دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٢٢٤
باشْتین (جمعیت طبق سرشماری ١٣٦٥ ش ، ٠٨٥ ، ٨ تن )، دهستان بخش داورزن ، شهرستان سبزوار، در استان خراسان . از شمال به دهستان بیراکوه ، از مشرق به دهستانهای قصبة غربی و کَرّاب ، از جنوب به دهستان فُروغَن ، و از مغرب به دهستان کاه محدود است . آبادیهای آن در دشتی گرم و خشک و کم آب واقع است . مرکز آن ، به همین نامِ باشتین یا سربدار (جمعیت طبق سرشماری ١٣٦٥ ش ، ٣٠٥ ، ١تن )، در فاصلة ٣٥ کیلومتری جنوب غربی سبزوار قرار گرفته است و جادة سبزوار ـ شاهرود از نُه کیلومتری شمال آن می گذرد. کوه کولوت اللّه اکبر (ارتفاع : ٩٤٣ متر) در چهار کیلومتری جنوب شرقی آن واقع است . کار اصلی مردم باشتین کشاورزی و صنعت دستی آنان فرشبافی است . قدیمیترین مأخذی که پیش از مغول نام باشتین در آن آمده کتاب علی بن زید بیهقی (متوفی ٥٦٥) است که ، ضمن بیان تقسیمات بیهق * ، باشتین را یکی از دوازده ربع بیهق نام برده است (ص ٣٨). یاقوت حموی (متوفی ٦٣٠) نیز آن را به صورت باشتان ، از توابع اسفراین * ، آورده است (ج ١، ص ٤٦٨). از تاریخ باشتین در دورة متعاقب حملة مغول اطلاعی در دست نیست و ظاهراً نخستین بار در جریان رویدادهای تاریخی دورة سربداران * (حد: ٧٣٦ـ ٧٨٨) از آن نام برده شده است . به نوشتة دولتشاه سمرقندی (ص ٢٠٨)، مؤسس این سلسله عبدالرزّاق سربداری (باشتینی )، از قریة باشتین ، از قرای سبزوار، برخاست و پدرش ، خواجه فضل اللّه ، مرد محتشم و بزرگ این ده بود. از جملة متأخران نیز اعتمادالسلطنه باشتین را جزو هشت بلوک اطراف سبزوار آورده (١٣٦٧ـ ١٣٦٨ ش ، ج ١، ص ٥٣١) و نوشته است که در این بلوک دهی به همین نام وجود دارد (١٣٦٢ـ١٣٦٣ ش ، ج ٣، ص ٢١٦).
منابع :
(١) محمدحسن بن علی اعتمادالسلطنه ، مرآة البلدان ، چاپ عبدالحسین نوایی و میرهاشم محدث ، ج ١، تهران ١٣٦٧ـ ١٣٦٨ ش ؛
(٢) همو، مطلع الشمس ، چاپ سنگی تهران ١٣٠٠ـ١٣٠٢، چاپ تیمور برهان لیمودهی ، ١٣٦٢ـ١٣٦٣ ش ؛
علی بن زید بیهقی ، تاریخ بیهق ، چاپ احمد
(٣) بهمنیار، چاپ افست تهران ١٣٦١ ش ؛
(٤) دولتشاه سمرقندی ، تذکرة الشعرا ، چاپ محمد رمضانی ، تهران ١٣٣٨ ش ؛
(٥) حسینعلی رزم آرا، فرهنگ جغرافیایی ایران ( آبادیها )، ج ٩: استان نهم ( خراسان )، تهران ١٣٥٥ ش ؛
(٦) سازمان جغرافیایی نیروهای مسلّح ، فرهنگ جغرافیایی آبادیهای کشور جمهوری اسلامی ایران ، ج ٣١: سبزوار ، تهران ١٣٦٨ ش ؛
(٧) مرکز آمار ایران ، سرشماری عمومی نفوس و مسکن مهرماه ١٣٦٥، نتایج تفصیلی شهرستان سبزوار ، تهران ١٣٦٨ ش ؛
(٨) همو، سرشماری عمومی نفوس و مسکن مهرماه ١٣٦٥، نتایج تفصیلی شهرستان سبزوار ، تهران ١٣٦٨ ش ؛
(٩) همو فرهنگ آبادیهای کشور ( براساس سرشماری آبان ١٣٥٥ )، ج ٢١: استان خراسان ، تهران ١٣٦١ ش ؛
(١٠) یاقوت حموی ، معجم البلدان ، چاپ ووستنفلد، لایپزیگ ١٨٦٦ـ١٨٧٣، چاپ افست تهران ١٩٦٥.
/ حسین قرچانلو /