دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٥٤٤٨
ستالوزراء بنت عمربن اسع دبن منجّا، ، بانوى محدّثه اهل دمشق در قرن هفتم و هشتم. وى معروف به وزيره و كنيهاش امعبداللّه بود (ابنحجر، ج ٢، ص ١٢٩؛ ابنتغرى بردى، النجوم الزاهره، ج ٩، ص ٢٣٧). در سال ٦٢٤ متولد شد (ابنحجر، همانجا). پدرش، قاضى شمسالدين عمر (متوفى ٦٤١)، مقام قضا را برعهده داشت و از علماى عصر خود و شيخ حنبليان به شمار ميآمد (درباره او رجوع کنید به ابنرجب، ج ٤، ص ٢٢٥؛ ابنطولون، ج ٢، ص٥٠٠). ستالوزراء در آغاز نزد پدرش تلمذ كرد و پس از آن مسند شافعى و صحيح بخارى را نزد ابوعبداللّه زبيدى فراگرفت (ابنحجر، همانجا). در منابع جز اين مطلبى درباره استادان وى نيامده است، اما بهنظر يوسف معتوق (ص ٢٠٢ـ٢٣٠)، با توجه به روش محدّثان در سماع حديث از مشايخ فراوان، وى استادان ديگرى نيز داشته است. ستالوزراء شاگردان بسيارى داشته است كه از جملۀ آنان ابوعبداللّه ذهبى، ابنمحب، فخرالدين مصرى و صلاحالدين علائى بودند (ابنتغرى بردى، المنهل الصافى، ج ٥، ص ٣٨٢ـ٣٨٣ نيز رجوع کنید به يوسف معتوق، ص ٢٠٥ـ٢١٨، كه فهرستى شامل بيش از نود نفر از شاگردان ستالوزراء را از منابع استخراج كرده است). وى را با القاب و اوصافى چون مسنده، ديّنه و صالحه ستودهاند (رجوع کنید به ابنرجب، ج ٤، ص ٤٦٩؛
ابنتغرى ردى، المنهل الصافى، ج ٥، ص ٣٨٢).
ستالوزراء دو بار به حج رفت و چهار بار ازدواج كرد كه آخرين همسرش نجمالدين عبدالرحمان شيرازى بود (ابنرجب، ج ٤، ص ٤٦٩؛
ابنتغرى بردى، المنهل الصافى، ج ٥، ص ٣٨٢). وى سفرهاى بسيارى داشت و ديگر محدّثان جهان اسلام براى شنيدن حديث نزد او ميآمدند (ابنتغرى بردى، النجوم الزاهره، ج ٩، ص ٢٣٧). بيشتر شهرت وى به سبب روايت صحيح بخارى بود؛
او بارها اين كتاب را در دمشق و قاهره روايت كرد (ابنتغرى بردى، المنهل الصافى، ج ٥، ص ٣٨٢). صفدى (الوافى بالوفيات، ج ١٥، ص ١١٧) او را آخرين كسى دانسته كه مسند شافعى را روايت كرده است.
ستالعرب در ٧١٦ در دمشق وفات يافت و در جامع مظفرى در قاسيون به خاك سپرده شد (ابنكثير، ج ١٤، ص٩٠؛
ابنرجب، ج ٤، ص ٤٦٩؛
ابنتغرى بردى، النجوم الزاهره، ج ٩، ص ٢٣٧).
منابع :
(١) ابنتغرى بردى، النجوم الزاهره فى ملوك مصر و قاهره، مصر، بيتا؛
(٢) همو، المنهل الصافى و المستوفى بعد الوافى، چاپ نبيل محمد عبدالعزيز، ١٩٩٨، بيجا؛
(٣) ابنحجر عسقلانى، الدرر الكامنه فى اعيان المائه الثامنه، بيروت ١٤١٤/١٩٩٣؛
(٤) ابنرجب حنبلى، كتاب الذيل على طبقات الحنابله، بيروت، بيتا؛
(٥) محمدبن على ابنطولون، القلائد الجوهريه فى تاريخ الصالحيه، چاپ محمداحمد دهمان، تاريخ مقدمه، ١٤٠١؛
(٦) عمادالدين ابنكثير، البدايه و النهايه، چاپ على شيرى، بيروت ١٤٠٨/١٩٨٨؛
(٧) صلاحالدين صفدى، الوافى بالوفيات، چاپ احمد ارناؤوط و تركى مصطفى، بيروت ١٤٢٠/٢٠٠٠؛
(٨) صالح يوسف معتوق، جهودالمرأه فى روايه الحديث، بيروت ١٤١٨/١٩٩٧.
/ فهيمه كلباسى اصفهانى /
تاریخ انتشار اینترنتی: ٦/٩/١٣٨٧