دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٦٢٩٢
حُصَین بن حُمام ، ابویزید، شاعر مُخَضْرَم. از تاریخ ولادتش اطلاعى در دست نیست. او از معاصران نابغه ذبیانى* (متوفى ١٨) بود (فرّوخ، ج ١، ص ٢٦٥). حصین از بزرگان عرب و رئیس قبیله بنى سهمبن مُرّه (از قبایل مضر) بود و از دلاوران قبیله به شمار میرفت. او را مانعالضَیم (ظلمستیز) میخواندند (رجوع کنید به ابنقتیبه، ص ٤٣٢؛ ابوالفرج اصفهانى، ج ١٤، ص ٢).
حصینبن حمام مدت كوتاهى از عمر خویش را در دوره اسلامى گذراند (ابوالفرج اصفهانى، ج ١٤، ص ١٠، ١٤). فرّوخ (همانجا) او را صحابى پیامبر معرفى كرده است، اما به نظر میرسد كه نام وى با صحابى دیگرى اشتباه شده باشد (رجوع کنید به ابناثیر، ج ٢، ص ٣٣ـ٣٤). حصینبن حمام از شاعران برجسته، اما كمگوى (مُقِلّ) دوره جاهلى بود (ابنسلام جمحى، ص ١٣١؛ ابنقتیبه، همانجا). آمدى (ص ٩١) دیوانى را به او نسبت داده است. فخر و حماسه، سرزنش مردم قومش و رثا از مضامین شعرى اوست. در اشعار متأخرش، مفاهیم اسلامى وجود دارد، مانند روز قیامت، دیدن نتایج اعمال، چگونگى لرزش زمین در روز قیامت و كمارزش بودن اعمال كافران (رجوع کنید به ابوالفرج اصفهانى، ج ١٤، ص ٦ـ٨، ١٤ـ١٥؛ فرّوخ، همانجا، نیز رجوع کنید به ج ١، ص ٢٦٦ـ٢٦٨). وى قبل از هجرت، و به نقلى در ابتداى خلافت عمر (حك : ١٣ـ٢٣)، در یكى از سفرهایش درگذشت (ابوالفرج اصفهانى، ج ١٤، ص ١٥؛ شیخو، قسم ٤، ص ٧٤٣؛ فرّوخ، ج ١، ص ٢٦٥).
منابع :
(١) حسنبن بشر آمدى، المؤتلف و المختلف فى اسماء الشعراء و كناهم و القابهم و انسابهم و بعض شعرهم، در محمدبن عمران مرزبانى، معجم الشعراء، چاپ ف. كرنكو، بیروت ١٤٠٢/١٩٨٢؛
(٢) ابناثیر، اسدالغابة فى معرفة الصحابة، چاپ عادل احمد رفاعى، بیروت ١٤١٧/ ١٩٩٦؛
(٣) ابنسلام جمحى، طبقات فحول الشعراء، چاپ محمود محمد شاكر، (قاهره ١٩٥٢)؛
(٤) ابن قتیبه، الشعر و الشعراء، او، طبقات الشعراء، چاپ مفید قمیحه و نعیم زرزور، بیروت ١٤٠٥/ ١٩٨٥؛
(٥) ابوالفرج اصفهانى؛
(٦) لویس شیخو، شعراء النّصرانیة قبل الاسلام، بیروت ١٩٦٧؛
(٧) عمر فرّوخ، تاریخ الادب العربى، ج ١، بیروت ١٩٨٤.
/ سكینه فتاحیزاده /