دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٤٨١٨
جمالآماسی ، خطاط دوره سلطان محمد فاتح(حك : ٨٥٥ - ٨٨٦). محمد جمال الدین فرزند جلال آماسی و از دایی زادههای شیخ حمداللّهآماسی* (متوفی)، خطاط معروف آن روزگار، بود [رادو، ص ٤٧( . در باره زندگی ویاطلاع چندانی در دست نیست. تذكرهها عمر وی را هشتاد سال ذكر كردهاند، به این ترتیب تاریخ تولدشاحتمالاً بین٨٣٥ تا ٨٤٠ بودهاست. اقلامستّهرا نزد پدر آموختو از او اجازه گرفت. در نوشتن خط نسخ نیز از شیخ حمداللّه پیرویكرد و خود صاحبسبكشد. جمالآماسیرا یكیاز هفتاستاد ممتاز خط در آناطولی بر شمردهاند كه در نگارش خطوط ثلث، نسخ و رقعی مهارت بسیار داشت. «دعایاُسْبوعیه»ایكه به قلم او نوشته شده )رجوع کنید به همانجا ( و در مجموعه خط متعلق به نهاد قَرَنی در استانبول نگهداری میشود، نشانه استادیوی در خط محقق و رقعی است. ظاهراً وی سوره فاتحه را با خط مثـنّی )یا توأمان( جلی، بر دیواره داخلی گنبد مسجد جامع بایزید در آماسیه نوشته بود، كه بعدها به علت تعمیرات از بینرفت. )خط مثـنّیاز گونههای خطوط مُشَكَّل است كه در آنها خوشنویس حروف و عبارات را به شكل اشیا یا اشكالهندسی تركیب میكند ( رجوع کنید به نقاشیخط* ) و این خبر حاكیاز تبحر جمالآماسی در اینهنر است(. مصحفی نیز از وی باقی مانده كه آن را در اواخر عمر خود در ٩١٣ نوشتهاست )همانجا( و در موزه آثار تركی و اسلامیاستانبول (ش٩٧) نگهداری میشود. جمال آماسی همراه خطاطانی چون شیخ حمداللّه محییالدین وعبداللّه آماسی )رجوع کنید به همان، ص٤٨( ، از پیشگامان خطاطیعثمانی بود كه هر سه به شیوه یاقوتِ مستعصمی* خط مینوشتند )رجوع کنید به حبیباصفهانی، ص٣٩ ].
منابع:
(١) [ حبیب اصفهانی، تذكره خطّ و خطّاطان، ترجمه رحیم چاوش اكبری، تهران١٣٦٩ ش(؛
(٢) حسین حسامالدین، آماسیه تاریخی،استانبول١٣٢٧ـ١٣٣٠، ج١، ص٢١٩؛
(٣) مصطفیحلمی، میزانالخط، كتابخانه ملت، )مجموعه( علیامیری، ) بخش] تاریخ، ش٨١٢ ، ص١٤٤ـ١٤٥؛
(٤) سلیمان سعدالدین مستقیم زاده، تحفهخطاطین، استانبول١٩٢٨، ص٣٩٧؛
(٥) Ekrem Hakki Ayverdi, Fatih deuri hattatlari ve hat sanati, Istanbul ١٩٥٣, ٢٢;
(٦) Ibrahim Nefeszade, Gulzari Savab , ed. Kilisli Muallim Rifat, Istanbul ١٩٣٩, ٥٤;
(٧) Sevket Rado, Turk hattatlari, Istanbul, [n.d.];
(٨) Mehmed Necib Suyolcuzade, Devhatu'l-kuttab , ed. Kilisli Muallim Rifat, Istanbul ١٩٤٢, ٣٠;
(٩) Ismai Hakki Uzuncarsili, Osmanli tarihi , Ankara ١٩٤٧-١٩٥٩, vol.٢, ٦١٤.
/ محییالدینسرین، با اندكیتلخیصاز د.ا.د.ترك /