دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ١٤٠٣
بشیربن سَعد بن ثَعْلَبه ، ابونعمان ØŒ ØµØØ§Ø¨ÛŒ انصاری خَزْرَجی . مادرش انیسه دختر خلیقة بن عَدی ØŒ همسرش عÙمرة بنت رواØÙ‡ است . ÙØ±Ø²Ù†Ø¯Ø§Ù† او نعمان Ùˆ Ø§ÙØ¨ÙŽÛŒÙ‘ÙŽÙ‡ بودند. بشیر یکی از معدود با سوادان زمان جاهلیت بود. او در پیمان عَقَبه (در سال دوازدهم بعثت ) Ùˆ تمام غزوه ها، از جمله بدر، Ø§ØØ¯ØŒ Ùˆ خندق شرکت داشت (ابن سعد، ج ٣ØŒ ص ٥٣١). در Ø´Ø¹Ø¨Ø§Ù†Ù Ù‡ÙØªÙ… هجرت ØŒ پیامبر اکرم صلی اللّه علیه وآله وسلّم او را ÙØ±Ù†Ø§Ù†Ø¯Ù‡ قشونی سی Ù†ÙØ±ÛŒ کرد Ùˆ برای جنگ به سوی Ø·Ø§ÛŒÙØ© بنی Ù…ÙØ±Ù‘Ù‡ ØŒ Ú©Ù‡ در اطرا٠Ùَدَک ساکن بودند، ÙØ±Ø³ØªØ§Ø¯. در این جنگ سپاهیان او منهزم Ùˆ ÙØ±Ø§Ø±ÛŒ شدند Ùˆ خودش نیز Ù…Ø¬Ø±ÙˆØ Ø´Ø¯ Ùˆ او را برای مداوا به ÙØ¯Ú© بردند Ùˆ بشیر پس از چند روز درنگ در خانة شخصی یهودی به مدینه بازگشت (واقدی ØŒ ج ٢ØŒ ص ٧٢٣). در شوال همان سال ØŒ در منطقه ای به نام ÛŒÙمن Ùˆ Ø¬ÙØ¨Ø§Ø±ØŒ میان ÙØ¯Ú© Ùˆ
وادÙÛŒ Ø§Ù„Ù‚ÙØ±ÛŒ 'ØŒ گروهی از بنی ØºÙŽØ·ÙŽÙØ§Ù† با عÙیَیْنة بن ØÙصَین Ùَزاری
برای ØÙ…له به مسلمانان ØŒ اجتماع کرده بودند. بشیر به دستور پیامبر با سیصد تن مأمور نبرد با آنان شد، او گروهی را کشت
و منهزم کرد و با غنایم و اسیران نزد پیامبر بازگشت (همان ،
ج ٢ØŒ ص ٧٢٧Ù€٧٢٨Ø› بیهقی ØŒ ج ٤ØŒ ص ٣٠١). در ذیقعدة همان سال ØŒ پیامبر با Ø§ØµØØ§Ø¨ خود برای ادای مناسک عمره به سوی Ù…Ú©Ù‡ ØØ±Ú©Øª کردند، Ùˆ سلاØÙ‡Ø§ÛŒ جنگی خود را جلوتر از کاروان ÙØ±Ø³ØªØ§Ø¯Ù†Ø¯ Ùˆ بشیر را سرپرست Ù…ØØ§Ùظان اسلØÙ‡ کردند (واقدی ØŒ ج ٢ØŒ ص ٧٣٢).
بشیر از کسانی است Ú©Ù‡ در روز سقیÙÙ‡ به Ù†ÙØ¹ مهاجران وارد میدان شد، Ùˆ از روی ØØ³Ø§Ø¯Øª به سعدبن Ø¹ÙØ¨Ø§Ø¯Ù‡ ØŒ در امر انتخاب او به Ø®Ù„Ø§ÙØª کارشکنی کرد Ùˆ به Ù†ÙØ¹ ابوبکر سخن Ú¯ÙØª . او نخستین کسی بود Ú©Ù‡ از Ø·Ø§ÛŒÙØ© خزرج با ابوبکر بیعت کرد (طبری ØŒ ج ٢ØŒ ص ٢٤٣).
ابن قتیبه (ج ١ØŒ ص ٨) نام اولین کس را قیس بن سعد ذکر کرده است اما با توجه به تاریخ طبری (ج ٢ØŒ ص ٢٤٣)ØŒ کامل ابن اثیر (ج ٢ØŒ ص ٢٣٠)ØŒ Ø´Ø±Ø Ù†Ù‡Ø¬ البلاغه ابن ابی Ø§Ù„ØØ¯ÛŒØ¯ (ج ٢ØŒ ص ٣٩ØŒ ٥٣ØŒ ج ٦ØŒ ص ٩ØŒ١٨) Ùˆ Ø§ÙØ³Ùدالغابة (ج ١ØŒ ص ١٩٥)ØŒ این شخص بشیربن سعد است Ùˆ قیس بن سعد از پدر خود ØÙ…ایت Ù…ÛŒ کرد Ùˆ سخنان او را به گوش انصار Ù…ÛŒ رسانید (طبری ØŒ ج ٢ØŒ ص ٢٤١).
