دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٧٢٥٥
لالاشاهین¬پاشا، ، لالاشاهین¬پاشا، مربی سلطان¬مراد اول، فرمانده نظامی و نخستین پاشا و بیگلربیگی عثمانی در قرن هشتم. منابع متقدم عثمانی به مناسبت¬هایی القاب گوناگونی به اوداده اند: چون لـلۀ(مربّی) شاهزاده¬مراد بود، وی را شاهین¬لالا یا لالا¬شاهین و چون مأمور فتحِ ممالک مسیحی بود، وی را غازی¬شاهین¬لالا، همچنین لالا¬شاهین¬بیگ، و گاه به اختصار لالا¬پاشا خوانده¬اند( رجوع کنید به عاشق¬پاشازاده، ص٥٣؛ نشری، ج١، ص٢٣٨، ٢٠٢،٢١٠؛ خواجه-سعدالدین، ج١، ص٧٢؛ لطفی¬پاشا، ص٣٢). وی در دربار سلطان اورخان غازی (حک:٧٢٦-٧٦٠) تربیت شد (لطفی پاشا، حاشیۀ ص ٣٢؛ رفیق، ص ٥٦، ٦٧). ظاهراً، نخستین وظیفۀ رسمی او در دربار، للگی شاهزاده¬ مراد (بعداً سلطان مراد اول)، پسر اورخان¬غازی، بود(لطفی پاشا، همانجا؛ رفیق، ص٥٦). لالا¬شاهین به ¬همراه شاهزاده مراد در ٧٦٠ از سوی سلطان اورخان مأمور فتوحات در مناطق روم¬ایلی شد. درپی درگذشت اورخان در ٧٦١ و عزیمت مراد به بورسه برای جلوس، لالا¬شاهین از جانب مراد، برای نخستین¬بار در تاریخ عثمانی، با عنوان بیگلربیگی(امیرالامرا)، فرمانده نیروهای عثمانی در روم¬ایلی شد (لطفی پاشا، همانجا؛ چارشیلی، ج١، ص٥٧٢). وی بعد از فتح فلبه و ادرنه، به وزارت رسید (لطفی پاشا، همانجا؛ ثریا، ج٣، ص١٣٢؛ رفیق، ص ٥٨-٦١) و رسماً به پاشا* ملقب گردید(ثریا، ج٣، ص١٣٢؛ ج٤، ص٧٣٨).
لالاشاهین پاشا در حدود ٧٦٣، به همراه سلطان مراد (حک:٧٦٠-٧٩١)، برای ادامۀ فتوحات، به روم ایلی رفت. آنان به نواحی بلغارستان تاختند و پس از فتح چندین شهر ، ایالت بزرگی با مرکزیت ادرنه تشکیل دادند. لالاشاهین پاشا از ادرنه به گسترش عملیات نظامی ادامه داد(سامی، ج٦، ص٤٢٥٠-٤٢٥١؛ دانشمند، ج١، ص٣٧-٤٠). در٧٦٨ توانست تا صوفیه پیش رود و ارتباط سرزمینهای بالکان را با قسطنطنیه قطع کند. در ٧٧٥ نیز، به همراه صدراعظم چندرلی قره¬خلیل خیرالدین¬پاشا، نخستین قاضی¬عسکر عثمانی (رجوع کنید به لطفی پاشا، همانجا)، در فتوحات روم ایلی شرکت کرد(رجوع کنید به عاشق¬پاشازاده، ص٥٢؛ صولاق¬زاده، ص٢٩-٣٥؛ نشری، ص١٩٢ به بعد).
لالاشاهین پاشا بیشتر عمر خود را صرف فتح ممالک مسیحی کرد. نقش او در سلطنت عثمانی از حیث فرماندهی های پیروزمندانه در جنگ و تصرف بخشهایی از سرزمینهای مسیحی در روم ایلی درخور توجه است. وی همچنین از جمله بانیان ِ نظام سربازگیری و غلام¬پروری پنجک و عجمی اوغلانی و تشکیل سپاه معروف ینی¬چری بوده است(نشری، ج١، ص١٩٦-١٩٨).
لا لا شاهین پاشا احتمالاً پیش از ٧٨٨ درگذشته است (چارشیلی، ج١، ص٥٧٣). وی در سرزمین¬های مفتوحه، بناهای عام المنفعۀ بسیاری ساخت(رفیق، ص ٦٧-٦٨)، از جمله مکتب خانه ای در بورسه ، خانقاهی در کرماستی، مسجد جامعی در روم ایلی، مدرسه ای در فلبه و پلی بر رود مریج در نزدیکی فلبه (سامی، ج٥، ص٣٩٧١).
منابع :
(١) محمد ثریا، سجل عثمانی یاخود تذکره مشاهیر عثمانیه، [استانبول] ١٣١١؛
(٢) احمد رفیق، مشهور عثمانلی قوماندانلری، استانبول ١٣١٨؛
(٣) شمس¬الدین سامی، قاموس الاعلام، استانبول ١٣١٤؛
(٤) سعدالدین محمد¬افندی، تاج¬التواریخ، [استانبول ١٢٧٩]؛
(٥) صولاق¬زاده، صولاق¬زاده تاریخی، استانبول ١٢٩٧؛
(٦) عاشق¬پاشازاده، عاشق¬پاشازده تاریخی، استانبول ١٣٣٢؛
(٧) لطفی¬پاشا، تواریخ آل عثمان، استانبول ١٣٤١؛
(٨) İsmail Hami Danişmend, İzahlı Osmanlı tarihi kronolojisi, İstanbul ١٩٧٢.
(٩) Mehmed Neşri, Kitâb-ı cihan-numa, Neşri tarihi, ed. Faik Reşit Unat-Mehmed A. Köymen, Ankara ١٩٩٥.
(١٠) TDVİA, s.v. “Lala Şahin Paşa”(by Abdülkadir Özcan).
(١١) İsmail Hakkı Uzunçarşılı, Osmanlı tarihi, Ankara ٢٠٠٣.
/حجت فخری/
تاریخ انتشار اینترنتی : ١٣٩٢/٠٣/٠٥