بُلدِرُف ، الکساندر نیکُلایِویچ ، ایرانشناس برجستة روسیه . بلدرف در ٢٩ مه ١٩٠٩ در شهر سن پترزبورگ به دنیا آمد و همانجا دبیرستان را به پایان برد. در ١٩٣١ از دانشگاه دولتی سن پترزبورگ در رشتة ایرانشناسی ( بولشایا ، ج ٤، ص ٥٠٧؛ استبلن کامنسکی ، ص ٤)، و به گفتة عبدالله یف

( د. تاجیکی ، ج ١، ص ٤٨١؛ > دایرة المعارف ادبیات و هنر تاجیک < ، ج ١، ص ٢٨٩) از دانشگاه فلسفه و ادبیات و هنر لنینگراد فارغ التحصیل شد. پس از آن ، دو سال در آموزشگاههای سن پترزبورگ به تدریس زبان آلمانی پرداخت . سالهای ١٩٣٣ تا ١٩٣٦/ ١٣١٢ تا ١٣١٥ ش را در تاجیکستان به سر برد و در سالهای ١٩٣٦ تا ١٩٤٢، همزمان با تدریس در دانشگاه ، با موزة ارمیتاژ همکاری داشت . در ١٩٥٠/ ١٣٢٩ ش به ریاست کرسی ایرانشناسی دانشگاه دولتی سن پترزبورگ برگزیده شد و تا ١٩٨١/١٣٦٠ ش این سمت را بر عهده داشت . وی در ١٩٤١ از پایان نامة دکتری خود با عنوان «فولکلور و ادبیات بدخشان » دفاع کرد و در ١٩٥٤/ ١٣٣٢ ش با پژوهشی علمی در زمینة روزگار و آثار زین الدین محمود واصفی خراسانی ، به دریافت درجة علمی فوق دکتری نائل شد و در ١٩٥٥ از آن دانشگاه عنوان «پروفسور»ی گرفت (استبلن کامنسکی ،ص ٤ـ٦؛مسلمانیان قبادیانی ، ش ١٥٠٧٨،ص ١١، ش ١٥٠٨٤،ص ١٣؛گاربوزووا، ص ٩).وی دارندة جوایز بین المللی فردوسی و دولتی تاجیکستان به نام بوعلی سینا است (الکساندر نیکلایویچ وکیل اوف ، ص ١٢٣؛ مسلمانیان قبادیانی ، همانجاها). سرانجام وی در ١٣٧٢ ش / ١٩٩٣ در زادگاهش درگذشت (مسلمانیان قبادیانی ، همانجاها؛ گاربوزووا، همانجا).

بلدرف از نخستین پژوهشگرانی است که به ضبط آثار شفاهی مردم تاجیک مبادرت ورزیده اند. وی شهرها و روستاهای تاجیک نشین و بویژه کوهستانی را درنوردیده و هزاران بیت شعر مردمی گرد آورده است . گردآوری و چاپ حماسة مردمی «گورغولی » (نه «گور اوغلی »/ «کوراوغلی ») برای نخستین بار در ١٩٣٦ به دست وی صورت گرفت . او با تکیه بر وزن همین منظومه ، متذکر شده است که وزن خسروانی (از اوزان باستانی شعر فارسی ) هنوز پابرجاست . وی در ١٩٣٨ نخستین مجموعة آثار شفاهی تاجیکان را با عنوان فولکلور تاجیک منتشر کرد که پس از آن بارها تجدید چاپ شده است . بلدرف تا پایان عمر، در رشتة «فرهنگ مردم » فعالیت می کرد (استبلن کامنسکی ، ص ٥ ـ٧؛ مسلمانیان قبادیانی ، همانجاها).

او نخستین گزیده های شاهنامة فردوسی (١٩٣٨) و غزلیات حافظ (١٩٤٠) را با خط لاتینی تاجیکی برای خوانندگان تاجیک تهیه کرد و غزلیات حافظ را با تکمله و پیشگفتاری ارزشمند بار دیگر در ١٩٥١/١٣٣٠ ش به چاپ رساند (استبلن کامنسکی ، ص ٥)؛ همچنین تاریخ بدخشان را تصحیح و با مقدمة کامل منتشر کرد (مسکو، ١٩٥١). بلدرف بیش از بیست سال از عمر خویش را به تحقیق دربارة روزگار و آثار زین الدین محمود واصفی * گذراند و کتاب بدایع الوقایع او را تصحیح کرد که در دو مجلد در مسکو (١٩٦١/١٣٤٠ ش ) و تهران (١٣٤٩، ١٣٥١ ش ) به چاپ رسیده است . کتاب بزرگ وی ، زین الدین محمود واصفی ، نیز دو بار به چاپ رسیده است (دوشنبه ، ١٩٥٧/ ١٣٣٦ ش و ١٩٨٩/ ١٣٦٨ ش ). از دیگر آثار او، معرفی قدیمترین نسخة خطی آثار سعدی است . این نسخه اندکی پس از مرگ شاعر، کتابت شده است (استبلن کامنسکی ، ص ٦).

