دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٣٤٣٧
تَرجُمانی ، محمدبن حسین غَزّی عَسقَلانی ، مکنی ' به ابوالحسن (یا ابوالحسین )، محدّث حنفی و از مشایخ صوفیة مصر در قرن چهارم و پنجم . ظاهراً سبب اشتهار او به «ترجمانی » این بوده که جد وی در دربار سیف الدوله ، از امرای آل حمدان ، مترجم بوده است (سمعانی ، ج ١، ص ٤٥٥ـ٤٥٦). ترجمانی در غَزّه ، از شهرهای فلسطین ، به دنیا آمد. از تاریخ تولد او اطلاع دقیقی در دست نیست ، اما به قرینة سال وفات و مدت عمرش ( رجوع کنید به ادامة مقاله )، احتمالاً در ٣٥٣ به دنیا آمده است . وی بعدها همراه خانواده اش به عسقلان رفت و در آنجا ساکن شد. در عسقلان از ابوبکرمحمدبن احمد حُندُری و ابوالحسن علی بن احمد حندری حدیث شنید. سپس به شهرهای مختلف مصر و شام رفت و از علمای آن نواحی ، از جمله ابوالحسن قَیسَرانی ، ابوالحسین مَنْبَجی ، ابوالحسین رَقّی ، ابوالحسینِ کِلاّ بی و ابوجعفر عمربن سلمون طرابلسی ، حدیث شنید و سپس به نشر آنها پرداخت . بسیاری از محدّثان ، از جمله ابومحمد نَخشَبی ، ابوطاهر لَخْمی ، ابونصر رامُشی ، ابوعبداللّه قُضاعی و محمدبن عمر کَرَجی ، از وی روایت کرده اند (ذهبی ، ج ١٨، ص ٥٠ ـ٥١؛ ابن عماد، ج ٣، ص ٢٧٨؛ سمعانی ، ج ١، ص ٤٥٦؛ ابن عساکر، ج ٢٢، ص ١١٧).
ابومحمد نخشبی در معجم الشیوخ خود از وی یاد کرده و ترجمانی را شیخ صالح و وارسته و از بزرگان اهل زهد در شام معرفی کرده است که شصت سال در خدمت صوفیان (فقرا) آن دیار بوده و تمام ارث پدری خود را به ایشان بخشیده است ( رجوع کنید بهسمعانی ، همانجا).
درگذشت ترجمانی را در ٤٤٨ در ٩٥ سالگی ثبت کرده اند (ذهبی ، ج ١٨، ص ٥١؛ ابن عماد، همانجا؛ صفدی ، ج ٣، ص ١٠). از وی آثاری معتبر بر جای مانده بوده است (سمعانی ، همانجا).
منابع :
(١) ابن عساکر، مختصر تاریخ دمشق ، لابن منظور، ج ٢٢، چاپ وفاء تقی الدین ، دمشق ١٤١٠/١٩٩٠؛
(٢) ابن عماد؛
(٣) ذهبی ؛
(٤) سمعانی ؛
(٥) صفدی .
/ عبداللّه کیانی فرید /