دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٦٥٥٤
حِمصى ، حِمصى، عبدالصمدبن سعيد كندى، محدّث و قاضى قرن سوم و چهارم. از زندگى وى اطلاع چندانى در دست نيست. ابنعساكر شرح حال كوتاهى از او آورده و به دو بار حضور وى در دمشق اشاره كرده است. وى همچنين كسانى را كه او از آنها روايت نموده و برخى كسان را كه از وى حديث روايت كردهاند، نام برده است (رجوع کنید به ج ٣٦، ص ٢٢٩ـ٢٣١). حمصى از محدّثان بسيارى، از جمله عمرانبن بكّار و سليمانبن عبدالحميد بهرانى، سماع حديث كرده است. از او كسانى چون قاضى ابوبكر ابهرى و علىبن محمد حلبى روايت نقل كردهاند. وى همچنين منصب قضاى شهر حمص را برعهده داشته است (رجوع کنید به همان، ج ٣٦، ص ٢٢٩؛ ذهبى، ١٤٢٤، ج ٧، ص ٤٩٣). عمده شهرت او به واسطه تأليف كتاب تاريخ من نزل بحمص منالصحابة است. اين كتاب در اختيار ابنعساكر بوده و از آن با نام فى تسمية من نزل حمص منالصحابة ياد نموده و به كرّات از آن نقل قول كرده است. ابنعساكر اين كتاب را به دو طريق در روايت خود داشته است: يكى به روايت ابوبكر محمدبن سليمانبن يوسف رَبَعى (رجوع کنید به ابنعساكر، ج ١، ص ٣٠٩، ج ٩، ص ٤١) و ديگرى، كه ابنعساكر بيشتر از اين طريق از كتاب حمصى نقل مطلب كرده، به روايت ابوالحسن علىبن مسلم فَرَضى از عبدالعزيزبن احمد از ابوالمعمَّر مسدَّدبن علىبن عبداللّه از پدرش از حمصى (براى نمونه رجوع کنید به همان، ج ٢٦، ص ١٨٣، ج ٢٧، ص ١٤٦، ١٦٤). ذهبى نيز از اين كتاب با عنوان ذكر من نزل حمص منالصحابة (١٤٢٤، همانجا) و تاريخ حمص (١٤٠١ـ١٤٠٩، ج ٣، ص ١٦؛ نيز رجوع کنید به سزگين، ج ١، ص ٣٤٧) ياد كرده و آن را اثرى نيكو
خوانده و در جايى ديگر (١٤٠١ـ١٤٠٩، ج ١٥، ص ٢٦٧) به سماع اين كتاب اشاره كرده و مطالبى نيز از آن آورده است. جمالالدين مزّى نيز نسخهاى از اين كتاب را در اختيار داشته و اقوالى از آن آورده است (براى نمونه رجوع کنید به ج ١٧، ص ١٦٤ـ١٦٥، ج ٢٢، ص ٣٧٥). ابنحجر عسقلانى نيز در تدوين كتاب الاصابة فى تمييز الصحابة بارها از اين كتاب نقل قول كرده است (براى نمونه رجوع کنید به ج ١، ص ٦٥٦، ٦٨٦، ج ٢، ص ١١٦، ١٧٧، ٣٢٦). حمصى در ٣٢٤ درگذشت (رجوع کنید به ذهبى، ١٤٠١ـ١٤٠٩، همانجا).
منابع:
(١) ابنحجر عسقلانى، الاصابة فى تمييز الصحابة، چاپ عادل احمد عبدالموجود و علىمحمد معوض، بيروت ١٤١٥/١٩٩٥؛
(٢) ابنعساكر، تاريخ مدينة دمشق، چاپ على شيرى، بيروت ١٤١٥ـ١٤٢١/ ١٩٩٥ـ٢٠٠١؛
(٣) محمدبن احمد ذهبى، تاريخ الاسلام و وفيات المشاهير و الاعلام، چاپ بشّار عواد معروف، بيروت ١٤٢٤/٢٠٠٣؛
(٤) همو، سير اعلام النبلاء، چاپ شعيب ارنؤوط و ديگران، بيروت ١٤٠١ـ١٤٠٩/ ١٩٨١ـ١٩٨٨؛
(٥) يوسفبن عبدالرحمان مزّى، تهذيب الكمال فى اسماء الرجال، چاپ بشار عواد معروف، بيروت ١٤٢٢/٢٠٠٢؛
(٦) Fuat Sezgin, Geschichte des arabischen Schrifttums, Leiden ١٩٦٧-.
/ سعيد شفيعى /