وی دربارة رودکی ، بوعلی سینا، فردوسی ، خیام ، سعدی ، نظامی ، نظامی عروضی ، خاقانی ، جامی ، نوایی مقاله های ارزشمندی نوشته و زندگی و آثار خواجه حسن نثاری و درویش دهکی را برای نخستین بار معرفی کرده است . مقالة او دربارة تشکل زبان معیار فارسی ( مسائل زبانشناسی ، ١٩٥٥، ش ٥، ١٩٥٦، ش ٤) هنوز به ارزش خود باقی است ( بولشایا ، ج ٤، ص ٥٠٧؛ د. تاجیکی ، همانجا؛ > دایرة المعارف ادبیات و هنر تاجیک < ، همانجا؛ استبلن کامنسکی ، ص ٤ـ٧؛ وکیل اوف ، ص ١٢٢ـ١٢٣؛ مسلمانیان قبادیانی ، ش ١٥٠٨٤، ص ١٣).

بلدرف از معدود پژوهشگرانی بود که به مکتب کمونیسم نپیوست . وی سالها رنج بُرد تا جایگاه اصلی ادبیات صوفیانه را روشن کند؛ نام خواجه احرار * ولی را او زنده کرد (استبلن کامنسکی ، همانجا؛ مسلمانیان قبادیانی ، ش ١٥٠٧٨، ص ١١، ش ١٥٠٨٤، ص ١٣). حدود ١٢٥ اثر از او باقی است («الکساندر نیکلایویچ بلدرف »، ص ٦ـ١٣؛ استبلن کامنسکی ، ص ٩). بلدرف به اندازه ای کوتاه و پُر محتوا می نوشت که شیوة نگارشش را «برقیه » (تلگرافی ) می گفتند (مسلمانیان قبادیانی ، همانجاها). وی نویسندة کتابهای ادبیات درسی برای دبیرستان و دانشگاه بود (استبلن کامنسکی ، ص ٦).

او مدیری لایق بود، ازینرو، در ١٩٦٦/ ١٣٤٥ ش با تأسیس همایش دایمی ایرانشناسان سن پترزبورگ ، به ریاست آن برگزیده شد و تا پایان عمر در آن سمت باقی ماند (همان ، ص ٧). بلدرف شاگردان بسیاری تربیت کرده است که اکنون در روسیه ، تاجیکستان ، گرجستان ، ازبکستان ، آذربایجان و دیگر نقاط جهان به بررسی فرهنگ ایران مشغول اند (رُزنفلد، ص ٢؛ شریف اوف ، ص ١١؛ وکیل اوف ، ص ١٢٣).

منابع :
(١) رحیم مسلمانیان قبادیانی ، «گل بریزد، نریزد از وی بوی »، کیهان ، ش ١٥٠٧٨ (١٩ خرداد ١٣٧٣)، ش ١٥٠٨٤ (٢٦ خرداد ١٣٧٣)؛

(٢) "Aleksandr Nikolaevich Boldirev", Vostokovedeniye , ٦ (١٩٧٩);
(٣) Bo ¦ l'shaya Sa ¦ vetskaya Ensikla ¦ pediya ٢ , [Moscow] ١٩٤٩-١٩٥٨;
(٤) Ensikla ¦ pediya ¦ yi adabiya ¦ t va san'ati Ta ¦ jik , Dushanbe ١٩٨٩, I, ٢٨٩-٢٩٠;
(٥) Ensikla ¦ pediya ¦ yi Sa ¦ vetii Ta ¦ jik , Dushanbe ١٩٧٨;
(٦) V. S. Garbuzowa, "...Pishu lish o desyatoy dole togo, c § to videl i slishal", Sankt-Petersburgskiy Universitet, gazeta , ١٣ (٤ May ١٩٩٥);
(٧) A. Z. Ro ¦ zenfeld, "Usta ¦ di arjymandi ىarqىina ¦ s", Ta ¦ jikista ¦ ni Sa ¦ veti , (٣١ May ١٩٧٩);
(٨) X. ëarifa ¦ v, "Dili garm va suxani narm", Adabiya ¦ t va san'at , (٢٦ July ١٩٨٤);
(٩) I. M. Steblin-Komenskiy;
(١٠) "K ٨٠-letiyu Aleksandra Nikolaevicha Boldireva", Vostokovedeniye , ١٥ (١٩٨٩), ٣-٧;
(١١) Afrosiyob Vakilov, "Neskolko slow o doklade A. N. Boldireva", Literaturniy Azerbayjan , ٥ (Sep-Oct. ١٩٩٢).

/ رحیم مسلمانیان قبادیانی /