دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٣٨٩٩
تمیمی ، تقی الدین بن عبدالقادر ، معروف به غَزّی ، عالم و قاضی حنفی اهل مصر در قرن دهم و یازدهم . در ٩٥٠ به دنیا آمد و تحصیلاتش را نزد تعداد زیادی از علمای آن زمان گذارند. از استادان و شاگردانش نامی ذکر نشده و اطلاعات زیادی از زندگی وی موجود نیست . وی در اوایل بسیار زاهد بود و از پذیرش منصب قضا امتناع می ورزید، اما بعدها مدتی قاضی شهرک جیزه (در مغرب فسطاط مصر) و توابع آن شد (محبی ، ج ١، ص ٤٧٩؛ کحّاله ، ج ٣، ص ٩١). پس از مدتی به روم (قسطنطنیه ) سفر کرد و بین او و خفاجی دوستی حاصل شد، و با هم مکاتباتی داشتند (خفاجی ، ص ٢٣٥). بعد از مدت نامعلومی به مصر بازگشت و در ١٠٠٥ یا ١٠١٠ در همانجا از دنیا رفت (حاجی خلیفه ، ج ٢، ستون ١٠٩٨؛ کحّاله ، همانجا).
تمیمی تألیفاتی داشته که مهمترین آنها الطبقات السنیة فی تراجم الحنفیة در چهار جلد است . وی در این کتاب ٥٢٣ ، ٢ تن از بزرگان حنفی اهل رأی و صاحب نظر و بعضی شاعران را به ترتیب حروف معجم معرفی کرده است . بخشی از القاب و انساب را نیز در پایان کتاب آورده و منابع خود را در مقدمة کتاب (ج ١، ص ٣ـ٧) نام برده است . وی این کتاب را در ٩٨٩ در فُوَّه و به قولی در ٩٩٣ در قونیه به پایان رسانده و به سلطان مرادخان (حک : ٩٨٢ـ١٠٠٣) تقدیم کرده است . کسانی چون مولی سعدالدین معروف به خواجه افندی ، مولی چوی زاده ، مولی زکریا، مولی عبدالغنی و مولی احمد انصاری بر آن تقریظ نوشته اند (تمیمی ، ج ١، مقدمه ، ص وـ ز؛
حاجی خلیفه ، ج ٢، ستون ١٠٩٨). دیگر آثار وی اینهاست : السیف البراق فی عنق الولد العاق ، این رساله را از آن جهت که پسرش ، حسن ، عاق وی بوده نوشته است ؛
مختصر نیمی از یتیمة الدهر ثعالبی ؛
تذکرة تقی الدین تمیمی ؛
حاشیه بر شرح بدرالدین بن مالک (ابن ناظم ) بر الفیة ابن مالک (حاجی خلیفه ، ج ١، ستون ٣٨٥، ١٥١ـ١٥٢، ج ٢، ستون ١٠١٧، ٢٠٤٩ـ٢٠٥٠).
منابع :
(١) تقی الدین بن عبدالقادر تمیمی ، الطبقات السنیة فی تراجم الحنفیة ، ج ١، چاپ عبدالفتاح محمد حلو، ریاض ١٤٠٣/١٩٨٣؛
(٢) حاجی خلیفه ؛
(٣) احمدبن محمد خفاجی ، ریحانة الالباء و زهرة الحیاة الدنیا ، چاپ سنگی بولاق ١٢٧٣؛
(٤) کحّاله ؛
(٥) محمدامین بن فضل اللّه محبی ، خلاصة الاثر فی اعیان القرن الحادی عشر ، بیروت : دارصادر، ( بی تا. ) .
/ داود الهامی /