دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٤٦١٤
جرجنت (به عربی: جرجنت و كركنت؛ كركنتی نسبت عارفی سیسیلیتبار در سده چهارم/ دهم ، بوده است)، اگریجنتوم . این شهر در حالی كه از شكوه باستانی خود بسیار فاصله داشت، در ٢١٤/٨٢٩ به دست مسلمانان افتاد و ویران شد، یا به احتمال بیشتر، در سال بعد از بیم بازگشت رومیان شرقی (بیزانسیها) متروك گردید. با این همه، در دوره حكومت مسلمانان دوباره رونق گرفت و [ در ٢٧٨ (ابناثیر، ج ٧، ص ٥٠٥ ٥٠٦) ( درگیر جنگ با حكومت بَلَرم (پالرمو) شد كه به كشمكشهای خونین نیمه نخست سده چهارم/ دهم انجامید، به ویژه در سالهای ٣٢٥ـ٣٢٩/ ٩٣٧ـ٩٤١ كه اهالی اگریجنتوم بر زمامداران فاطمی شوریدند. والی فاطمیان در صِقِلیه (سیسیل) سالمبن راشد بود. سپس، خلیفه مهدیه، القائم ) حك : ٣٢٢ـ ٣٣٤ (، خلیلبن اسحاق (سردار عرب) را جانشین وی ساخت. خلیل، جرجنت را به ولایتی فرمانبردار حكومت فاطمیان تبدیل نمود و شماری از سرشناسان شهر را اسیر و روانه افریقا كرد و كشتی اسیران را در میانه راه غرق نمود ) (همان، ج ٨، ص ٣٣٩) (. پس از آن، جرجنت تحتفرمان امرای كَلبی صقلیه در آمد و بعد از زوال قدرت آنان در حدود ٤٣١/ ١٠٤٠، در قلمرو ابنحَوّاس، امیرِ قَصریانّه (كاستروجووانی) كه قصری در جرجنت داشت، قرار گرفت. در هرجومرج فراگیری كه پیش از آمدن نورمانها ) وایكینگهای اسكاندیناویایی كه از قرن سوم تا چهارم/ نهم تا دهم به سواحل برّ اروپا هجوم بردند ( پدید آمد، شهر نخست به دست ایوببن تَمیم امیرزاده زیری ) حك : اواخر قرن چهارم تا اواسط قرن ششم میلادی ( و سپس به چنگ یكی از شریفهای حَمّودی ) حك : ٤٠٦ـ٥٤٧ ( اسپانیا افتاد. نورمانها، تحت فرماندهی روژه ) در منابع اسلامی: رُجار (، در ٢٠ ربیعالا´خر ٤٨٠/٢٥ ژوئیه ١٠٨٧ شهر را از شریف گرفتند و از آن پس جرجنت بخشی از قلمرو نورمانهای سیسیلی شد. ادریسی (متوفی ٥٦٠؛
نزهة المشتاق، ج ٢، ص ٥٩٩ ٦٠٠) جرجنت ) به تعبیر او: كركنت ( را شهری پررونق با بازارهای پركالا، بناهای زیبا و آثار باستانی باشكوه (بیگمان معابد یونانی موردنظر اوست) وصف كرده است. ) در قرن هفتم/ سیزدهم، یاقوت حموی (ذیل «كركنت») كركنت را شهری در جزیره صقلیه معرفی كرده است. در اواسط قرن نهم، حمیری (ص ٤٩٣) از قدمت و زیبایی، بزرگی قلعه، باغ و بوستان و بازارهای پر رونق آنجا و وفور نعمت آن سخن گفته است (. امروزه از دوره اسلامی چیزی بهجای نمانده مگر نام «پورتا بیبرّیا» (بابالرّیاح، دروازه بادها) كه هنوز هم متداول است. در ) كتابخانه آن به نام ] بیبلیوتكا لوچیزیانا شماری نسخه خطی عربی نگهداری میشود.
منابع:
(١) [ ابناثیر؛
(٢) محمدبن محمد ادریسی، كتاب نزهة المشتاق فی اختراق الا´فاق، قاهره: مكتبة الثقافة الدینیة، بیتا.؛
(٣) محمدبن عبداللّه حمیری، الروضالمعطار فی خبرالاقطار، چاپ احسان عباس، بیروت ١٩٨٤؛
(٤) یاقوت حموی ]؛
(٥) M. Amari, Storia dei Musulmani di Sicilia and Biblioteca Arabo-Sicula , index;
(٦) Muhammad B. Muhammad Idrīsī, L'Italia nel libro del re Ruggero , ed. Amari and Schiaparelli, Rome ١٨٨٣, ٣١-٣٢ in the text, ٣٦ in the trans.
/ ف. گابریلی ( د. اسلام ) /