دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٦٥٧٧
حُمَيد بن ثَورهلالى ، حُمَيد بن ثَورهلالى، از شعراىُ مُخَضْرَم*. در منابع نام جدش عبداللّه و همچنين حَزْن ضبط شده است (براى نمونه رجوع کنید به ابوالفرج اصفهانى، ج ٤، ص ٣٥٦؛
ياقوت حموى، ج ٣، ص ١٢٢٢؛
ابناثير، ج ٢، ص ٧٦). حميد شاعر مشهور دوره اسلامى از قبيله بنىعامر* است (رجوع کنید به ابنقتيبه، ج ١، ص ٣٩٠؛
ابنعساكر، ج ١٥، ص ٢٦٩). كنيهاش ابوالمُثَنّى، ابوالأخضر، ابوخالد و ابولاحق ذكر شده است (رجوع کنید به بكرى، ج ١، ص ٣٧٦؛
ابنعساكر؛
ابناثير، همانجاها).
حميد در جنگ حنين* (سال هشتم هجرت) به همراه كفار شركت داشت، اما پس از آن اسلام آورد (ابنعبدالبرّ، قسم ١، ص ٣٧٧؛
ابناثير، همانجا) و نزد پيامبر رفت و ابياتى سرود (رجوع کنید به ابنعبدالبرّ؛
ابنعساكر، همانجاها؛
قس ابنحجر عسقلانى، ج ١، ص ٣٥٦، كه اين نقل را ضعيف خوانده است).
حميد، خليفه دوم و سوم را درك نمود و نزد آنان ابياتى سرود و از برخى خلفاى بنىاميه نيز به سبب سرودههايش صله گرفت (رجوع کنید به ابوالفرج اصفهانى، ج ٤، ص ٣٥٦ـ٣٥٨؛
ابنعبدالبرّ، قسم ١، ص ٣٧٨؛
ابنعساكر، ج ١٥، ص ٢٦٩، ٢٧٣ـ٢٧٤).
ابنسلام جمحى (متوفى ٢٣١؛
ص ٤٩٥) وى را در طبقه چهارم شعراى اسلامى قرار داده است. اشعار حميد در بردارنده بسيارى از مضامين شعرى، مانند فخر و حماسه و هجا، است اما وصف و غزل بيش از ديگر مضامين در اشعارش به چشم مىخورد (حُمَيدبنثَورِ هلالى، ص ز؛
فرّوخ، ج ١، ص ٢٨٦). بسيارى شعر او را با اشعار حُميد اَرْقَط، شاعر رجزسراى دوره اموى (رجوع کنید به سزگين، ج ٢، جزء٣، ص٣٠؛
د. اسلام، چاپ دوم، ذيل «حُميد الارقط»)، اشتباه گرفتهاند (حميدبن ثورهلالى، مقدمه ميمنى، ص ٥).
ابوعمرو شيبانى (متوفى ٢٠٦)، اصمعى (متوفى ٢١٦)، ابنسكّيت (متوفى ٢٤٤) و ابوالحسن علىبن عبداللّه طوسى (قرن سوم) اشعار حميدبن ثور را جمعآورى كردهاند (ابننديم، ص ١٧٩). عبدالعزيز ميمنى ديوان حميد را در ١٣٣٠ش/ ١٩٥١ در قاهره به چاپ رساند.
منابع:
(١) ابناثير، اسدالغابة فى معرفة الصحابة، چاپ عادل احمد رفاعى، بيروت ١٤١٧/١٩٩٦؛
(٢) ابنحجر عسقلانى، كتاب الاصابة فى تمييز الصحابة، مصر ١٣٢٨، چاپ افست بيروت (بىتا.)؛
(٣) ابنسلام جمحى، طبقات فحول الشعراء، چاپ محمود محمد شاكر، (قاهره ١٩٥٢)؛
(٤) ابنعبدالبرّ، الاستيعاب فى معرفة الاصحاب، چاپ علىمحمد بجاوى، قاهره (١٣٨٠/ ١٩٦٠)؛
(٥) ابنعساكر، تاريخ مدينة دمشق، چاپ على شيرى، بيروت ١٤١٥ـ١٤٢١/ ١٩٩٥ـ٢٠٠١؛
(٦) ابنقتيبه، الشعر و الشعراء، چاپ احمد محمد شاكر، (قاهره) ١٣٨٦ـ١٣٨٧/ ١٩٦٦ـ١٩٦٧؛
(٧) ابننديم (تهران)؛
(٨) ابوالفرج اصفهانى؛
(٩) عبداللّهبن عبدالعزيز بكرى، سمط اللالى، چاپ عبدالعزيز ميمنى، (قاهره) ١٣٥٤/١٩٣٦؛
(١٠) حُمَيدبن ثَورِ هلالى، ديوان، چاپ عبدالعزيز ميمنى، قاهره ١٣٧١/١٩٥١؛
(١١) فؤاد سزگين، تاريخ التراث العربى، ج ٢، جزء٣، نقله الى العربية محمود فهمى حجازى، رياض ١٤٠٣/١٩٨٣؛
(١٢) عمر فرّوخ، تاريخ الادب العربى، ج ١، بيروت ١٩٨٤؛
(١٣) ياقوت حموى، معجمالادباء، چاپ احسان عباس، بيروت ١٩٩٣؛
(١٤) EI٢, s.v. "Humayd al- Arkat" (by J.W. Fuck).
/ مريم شمس فلاورجانى /