دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ١٠٧٣
بروجردی ، علی اصغر بن علی اکبر، از علما و نویسندگان امامیة قرن سیزدهم . براساس رسالة کوتاه شرح حالش ـ که به انضمام کتاب دیگرش ، نورالانوار ، چاپ شده و مهمترین منبع برای شرح حال وی به شمار می رود ـ در ١٢٣١ در بروجرد به دنیا آمد و در کودکی به همراه خانواده اش به همدان رفت . در جوانی ، فراگیری علوم دینی را در همان شهر آغاز کرد و سپس برای ادامة تحصیل ، به اصفهان و بروجرد و کربلا و نجف سفر کرد و نزد عالمانی چون سیدعلی نقی طباطبایی ، برادر سید بحرالعلوم ، و مولی اسدالله بروجردی * و سیدابراهیم قزوینی ، صاحب ضوابط الاصول ، و شیخ محمدحسین اصفهانی ، صاحب فصول ، و شیخ حسن بن جعفر کاشف الغطاء و شیخ محمد کاشف الغطاء و شیخ محمدحسن نجفی ، صاحب جواهر ، شاگردی کرد. پس از بازگشت به ایران ، در تهران ساکن شد. اشتغال عمدة بروجردی تألیف کتاب به زبان فارسی و برای عامة مردم در زمینه های فقه و اصول و عقاید (بویژه امامت ) و مناقب امامان شیعه علیهم السلام ، و اخلاق بود و تا زمان نوشتن شرح حال خود (پیش از ١٢٧٥) ٣١ کتاب تألیف کرد. چکیدة کتابهای خود را به ترتیب تاریخ تألیف و گاهی با ذکر محلّ آن و احیاناً برخی انگیزه های تألیف ، در همین شرح حال آورده است . در جدولی دیگر نیز ویژگیهای کتابها و حجم تقریبی آنها براساس شمارة سطور (بیت )، تنظیم شده است . معروفترین اثر بروجردی عقایدالشیعه است که آن را به فارسی و به نام محمد شاه قاجار در ١٢٦٣ نوشته و بارها در تهران و تبریز چاپ سنگی شده است (آقابزرگ طهرانی ، ج ١٥، ص ١٣١، ٢٨٤، مدرس تبریزی ، ج ١، ص ٢٥٣). ادوارد براون ، خلاصه ای از آن را به عنوان نمونه ای از عقاید رایج عامة شیعة ایران نقل کرده است (براون ، ج ٤، ص ٢٤٨ـ٢٥٦). اثر دیگر او، نورالانوار ، در آثار ظهور و رجعت ائمة اطهار علیهم السلام است که در ١٢٦٩ نوشته شده و به انضمام مثنوی ضیاءالنور ، شامل مسائل گوناگون اخلاقی و کلامی و عرفانی ، در ١٢٧٥ به چاپ رسیده است . کاتب آن ، به گفتة خودش ، ٣١ جلد از تألیفات نویسنده را دیده است . مؤلف ، در مثنوی ضیاءالنور ، تاریخ آن را به حروف ابجد تعیین کرده که ١٢٧٦ می شود (مدرس تبریزی ، همانجا؛ آقابزرگ طهرانی ، ج ١٥، ص ١٣١). بروجردی در شعر «نیّر» تخلّص می کرده است (آقابزرگ طهرانی ، ج ١٥، ص ١٣١، ج ٩، ص ١٢٤١). وفات او ظاهراً پیش از تألیف کتاب المآثر والا´ثار ، و، به نوشتة آقابزرگ طهرانی (ج ٢٤، ص ٣٦٠)، اندکی پیش از ١٣٠٠ اتفاق افتاده است .
منابع :
(١) محمدمحسن آقابزرگ طهرانی ، الذریعة الی تصانیف الشیعة ، چاپ علی نقی منزوی و احمد منزوی ، بیروت ١٤٠٣/١٩٨٣؛
(٢) ادوارد گرانویل براون ، تاریخ ادبیات ایران ، ج ٤ : از آغاز عهد صفویه تا زمان حاضر ، ترجمة غلامرضا رشید یاسمی ، تهران ١٣١٦ ش ؛
(٣) محمدعلی مدرس تبریزی ، ریحانة الادب ، تهران ١٣٦٩ ش ؛
(٤) علی اصغربن علی اکبر نیر بروجردی ، نورالانوار فی رجعة الائمة الاطهار ، تهران ١٢٧٥.
/ حسن طارمی /