دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٢١٧١
بهادر علی حسینی ، نویسنده و مترجم هندی . دبیر دانشکدة فورت ویلیام در کلکته بود (اختر راهی ، ص ٢٧٧). شرح احوال او از نظرها پنهان مانده است . سرزمین پدری او سوانا، از توابع دهلی ، و پدرش سیدحسن بن سیدجعفر مدنی بود (غلام رسول مهر، ص ٣٠٥ـ ٣٠٩ که از زندگی نامة خودنوشتِ سیدعبدالله فرزند بهادرعلی حسینی نقل قول کرده است ). او در سالهای ١٢١٦ـ١٢٣١/ ١٨٠١ـ١٨١٦، مترجم و سرپرست امور دفتری بخش هندوستانی دانشکدة فورت ویلیام بود (روباک ، ضمیمه ، ص ٥٠) و در آنجا گذشته از تحقیق و نگارش به تدریس نیز اشتغال داشت . بهادر علی حسینی را از دانشمندان بلندپایة هندوستان دانسته اند (رجوع کنید به قدوائی ، ص ٥٣). او شعر نیز می سرود، اما مجموعة اشعارش در دسترس نیست و تنها ابیاتی پراکنده از او در برخی از آثارش دیده می شود. آثار وی عبارت اند از: نثر بی نظیر ، خلاصة منثوری از مثنوی معروف میرحسن دهلوی (١١٥٤ـ١٢٠١) به زبان اردو، موسوم به سحرالبیان . انتشارات دانشکدة فورت ویلیام در ١٢١٨/١٨٠٣ آن را به چاپ رسانید و پس از آن نیز بارها تجدید چاپ شد؛ اخلاق هندی ، مجموعه ای از حکایتهای اخلاقی و دلنشین به زبان اردو (اختر راهی ، همانجا). اصل آن به زبان سانسکریت و به نام هِتوپَدیش بوده و نویسندة آن ناراین بَت است . ترجمة فارسی این کتاب مفرح القلوب نام دارد. در ١٢١٨/١٨٠٣ دانشکدة فورت ویلیام اخلاق هندی را چاپ کرد و پس از آن نیز بارها تجدید چاپ شد؛ تاریخ آسام ، ترجمة فتح عبریه ( یا عبرتیه ) تألیف شهاب الدین احمدبن محمد ولی طالش به زبان اردو. اصل کتاب به زبان فارسی بوده است (استوری ، ج ١، بخش ١، ص ٥٨٢ـ٥٨٤؛ نیز رجوع کنید به آفتاب اصغر، ص ٤٣٨ـ٤٤١). موضوع آن پیشرویهای نظامی یکی از سرداران دوران حکومت اورنگ زیب (١٠٦٨ـ١١١٩/ ١٦٥٨ـ١٧٠٧) به نام میرمحمد سعید اردستانی معروف به میر جمله (متوفی ١٠٧٣) در آسام و کوچ بهار است که نویسنده جنگاوریهای او را دیده و تحریر کرده است . تاریخ آسام در ١٢٢٠/١٨٠٥ کامل شده اما هنوز به طبع نرسیده است ؛ قواعد زبان اردو ، که خلاصه ای است از کتاب هندوستانی زبان قواعد ، تألیف جان گیل کریست (گیل کریست ، مقدمة داودی ، ص ٤٨؛ نیز رجوع کنید به محمد انصارالله ، ص ١٨ـ٢٤). آثار دیگری نیز نظیر نقلیات ، نقلیات لقمان و ترجمة قرآن به او منسوب است . این کتابها را حسینی با یاری دوستان خویش نوشته یا ترجمه کرده است (صدیقی ، ص ١٧٠، ١٧٩ـ١٨٠؛ قریشی ، ص ٢١٥ـ ٢١٧).
منابع :
(١) آفتاب اصغر، تاریخ نویسی فارسی در هند و پاکستان ، لاهور ١٣٦٤ ش ؛
(٢) سفیر اختر راهی ، ترجمه های متون فارسی به زبانهای پاکستانی ، اسلام آباد ١٣٦٥ ش ؛
(٣) محمد انصارالله ، قاعدة هندی ریخته عرف رسالة گلکرست ، علیگره ١٩٧٣؛
(٤) محمد عتیق صدیقی ، گلکرست اوراُس کاعهد ، علیگره ١٩٦٠؛
(٥) وحید قریشی ، کلاسیکی ادب کاتحقیقی مطالعه ، لاهور ١٩٦٥؛
(٦) جان گیل کریست ، قواعد زبان اردو، مشهور به رسالة گلکریست ، چاپ خلیل الرحمان داودی ، لاهور ١٩٦٢؛
(٧) غلام رسول مهر، جماعت مجاهدین ، لاهور ( بی تا. ) ؛
(٨) Sa ¦dig A l-Rah ¤ma ¦n K ¤idwai, Gilchrist and the language of Hindustan , Delhi ١٩٧٢;
Thomas Roebuck, Annals of the
(٩) College of Fort William , Calcutta ١٨١٩;
(١٠) Charles Ambrose Storey, Persian literature: a bio-bibliographical survey , vol. I/١, London ١٩٧٠.
/ معین الدین عقیل /