دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٣٨١٨
تَل ّالکَبیر ، آبادی نسبتاً جدیدی در دلتای رود نیل در مصر. این آبادی از گرد آمدن پنج سکونتگاه ایجاد شده و در پنجاه کیلومتری مغرب اسماعیلیه ، در انتهای شرقی استان ( محافظه ) الشرقیة مصر واقع است .
تلّالکبیر در وادی طُمَیلات قرار دارد. استحکامات باستانی و تَلّهایی از شهرهای مدفون شده که بیشتر به دورة بطلمیوسی تعلق دارند، حاکی از اهمیت سوق الجیشی این سکونتگاه در گذشته است . در اواخر قرون میانه ، وادی طمیلات دیگر سکونتگاهی دائمی به شمار نمی آمد و تنها در اواخر قرن سیزدهم / اواسط قرن نوزدهم بود که دو باره به زیر کشت رفت . در این زمان ، قبایل چادرنشین هَنَدی ، نَفَعات و طمیلات در مجاورت استحکامات سابق اقامت کردند و آنجا را تلّالکبیر نامیدند. در ١٢٧٣ـ١٢٧٤/ ١٨٥٧ـ ١٨٥٨ راه آهنی که از وادی طمیلات می گذشت ، به آبادی رسید و تُرعة اسماعیلیه نیز ــ که در ١٢٧٤ـ١٢٧٩/ ١٨٥٨ـ١٨٦٣ به منظور تأمین آب شیرینِ سکونتگاههای جدید شهری در نواحی کانال سوئز حفر شده بود ــ وضع کشاورزی محل را بهبود بخشید. در نتیجه ، در اوایل قرن چهاردهم / اواخر قرن نوزدهم جمعیت تلّالکبیر به بیش از ٠٠٠ ، ٣ تن رسید. تلّالکبیر در آخرین مرحله از جنگ انگلستان و مصر در ١٢٩٩/١٨٨٢، یعنی زمانی که احمد عرابی پاشا مقرّ نظامی خود را به آنجا منتقل کرد، شهرت یافت و به آخرین خط دفاعی در برابر سربازان انگلیسی تبدیل شد که با فرماندهی سر گارنت وولزلی از طریق وادی طمیلات از اسماعیلیه به قاهره می رفتند. در ١٣ سپتامبر ١٨٨٢، بین ٠٠٠ ، ٦ تا٠٠٠ ، ٧ سرباز ثابت مصری و حدود ٠٠٠ ، ٢٠ سرباز روستایی در جنگی یک ساعته اما شدید درهم کوبیده و دست کم ٠٠٠ ، ٢ مصری کشته شدند. در ٢١ و ٢٢ دی ١٣٣٠/١٢ و ١٣ ژانویة ١٩٥٢، تلّالکبیر باردیگر خبرساز شد و این هنگامی بود که سربازان انگلیسی که منطقة کانال را ترک می کردند، برای جنگ با چریکهای مصری وارد این ناحیه شدند.
منابع :
(١) سلیم بن خلیل نقاش ، مصرللمصریین ، اسکندریه ١٨٨٤، ج ٥، ص ١٥١ـ١٥٧؛
(٢) A. Biovةs, Franµais et Anglais en Egypte, ١٨٨١-١٨٨٢, Paris ١٩١٠, ٢٧٩;
(٣) A. Boinet, Dictionnaire gإographique de l'Egypte, Cairo ١٨٩٩;
(٤) Ch. Royle, The Egyptian campaigns, I , London ١٨٨٦, ٢٤٩-٢٥٧;
(٥) W. Scawen Blunt, My diaries, London ١٩١٩-١٩٢٠, II , ٣٨-٣٩;
(٦) idem, Secret history of the English occupation of Egypt, New York ١٩٢٢,٣١١ ff.;
A. Schخlch طgypten den Agyptem, Zدrich ١٩٧٢, ٢٥٢-٢٦٠, Eng. tr. Egypt for the Egyptians, London ١٩٨١.
/ ر. شولتس ( د. اسلام ) /