دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٢٧٦٨
پسندی سمرقندی ، عبدالجلیل ، شاعر و خوشنویس تاجیک . برخی نام او را عبدالرحیم دانسته اند (محترم ، ص ٥٨؛ د. تاجیکی ، ج ٥، ص ٦٠٩؛ حبیب زاده ، ص ٣٠٢) ولی فرزند وی ، جلیل زاده ، نام وی را عبدالجلیل گفته است (حلیم اف ، ١٩٦٧، ص ٧١ـ٧٢؛ د.ازبکستان ، ج ٨، ص ٥٥٧). پسندی در ١٢٩٢/١٨٧٥ در سمرقند به دنیا آمد. پدرش ملا عبدالکریم سپندی سمرقندی (١٢٤٥ـ١٣٢٧/ ١٨٢٩ـ١٩٠٩)، از شاعران معروف زمان خود بوده و دیوان اشعاری در حدود ٢٥٠٠ بیت داشته که اکنون در دسترس نیست (محترم ، ص ١٥٩؛ عینی ، ص ٣٤٣؛ سخنوران صیقل روی زمین ( سیریلی ) ، ص ٢١٧؛ حلیم اف ، ١٩٦٣، ص ٢٨).
پسندی در زادگاهش به تحصیل پرداخت و در علوم رسمی زمان تبحّر یافت ، ولی بیشتر به شعر و شاعری گرایش داشت ( د.ازبکستان ، همانجا؛ محترم ، ص ٥٨). در ١٣٢٤/١٩٠٦ همراه پدر به زیارت خانة خدا رفت و پس از بازگشت به زادگاه ، به سائقة قریحة سرشار خود، به سرودن شعر پرداخت (محترم ؛ حبیب زاده ، همانجاها). در ابتدای سدة بیستم میلادی گروهی از شاعران روشنفکر تاجیک ، از جمله سیداحمد عجزی ، سید احمد وصلی ، محمد رحیم تاجی ، میرزا اکرم فکری و نقیب خان طغرل احراری ، در سمرقند محفل ادبی برپا کرده بودند که پسندی حضور فعالی در آن داشت (حلیم اف ، ١٩٦٣، ص ٢١).
از دیوان اشعار پسندی که خود او تنظیم کرده ، نسخه ای خطی در انستیتوی خاورشناسی فرهنگستان علوم جمهوری تاجیکستان وجود دارد که شامل ١٤٦ قطعه شعر، از غزل و مخمس و مسدس و قصیده و قطعه و رباعی و مثنوی ، است ( د.ازبکستان ، همانجا). در جُنگ و بیاض و تذکره های آن دوره نیز نمونه هایی از آثار وی باقی است ؛ از جمله در تذکرة الشعرا ، که مؤلف آن وی را ستوده و چهار غزل ــ از جمله غزل موشح «اسدجان » را ــ از او نقل کرده است (محترم ، ص ٥٨ ـ٦٠).
شعر پسندی به سبک حافظ و نظامی و جامی ، و مضامین اصلی سروده هایش عشق و عرفان و شِکوه از روزگار است . در بیان اوضاع و احوال اجتماعی زمان خود نیز، مثنوی مشهوری با عنوان «سرگذشت غلام جان »در چهل بیت سروده است (حبیب زاده ، ص ٣٠٣ـ٣٠٤؛ حلیم اف ، ١٩٦٧، ص ٧٢؛ د. ازبکستان ، همانجا). پسندی در ١٣٣٤/ ١٩١٦ درگذشت ( د.ازبکستان ، همانجا).
منابع :
(١) صدرالدین عینی ، نمونة ادبیات تاجیک ، مسکو ١٩٢٦؛
(٢) حاجی نعمت الله محترم ، تذکرة الشعرا ، چاپ اصغر جانفدا، دوشنبه ١٩٧٥؛
(٣) Ensiklopediya ¦ yi Sa ¦ vetii Ta ¦ jik , vol. V , Dushanbe ١٩٨٤;
(٤) Amirbek Habibza ¦ da, Ganj-e Zarafsha ¦ n , Dushanbe ١٩٩١;
(٥) S. Halimov, "Abdulkarim Sipandi", in Mas'alaha ¦ y-e filologiyay-e Tajik , Dushanbe ١٩٦٧;
(٦) idem, "Sipandiy-e Samarqand ¦ â ", in Trudi Sam Gu , Samarqand ١٩٦٣;
(٧) Sukhanvara ¦ n-e S ¤ ayqal-e ru ¦ y-e Zam i ¦ n , Dushanbe ١٩٧٣;
(٨) Uzbek Savet Ensiklopediyasi , Tashkent ١٩٧١-١٩٨٠.
/ رحیم مسلمانیان قبادیانی /