روسکا، یولیوس فردیناند ، شرق شناس و مورخ مشهور تاریخ کیمیای دورۀ اسلامی. او در ١٥شوال١٢٨٤ /٩ فوریه ١٨٦٧ در بوهل ، نزدیک بادن آلمان، به دنیا آمد. در دورۀ تحصیلات ابتدایی، زبانهای باستانی لاتین و یونانی را آموخت. در١٣٠١ /١٨٨٤ پس از اتمام دبیرستان در راستات ، به مطالعۀ علوم طبیعی در دانشگاه استراسبورگ ، ریاضیات در دانشگاه هایدلبرگ و فلسفه در دانشگاه برلین پرداخت. در١٣٠٦ /١٨٨٩ در دانشگاه هایدلبرگ، زیر نظر برونو ، به پژوهشهایی دربارۀ زبانهای باستانی شرقی، با هدف بررسی تاریخ علوم در اسلام پرداخت. سپس، زیر نظر مرکس، پژوهشهایی را دربارۀ تورات آغاز کرد. او در ١٣١٣/١٨٩٥ موفق به دریافت دکتری شد و سال بعد پایان نامه اش در لایپزیگ چاپ گردید (روسکا، ١٨٩٦، ص ٨١؛ کراوس ، ج٥، ص ٥-٧؛ پریسنر ، ج٢٢، ص ٢٩٦). در این زمان به ریاست گروه کانی شناسی و زمین شناسی دبیرستان رسید و به بررسی فصل سنگ شناسی از کتاب عجائب‌المخلوقات و غرائب‌الموجودات قزوینی پرداخت (رجوع کنید به اسلام ، ١٩١٣، ج٤، بخش ١، ص ١٤-٣٦؛ همان، ج٤، بخش ٣، ص ٢٤٥-٢٥٣؛ نیز رجوع کنید به کراوس، ج٥، ص ١٢-١٣). این پژوهش سرآغازی شد بر فعالیت او در ویرایش کتاب‌الاحجار ارسطو، که وی در١٣٢٩/ ١٩١١ از آن، به عنوان پایان نامۀ استادی اش با عنوان > سنگ-شناسی ارسطو بر اساس دست نوشته های عربی کتابخانۀ ملی< ، دفاع کرد و سال بعد آن را در هایدلبرگ منتشر نمود. او نشان داد که منشأ این کتاب، نه یونانی بلکه مکاتب پزشکی سوری- فارسی است. در همان سال مکاتباتی را با ماکس مایرهوف* در مورد کتاب الجماهر بیرونی شروع کرد (رجوع کنید به کراوس، ج٥، ص ٨ ، ١٢-١٣؛ پریسنر، همانجا). در١٣٠٣ش /١٩٢٤ گلدشمیت مؤسسۀ تاریخ علوم طبیعی را در هایدلبرگ بنیان گذاشت و نظارت بر آن را به روسکا سپرد. مایرهوف کتابخانۀ این مؤسسه را از حیث آثار شیمی دانان دورۀ اسلامی غنی کرد. روسکا در١٣٠٦ش/ ١٩٢٧، به کمک بکر ، استاد افتخاری دانشگاه برلین و سرپرست مؤسسۀ تحقیقات تاریخ علوم طبیعی شد. در این مؤسسه روسکا خود را کاملاً وقف تحقیق در تاریخ علوم اسلامی، به ویژه تاریخ شیمی دورۀ اسلامی، کرد. دو سال بعد، این مؤسسه به مؤسسۀ جدید تاریخ طب و علوم طبیعی، به عنوان بخشی از دانشگاه برلین، پیوست و روسکا ریاست گروه علوم طبیعی آن را برعهده گرفت. او در ١٣١٧ش/١٩٣٨ بازنشسته شد. بیماری چشمی که به نابینایی کامل او انجامید، او را از ادامۀ پژوهشهایش بازداشت. وی در ٢٢ بهمن ١٣٢٧ (١٢ربیع الآخر١٣٦٨)/١١فوریه ١٩٤٩ در شرامبرگ آلمان درگذشت (کراوس، ج٥، ص ٩-١١، ١٣-١٥؛ پریسنر، همانجا؛ گنزنمولر ، ١٩٤٩، ج٢٦، ش ٨ ، ص ٣٩٩).

