بُستان ، بخش و شهری در خوزستان .

١) بخش بستان ، در شهرستان آزادگان (سابقاً شهرستان دشت میشان ) در استان خوزستان واقع ، و بر دهستانهای

بُستان به مرکزیت میهن آباد و سعیدیه (به مرکزیت حاجی

سالم ) مشتمل است . آبادیهای آن در دشت قرار دارد. از

شمال به شهرستان دهلران ، از مشرق به شهرستان دزفول ،

از جنوب شرقی به بخش مرکزیِ دشت آزادگان ، از جنوب

به بخش هویزه یا هوزگان (شهرستان دشت آزادگان )، و از

مغرب به مرز ایران و عراق محدود است . کوه کم ارتفاع میش

داغ در شمال شرقی آن قرار گرفته است . رود کرخه پس

از مشروب کردن اراضی آن به باتلاق هورالعظیم می ریزد. در

این رود ماهی صید می شود. بستان از گیا: دارای درختان

گز و کنار است و در اراضی آن گل گاوزبان و گون حاوی

کتیرا می روید. محصولات عمدة آن گندم و جو و برنج است . گذشته از نخلستان ، مراتع قابل ذکری دارد. از زیا: پرورش

گاو، گاومیش ، شتر وگوسفند در آنجا رایج است . از صنایع دستی جاجیم بافی ، حصیربافی ، عبابافی و قایق سازی دارد (ایران . وزارت دفاع . ادارة جغرافیایی ارتش ، ج ٧٨، ص ٥). ساکنان آن بیشتر از طوایف بنی طُرَف * و سواری ، و پیرو مذهب شیعة اثنی عشری اند (همانجا؛ رزم آرا، ج ٦، ص ٤٩). گروههایی از صابئیها نیز در آنجا سکونت دارند. راه سوسنگرد ـ موسیان از آن می گذرد. تنگة چَزابه در شمال غربی آن قرار گرفته است . این

موقعیت دهستان بستان در استان خوزستان

بخش در ١٣١٦ ش ، طبق قانون تقسیمات کشوری در شهرستان اهواز تشکیل شد، در ١٣٢٣ ش با بخش سوسنگرد از اهواز جدا و به شهرستانی به نام دشت میشان تبدیل شد.

٢) شهر بستان ( جمعیت طبق آمارگیری ١٣٧٥ ش : ٧٣٠٥ تن ). مرکز بخش بستان ، در حدود سی کیلومتری شمال غرب شهر سوسنگرد واقع است . نام سابق آن شماریه (شمارئه ) بود. گاهی دمای آن در تابستان به پنجاه درجه و در زمستان به یک درجه می رسد. میانگین باران سالانة آن ١٥٠ میلیمتر است (ایران . وزارت دفاع . ادارة جغرافیایی ارتش ، ج ٧٨، ص ٦). یکی از شعبه های رود کرخه ، به نام بستان ، از آن می گذرد (رزم آرا، همانجا، آن را رود هُوْفِل ذکر کرده است ). امروزه رود بستان ، احتمالاً به دلیل نزدیکی آبادی هوفل یا شعبة کرخه ، درهمان حدود رود هوفل نامیده می شود. ظاهراً طوایف مختلف نامهای دیگری به آن می دهند؛ مانند رود سعیدیه ، شط سعیدیه و شط چِلاچ . بستان در جنگ عراق با ایران (آغاز: شهریور ١٣٥٩) مدتی به اشغال عراقیها درآمدو براثر حملات هوایی بسختی آسیب دید. در آذر ١٣٦٠، نیروهای نظامی ایران ، بستان را از دست عراقیها بیرون آوردند. بستان مسجدی به نام صاحب الزمان (تاریخ بنا: ١٢٣٨) و یک حسینیه (تاریخ بنا: ١٣٥٣ ش ) دارد.