ابن ابی Ø§Ù„ØØ¯ÛŒØ¯ (ج ٦ØŒ ص ١٢) از کتاب Ø³Ù‚ÛŒÙØ© جوهری روایت Ù…ÛŒ کند : Ú©Ù‡ پس از آنکه ØØ¶Ø±Øª علی علیه السلام را با Ø²ÙØ¨ÛŒØ± Ùˆ گروهی از بنی هاشم برای بیعت با ابوبکر به مسجد آوردند، Ùˆ ØØ¶Ø±Øª علی علیه السّلام در بیان اولویت خود در Ø®Ù„Ø§ÙØª سخن Ú¯ÙØª ØŒ بشیربن سعد Ú¯ÙØª : یاعلی ØŒ اگر انصار این سخنان را پیش از بیعت با ابوبکر شنیده بودند، همه با تو بیعت Ù…ÛŒ کردند Ùˆ هیچکس با تو Ù…Ø®Ø§Ù„ÙØª نمی کرد، اما کار از کار گذشته است Ùˆ آنان بیعت کرده اند (نیز رجوع کنید به ابن قتیبه ØŒ ج ١ØŒ ص ١٣). وقتی ابوبکر تصمیم داشت Ú©Ù‡ از سعدبن عباده بیعت بگیرد، بشیر به او Ø³ÙØ§Ø±Ø´ کرد Ú©Ù‡ از این کار چشم پوشی کند وگرنه به ضرر خود او تمام خواهد شد (طبری ØŒ ج ٢ØŒ ص ٢٤٤Ø› ابن ابی Ø§Ù„ØØ¯ÛŒØ¯ØŒ ج ٦ØŒ ص ١٠).
در سپاهی ابوبکر، به ÙØ±Ù…اندهی خالدبن ولید برای ÙØªØ عَین التَّمْر (Ù…ØÙ„ÛŒ نزدیک شهر انبار در مغرب Ú©ÙˆÙÙ‡ ) در سال دوازدهم ÙØ±Ø³ØªØ§Ø¯ØŒ بشیر شرکت داشت Ùˆ در عین التمر کشته شد (واقدی ØŒ ج ١ØŒ ص ١٦٥Ø› ابن سعد، ج ٣ØŒ ص ٥٣٢Ø› طوسی ØŒ ص ٢٧Ù€٢٨Ø› ابن اثیر، اسدالغابه ØŒ همانجا) یا به روایتی ØŒ به مرگ طبیعی درگذشت Ùˆ در کنار عÙمَیر دÙÙ† شد (ابن اثیر، الکامل ØŒ ج ٢ØŒ ص ٣٩٥). ابن نعمان Ùˆ جابربن عبدالله به صورت مسند، Ø¹ÙØ±ÙˆØ© Ùˆ شَعبه به طور ارسال از او روایت کرده اند (ابن اثیر، اسدالغابه ØŒ همانجا).
منابع : ابن ابی Ø§Ù„ØØ¯ÛŒØ¯ØŒ Ø´Ø±Ø Ù†Ù‡Ø¬ البلاغة ØŒ چاپ Ù…ØÙ…د Ø§Ø¨ÙˆØ§Ù„ÙØ¶Ù„ ابراهیم ØŒ قاهره ١٣٨٥Ù€١٣٨٧/١٩٦٥Ù€١٩٦٧Ø› ابن اثیر، اسدالغابة ÙÛŒ Ù…Ø¹Ø±ÙØ© Ø§Ù„ØµØØ§Ø¨Ø© ØŒ بیروت ( بی تا. ) Ø› همو، الکامل ÙÛŒ التاریخ ØŒ بیروت ١٣٩٩Ù€ ١٤٠٢/١٩٧٩Ù€١٩٨٢Ø› ابن سعد، الطبقات الکبری ØŒ بیروت ١٤٠٥/١٩٨٥Ø› ابن قتیبه ØŒ الامامة Ùˆ السیاسة ØŒ مصر ١٣٨٨ØŒ چاپ Ø§ÙØ³Øª قم Ø› اØÙ…دبن ØØ³ÛŒÙ† بیهقی ØŒ دلائل النبوة ØŒ چاپ عبدالمعطی قلعجی ØŒ بیروت ١٤٠٥Ø› Ù…ØÙ…دبن جریر طبری ØŒ تاریخ الامم Ùˆ الملوک ØŒ بیروت ١٤٠٨Ø› Ù…ØÙ…دبن ØØ³Ù† طوسی ØŒ رجال الطوسی ØŒ چاپ جواد قیومی اصÙهانی ØŒ قم ١٤١٥Ø› Ù…ØÙ…دبن عمر واقدی ØŒ کتاب المغازی Ù„Ùلواقدی ØŒ چاپ مارسدن جونس ØŒ لندن ١٩٦٦.
/ اکبر ترابی /