دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٥٤٠٢
چَت (چَهْت) ، ویرانههای شهری قدیمی در ایالت پنجاب هند. این شهر در كرانه رود گگر (گهگر) و ٢٢ كیلومتری انباله و هفت كیلومتری بَنور *در پنجاب شرقی هند قرار داشت ( <فرهنگ جغرافیایی ایالتهای پنجاب>، ص ٢٥٢). چت سابقاً شهری آباد و پررونق بود و ساكنان آن را افغانها و راجپوتها تشكیل میدادند (رجوع کنید به د.اسلام، چاپ دوم، ذیلمادّه).
در ٥٧٨ شهابالدین غوری، جاگیر *انباله و مناطق تابع آن را به قاضی تقی متقی بخشید. این جاگیر، تا اواخر حكومت لودیان *در دست آنان بود (<فرهنگ جغرافیایی ایالتهای پنجاب>، همانجا). در دوران سیدیها (٨١٧ ـ ٨٥٥) و لودیان، چت دارای مسجدجامع بزرگ و گورستان گستردهای بود و از شهرهای مهم بهشمار میآمد. این شهر، حاكمنشین سادات باره، موسوم به «چت بنوری» یا «چات رودی»، بود و از میان ایشان سیدابوالفضل واسطی، نخستین فردی بود كه در این شهر سكونت گزید (علاّ می، ترجمه انگلیسی، ج ١، تعلیقات بلوخمان، ص ٤٢٨ـ ٤٣١).
در اوایل دوره بابریان، چت یكی از پادگانهای ارتشی با ٦٥٠ سواره نظام و ١١١٠ پیاده نظام بود ( د. اسلام، همانجا).
در دوران سلطنت جلالالدین محمد اكبر(حك: ٩٦٣ـ ١٠١٤)، چت یكی از ٣٢ محال سركار سرهند استان دهلی بود (علاّ می، ج ٢، ص ٢٩). در دوران شاهزادگی شاهجهان این مناطق جزو جاگیر شاهجهان بهشمار میآمد (كنبو، ج ١، ص ٥١٩).
در ١١٢١/١٧٠٩، سیكها *به پنجاب شرقی، بهویژه شهرهای انباله، كپوری و چَت، حمله كردند و مساجد و منازل مسلمانان را به آتش كشیدند و اموالشان را غارت كردند و فقط شمار اندكی از دم تیغ رهایی یافتند. چت از آن زمان به بعد هرگز رونق گذشتهاش را بازنیافت (اسرار صمدی، ص ٦٣ـ٦٤؛ خافیخان نظامالملكی، ج ٢، ص ٦٥٢ـ٦٥٤). در ١١٧٧/١٧٦٣، چت و بنور به تصرف آلاسینگ، مهاراجای پتیاله در استان شرقی پنجاب، درآمد و تا ١٣٣٥ ش/ ١٩٥٦ تحت تسلط جانشینان آنها بود ( <فرهنگ جغرافیایی ایالتهای پنجاب>، ص ٢٢٧، ٢٣٢).
منابع:
(١) اسرار صمدی، چاپ محمد شجاعالدین و محمدبشیر حسین، لاهور: اداره تحقیقات پاكستان، ١٩٦٥؛
(٢) محمدهاشم خافیخان نظامالملكی، منتخباللباب، ج ٢، چاپ كبیرالدین احمد، كلكته ١٨٧٤؛
(٣) ابوالفضلبن مبارك علاّ می، آئین اكبری، چاپ سنگی لكهنو ١٨٩٢ـ١٨٩٣؛
(٤) محمد صالح كنبو، عملصالح، الموسوم به شاهجهاننامه، ترتیب و تحشیه غلام یزدانی، چاپ وحید قریشی، لاهور ١٩٦٧ـ١٩٧٢؛
(٥) Abu'l-Fadl B. Mububarak ـ Allami, The An- Akbar, vol.١, tr. H. Blochmann, vol. ٢-٣, tr. H. S. Jarrett, corrected and further annoteted by Jadu Nath Sarkar, Calcutta ١٩٩٣;
(٦) EI ٢ , s.v. "Čhat" (by A. S. Bazmee Ansari);
(٧) Punjab states gazetteers , vol. XVII . A., Lahore ١٩٠٩, repr. in Extracts from the district & states gazetteers of the Pungab (India ), vol.٤, Lahore: Research Society of Pakistan, ١٩٧٩.
/ شكیل اسلمبیگ /