پیشینه . درکتابها، بستان به صورت بسیتین (بساتین و بساطین ) نیز ضبط شده است (امام شوشتری ، ص ٢٤٣، ایران . وزارت طرق و شوارع . اداره کل طرق ، ص ٦٩)؛ تاریخچة آن روشن نیست ، برخی بدون شواهد آن را با قصبة بَسامتی ، نزدیکتر به اهواز، در دشت میسان (میشان ) مطابق دانسته اند (یاقوت حموی ، ج ٢، ص ٥٧٤). در ٨٢٠، سید محمدبن فلاح از واسط حرکت کرد و وارد خوزستان شد. مدتی بعد، در اواسط قرن نهم ، هنگام دست یافتن سیدمحمد به خوزستان (کسروی ، ص ٢١)، ظاهراً عشایر بنی طُرف درآنجا ساکن شدند. در ١٢٩٩، حاج عبدالغفار نجم الدوله دربارة بستان می نویسد: «دراین سه ساله ، بسیتینِ دیگر در جنب آن آباد نمود....» ( ص ٧٣) که ظاهراً نشان دهندة دو آبادی بستان نزدیک به هم در دورة ناصری است ، او می افزاید: «از طرف بسیتین تا ده فرسخ تمام ، انهار و زراعات و آثار باغات نخیل بوده .» (ص ٦٩) که ظاهراً، براثر تغییر یافتن مسیر کرخه ، هنگام سفر وی ، ویران شده بوده است . بسیتین در آن هنگام از توابع حویزه (هویزه ) شمرده می شد و رود فِلْت (؟) از کوه امُالثغور به سوی بسیتین جریان داشت و کوه ام الثغور، در نیم فرسخی مغرب جریه (قریة ) سیدعلی قرار داشت که درکنار آن شط الفلت جاری بود (همان ، ص ٥٩) و شط الفلت مرزخاک حویزه محسوب می شد (همان ، ص ٦٣). بلوک بستان در ١٣٢٩ ، ٢١ قریه داشته (ایران . وزارت کشور، ادارة کل آمار و ثبت احوال ، ج ٢، ص ١٩٥) که در ١٣٣١ ش ، تعداد آن به ده قریه کاهش یافته است (امام شوشتری ، ص ٢٤٣).

منابع :
(١) محمدعلی امام شوشتری ، تاریخ جغرافیائی خوزستان ، تهران ١٣٣١ ش ؛
(٢) ایران . وزارت ارشاد اسلامی . دفتر پژوهشها و برنامه ریزی فرهنگی ، بررسی مراکز فرهنگی شهرهای استان خوزستان ، کتاب اول : شهرهای شهرستان دشت آزادگان ، تهران ١٣٦٣ ش ، ص ٦٧ـ٩٦؛
(٣) ایران . وزارت دفاع . ادارة جغرافیائی ارتش ، فرهنگ جغرافیائی آبادیهای کشور جمهوری اسلامی ایران ، ج ٦٨ـ ٧٨: دهلران ـ بستان ، تهران ١٣٦٥ ش ؛
(٤) ایران . وزارت طرق و شوارع . ادارة کل طرق ، مسافت راههای اتومبیل رو مملکتی ، تهران ١٣١٣ ش ؛
(٥) ایران . وزارت کشور، قانون تقسیمات کشور ووظایف فرمانداران و بخشداران ، مصوب ١٦ آبانماه ١٣١٦، تهران ( بی تا. ) ؛
(٦) ایران . وزارت کشور. ادارة کل آمار و ثبت احوال ، کتاب جغرافیا و اسامی دهات کشور ، ج ٢، تهران ١٣٢٩ ش ؛
(٧) ایران . وزارت کشور. معاونت سیاسی و اجتماعی . دفتر تقسیمات کشوری ، سازمان تقسیمات کشوری جمهوری اسلامی ایران ، تهران ١٣٧٤ ش ؛
(٨) حسینعلی رزم آرا، فرهنگ جغرافیائی ایران (آبادیها) ، ج ٦: استان ششم (خوزستان ولرستان )، تهران ١٣٥٥ ش ؛
(٩) احمد کسروی ، مشعشعیان ، تهران ١٣٥٦ ش ؛
(١٠) مرکز آمار ایران ، سرشماری عمومی نفوس و مسکن ١٣٧٥: نتایج تفصیلی کل کشور ، تهران ١٣٧٦ ش ؛
(١١) عبدالغفاربن علی محمدنجم الدوله ، سفرنامة خوزستان ، چاپ محمددبیرسیاقی ، تهران ١٣٤١ ش ؛
(١٢) یاقوت حموی ، معجم البلدان ، چاپ فردیناند ووستنفلد، لایپزیگ ١٨٦٦ـ ١٨٧٣، چاپ افست تهران ١٩٦٥.

/ خسرو خسروی /