پژوهشهای روسکا بر نقش علوم اسلامی در انتقال اندیشه های یونانی به اروپای قرون وسطا و سیر تاریخی آن متمرکز بود (کراوس، ج٥، ص ١١). او به ویژه آثار شیمی دورۀ اسلامی و علم کیمیای شرقی را تحلیل و پژوهشهای تاریخی متعددی منتشر کرده¬است. وی با انتشار مقاله ای در ١٣٠١ش/١٩٢٣، به شرح دقیق ویژگیهای متمایزکنندۀ کیمیاگری شرقی از یونانی پرداخت (رجوع کنید به همان، ص ١٤-١٥) و در١٣٠٢ش/ ١٩٢٤ <شیمی¬دانان عرب> را در دو جلد منتشر کرد. در جلد اول (رجوع کنید به روسکا، ١٩٦٧، ج١، ص ٥-٥٢؛ کراوس، ج٥، ص ١٥-١٦)، وی جعلی بودن رسالات کیمیاگری منسوب به خالدبن یزید بن معاویه را اثبات کرد (نیز رجوع کنید به خالدبن یزیدبن معاویه*). جلد دوم (همان، ج٢، ص ٦٧-١٢٥ و رسالۀ عربی پایان کتاب) را به امام جعفرصادق عليه السلام اختصاص داد و متن عربی و ترجمۀ آلمانی مقالۀ کیمیاگری منسوب به امام را با عنوان "کتاب رساله جعفر الصّادق فی علم الصّناعه و الحجر المکرّم" چاپ کرد و با بحث و بررسی تمام مسائل راجع به تاریخ، ادبیات، مذهب و هرآنچه دربارۀ شخصیت امام میشد (همان، ص ٧-٤١، ٥٢-٦٤)، نتیجه¬گرفت که بین امام جعفرصادق و نوشته های سحر و جادوی منسوب به او هیچ وجه مشترکی وجود ندارد (نیز رجوع کنید به کراوس، ج٥، ص ١٦). او همچنین این نظر را که امام جعفرصادق استاد جابربن حیان بوده است رد کرد (رجوع کنید به روسکا، ١٩٦٧، بخش٢، ص ٤١-٥٢؛ کراوس، ج٥، ص ١٦-١٧؛ نیزرجوع کنید به جابربن حیان*). از جمله مهم¬ترین کارهای روسکا دربارۀ تاریخ کیمیا ، < مُصحف‌الجماعة > ( صورت جلسه‌های مباحثات نخستین مجمع کیمیاگران به ریاست فیثاغورس) است که با بررسی و مقایسۀ تمام نسخه های محفوظ لاتین آن (رجوع کنید به روسکا، ١٩٣١، ص ٤٦-١٠٤) و نیز بررسی دقیق منشأ عربی آن (رجوع کنید به همان، ص ١٨-٤٥) در ١٣١٠ش/١٩٣١ در برلین منتشر شد. او منشأ یونانی این متن را رد، و ثابت کرد که آن محصولی از یونانی¬مآبی شرقی در زمان ساسانیان است (رجوع کنید به کراوس، ج٥، ص ١٨-١٩؛ پریسنر، ج٢٢، ذیل "Ruska" ،ص ٢٩٦-٢٩٧؛ قس رجوع کنید به سزگین، ج ٤، ص ٦٠ـ ٦٦). روسکا در سالهای١٣١٤-١٣١٥ش/ ١٩٣٥-١٩٣٦ به ویرایش و ترجمۀ کتاب "سر الأسرار" رازی پرداخت و در١٣١٦ش/ ١٩٣٧ آن را به آلمانی منتشر کرد (رجوع کنید به گنزنمولر، همانجا؛ کراوس، ج٥، ص ٢٠). وی همچنین در مقاله¬ای به بررسی چگونگی جعل و تبدیل ترجمه¬ها به رسالاتی منسوب به رازی پرداخت (روسکا، ١٩٣٩، ج٧، ص ٣١-٩٤؛ برای دیگر آثار روسکا رجوع کنید به روسکا، یولیوس، ذیل «کتابخانه دیجیتال» ؛ کراوس، ج٥، ص ٢١-٤٠).‌

منابع:

(١) W.Ganzenmuller, "Julius Ruska" in Journal of chemical education, vol. ٢٦ no. ٨, ١٩٤٩;
(٢) Paul Kraus , "Julius Ruska" in: Osiris, vol.٥, ١٩٣٨, repr. Amesterdam ١٩٦٩;
(٣) Priesner, Claus, "Julius Ruska" in: Neue Deutsche Biographie, vol. ٢٢, ٢٠٠٥;
(٤) Julius Ruska, Kazwinistudien in: Der Islam, vol. ٤, ١٩١٣;
(٥) Julius Ruska, "Pseudopigraphische Rasis-Schriften", in: Osiris (Bruges)vol. ٧, ١٩٣٩, repr. In Natural Sciences in Islam, vol. ٧٣: Muhammad ibn Zakaria Ar-Razi, texts and studies I, , collected and reprinted by Fuat Sezgin, Frankfort ٢٠٠٢;
(٦) idem, arabische alchemisten, Heidelberg, ١٩٢٤, repr. By Martin Sandig oHG., Wiesbaden ١٩٦٧;
(٧) idem, Das Quadrivium aus Severus bar Sakku’s Buch der Dialoge: Inaugural - Dissertation, Leipzig ١٨٩٦;
idem, s.v. "Digitale Bibliothek" ١٩٩٧-٢٠٠٦. [Online(. Available: http://julius.ruska.de/frame.html )٠٢ Sept. ٢٠١٠];
idem, Turba Philosophorum: ein Beitrag zur Geschichte der Alchemie, Berlin ١٩٣١, repr. In Natural Sciences in Islam, vol. ٦٥: Turba Philosophorum, ein Beitrag zur Geschichte der Alchemie, collected and reprinted by Fuat Sezgin, Frankfort ٢٠٠٢;
Fuat Sezgin, Geschichte des Arabischen schrifttums, Lieden ١٩٦٧- ٢٠٠٠.

/ رولاند پیچ /

تاریخ انتشار اینترنتی: ٣٠/٠٩/١٣٨٩