . این پول ( مقیاس ) از طلا و نقره ضرب می شده و (به گفتة جوینی ج ١، ص ١٦، و وصّاف ، ص ٢٢) وزن آن پانصد مثقال بوده است . (به گفتة والترهینتس ، ص ١ـ ٨، که مبتنی بر علم سکه شناسی است ، هر مثقال ٣ر٤ گرم است . در تاریخ جهانگشا ترجمة بویل ، ج ١، ص ٢٢، وزن بالش به جای پانصد مثقال ، پنجاه مثقال آمده است .) برحسب این ارزیابی ، هر بالش ١٥٠ ، ٢ گرم است و این منطبق است با برآورد روبروک (ص ١٥٦) که یک بالش نقره را معادل ٣٣٨ ، ٢ گرم می داند.
به گفتة جوینی (همانجا)، قیمت یک بالش نقره ٧٥ دینار رُکنی ، با عیار چهار دانگ یا٢٣ بوده است (نام این سکه از نام رکن الدولة دیلمی ، حک : ٣٢٢ـ٣٦٦، گرفته شده است ).
اقوال دیگری که از همین دوره وجود دارد با نظر جوینی یکسان نیست ، اما ممکن است این اختلافات بر اثر نوسان نرخ بوده باشد. به گفتة منهاج سراج (ص ١١١٠)، هر بالش معادل ٦٠١٣ درهم بوده است . وصّاف (ص ٢٢)، یک بالش طلا را معادل ٠٠٠ ، ٢ دینار و یک بالش نقره را معادل ٢٠٠ دینار ذکر می کند (به این ترتیب ، معلوم می شود که نسبت ارزش طلا به نقره در آن روزگار ده به یک بوده است ). ارزش یک بالش کاغذی (چاو * ) ده یا به گفتة وصّاف (ص ٥٠٦) فقط شش دینار بوده است (و این نشانة سقوط سریع ارزش چاو است ). بارتُلد حدس می زند که در اینجا منظور دینار نقره ای به ارزش سه مثقال بوده است (نیز رجوع کنید به دُسُن ، ج ٤، ص ٤٦٤).
منابع :
(١) عطاملک بن محمد جوینی ، تاریخ جهانگشای ، چاپ محمد قزوینی ، لیدن ١٩١١ـ١٩٣٧؛
رشیدالدین فضل اللّه ، جامع التواریخ ، چاپ کاترمر، ج ١، پاریس ١٨٣٦، ص ٣٢٠ به بعد، ح ١٢٠ (که درآنجا مطالب از منابع مختلف گرد آمده است ، ولی از لحاظ اشاره به لغزشها باید گفت که «بالش » به معنای مبلغ معینی پول نبوده ، بلکه به «مبلغ معتنابهی » پول اطلاق می شده است .)، عبداللّه بن فضل اللّه وصاف الحضرة ، تاریخ وصاف ، چاپ سنگی بمبئی ،
(٢) W. Barthold, " Die persische Inschrift an der Mauer der Manu ¦ c § ehr-Moschee zu Ani",in ZDMG ,١٠١(١٩٥١),٢٤١-٢٦٩;
(٣) Djuwayn ¦ â , The History of the World-conqueror , trans. J.A. Boyle,Manchester١٩٥٨;
(٤) Walther Hinz,in Islam , xxx â â (١٩٥٩), یادداشتی بر ترجمة بویل از جوینی ;
(٥) idem, Islamische Masse und Gewichte , Leiden ١٩٧٧;
(٦) Minhaj Siraj, Tabak ¤ a ¦ t-i Na ¦ s ¤ ir i ¦ , trans. Raverty, London ١٨٨١;
(٧) C. d'Ohsson, Histoire des Mongols , The Hague ١٨٣٤-١٨٣٥;
رجوع کنید به دربارة یاستوق
(٨) P.Pelliot, in T ، oung-Pao, ٢٧ (١٩٣٠), ١٩٠-٢, ibid, ٣٢ (١٩٣٦), ٨٠;
(٩) idem, Notes sur l'histoire de la Horde d'Or , Paris ١٩٥٠, ٨. Guillaume Rubruquis, The journey of William of Rubruck to the eastern parts of the world, ١٢٥٣-٥٥, as narrated by himself , tr. from the Latin and ed., with an introductory notice, by William Woodville Rockhill, London ١٩٠٠;
(١٠) Bertold Spuler, Die Mongolen in Iran , Berlin ١٩٥٥,٣٠٤f. with notes;
(١١) Ahmet-Zaki Validi Togan, "Mog § ollar devrinde Anadolun'un iktisadi vaziyeti", in Tدrk-hukuk ve iktisat tarihi mecmuas i , (١٩٣١) .
) / د. اسلام / ب . اشپولر (