سيل، جورج ، خاورشناس انگليسی. وی در حدود سال ١١٠٩/ ١٦٩٧ در شهرستان كنت به دنيا آمد. ديون¬پورت زمان تولدش را اندكی پيش از پايان قرن یازدهم /هفدهم دانسته است (قرآن، ترجمۀ سیل، زندگی¬نامه¬¬، ١٩٢٣، ص٢١).سیل در مدرسۀ كينگز در كانتربوری درس خواند. وكيل دعاوی بود. ولتر در فرهنگ فلسفی خود ادعا کرده كه سيل ٢٤ سال در عربستان و اطراف آن زيسته و همانجا زبان و رسوم عرب را فرا گرفته (ذيل" هاروت و ماروت")، اما ديون¬پورت این ادعا را رد کرده و آن را افسانه ¬خوانده است (قرآن، ترجمۀ سیل، زندگی¬¬¬نامه، ١٩٢٣، ص٢١). سيل ،افزون بر فراگيری علم حقوق ،به يادگيری زبانهای جديد و كهن شرقی روی آورد. زبان عربی را از سلمون نگری (اهل دمشق (و دانشمندی يونانی به نام داديتچی (اهل حلب) آموخت ( فرهنگ زندگی نامۀملی ، ذيل مدخل). وی به حدی در زبان عربی مهارت يافته بود كه در١١٣٩/ اوت ١٧٢٦، انجمن ترويج دانش مسيحی او را برای تصحيح ترجمۀ عربی عهد جديد برگزيد. سيل در نوامبر همان سال به عضويت اين انجمن درآمد و تا ١١٤٧/١٧٣٤ عضو آن بود. او برای همکاری در تألیف چند فرهنگ¬نامه و دایره¬المعارف برگزیده شد (برای اطلاعات بیشتررجوع کنید به فرهنگ زندگی¬نامۀ ملی، ذيل مدخل؛ قرآن، ترجمۀ سیل، زندگی¬نامه¬¬، ١٩٢٣، ص٢١-٢٢). آنچه نام سيل را در يادها نگاه داشته، ترجمۀ وی از قرآن به انگليسی است. اين ترجمه در١١٤٧/ نوامبر ١٧٣٤ در لندن منتشر گرديد و به لرد كارترت اهدا شد ( قرآن، ترجمۀ سیل، زندگی¬نامه¬¬، ١٩٢٣، ص٢٣). وی هنگام ترجمۀ قرآن، ترجمه های لاتينی رابرت كتونی و ماراتچی ، ترجمۀ ايتاليایی آريوابنه ، ترجمۀ فرانسوی دوريه ، ترجمۀ انگليسی الكساندر راس و نيز نسخه¬ای از تفسير بيضاوی از قرآن را به زبان عربی در اختيار داشت(خان، ص٨٣). سيل برای توضيح عبارات پيچيده و مبهم در خلال ترجمۀ خود يادداشتهایی آورده كه عمدتاً بر مبنای تفسيرهای بيضاوی و جلالين است. ترجمۀ وی بر اساس برگردان ماراتچی بوده و در يادداشتها نيز تا حد زيادی مبتنی بر آن است. به نوشتۀ سيل، اين ترجمه وفادار به متن و دقيق، اما تا حد زيادی تحت اللفظی است (قرآن، ترجمۀ سيل، سخنی با خواننده، ١٩٢٣، ص١٨). وی ديگر ترجمه های موجود را به واسطۀ دخل و تصرفات و اشتباهات بی شمار، مردود و غير منصفانه دانسته است (همان، ص١٧-١٨). سيل در اين ترجمه مرز ميان آيات را حذف، و متن قرآن را به روايتی پيوسته بدل كرده است. وی به اين ترجمه، رساله¬ای مقدماتی افزوده است كه در آن از موضوعات گوناگونی همچون تاريخ، مذهب وسنّت عربها در زمان جاهليت، وضع مسيحيت و يهوديت در زمان ظهور پيامبر اسلام، ويژگيهای قرآن و شيوۀ كتابت و انتشار آن و نيز احكام و تعاليم سلبی و ايجابی موجود در قرآن سخن به ميان آورده است. سيل اگرچه در اين رساله فضائل اخلاقی و شخصيت والای پيامبر اسلام را ستوده (قرآن، ترجمۀ سيل، رسالۀ مقدماتی، ١٩٢٣،ص٢٩)، قرآن را كلام خدا ندانسته، آن را به حضرت محمد، صلی الله علیه و آله و سلم ، نسبت داده است (همان، ص٤٦؛ خليفه، ٤٣-٤٤). وی در بخشهای چهارم ، پنجم و ششم پيشگفتار، به تفصيل دربارۀ منشأ مجوسی، يهودی و مسيحی احكام دين اسلام سخن رانده است. ترجمۀ سيل بسيار موفق بود و در حدود دو قرن ، بهترين ترجمۀ انگليسی قرآن محسوب می شد. اين ترجمه تا ١٣٦٥ش/ ١٩٨٦، هفتاد بار در انگليس، ٥٣ بار در امريكا و يك بار در هندوستان به چاپ رسيد و به آلمانی (١١٥٩/١٧٤٦)، روسی(١٢٠٦/١٧٩٢)، مجاری (١٢٧٠/١٨٥٤)، هلندی (١٢٧٥/١٨٥٩)، بلغاری(١٣٢٠/١٩٠٢، شامل چهار جزء)، ژاپنی (١٢٩٩ش/١٩٢٠) و آلبانيايی (١٣٠٠ش/ ١٩٢١، شامل شش سوره) ترجمه شد (برای چاپهای متعدد اين اثر رجوع کنید به بينارق و آرن، ص١١٣-١٣٨؛ خان، ص٨٤-٨٥؛ پيرسون، ص٥٠٨-٥٠٩). رسالۀ مقدماتی اين ترجمه نيز جداگانه به هلندی (١١٥٥/١٧٤٢)، فرانسوی (١١٦٤/١٧٥١)، سوئدی (١٢٢٩/١٨١٤)، عربی (١٣٠٨/١٨٩١قاهره) و لهستانی (١٢٧٤/١٨٥٨، نسخۀ خلاصه شده) ترجمه شده است ( فرهنگ زندگی ¬نامۀ ملی ، ذيل مدخل؛ خان، ص٨٥). آربری برگردان سيل را مشهورترين ترجمۀ قرآن كه تمام مترجمان بعدی از آن سود برده اند، خوانده است (١٩٤٣، ص١٦). به نظر وی، برتری ترجمۀ ¬سيل بر ترجمۀ راس در هر سطر از اين ترجمه پيداست و سيل نه تنها درك بهتری از زبان عربی داشته ،بلكه سياق ترجمۀ وی نيز برازنده¬تر و پخته¬ تر است (همو، ١٩٥٥، ج١، مقدمه، ص١٢). گيبون (به نقلِ فرهنگ زندگی نامۀ ملی، ذيل مدخل) وی را نيمه مسلمان خوانده و ولتر در فرهنگ فلسفی خود (ذيل" هاروت و ماروت" ) ،از ترجمۀ وفادارانه و مقدمۀ آموزندۀ آن سخن گفته است. رادول و پالمر نيز در برگردانهای خود از قرآن به ترجمۀ سيل عنايت فراوان داشته و از وی متأثر بوده¬اند (شلابير ، ص١٢٦). با اين حال، انتقاداتی نيز به اين ترجمه وارد شده است. دنيسون راس ، در مقدمه¬ای كه بر چاپ ديگری از ترجمۀ سيل نوشته، بر آن است كه تنها منبع دست اول سيل، تفسير بيضاوی بوده و ارجاعات وی به منابع عربی دیگر، آنگونه كه خود وانمود می كند، اصيل نبوده و به مثابه ترجمۀ تعليقات ماراتچی از لاتينی به انگليسی است (قرآن، ترجمۀ سيل، مقدمه،١٩٢٧، ص٧-٩). دانشمندان مسلمان نيز به نقد ترجمۀ سيل پرداخته اند. برخی اين ترجمه را مغرضانه دانسته و سيل را در ترجمه، متهم به دخل و تصرف نموده اند (شلابير، ص ١٢٧؛
ندوی، ص٤٤-٤٨؛
معايرجی، ص٦٢). منتقدان ايرادهای ديگری را نيز وارد دانسته اند: ترجمۀ نادرست، جهل نسبت به معنای دقيق برخی كلمات عربی، افزودن يا ترجمه نكردن برخی كلمات و قيود، رعايت نکردن يكدستی در ترجمه و استفاده از سند ساختگی (رجوع کنید به ندوی، ص٤٩-٥٠؛
خليفه، ص١٢١،١٢٦-١٢٨،١٣٠،١٣٤-١٣٥؛
شلابير، ص١٣٠-١٤٢). نجيب عقيقی رسالۀ مقدماتی ¬¬¬اين ترجمه را آكنده از سخنان باطل و هتك حرمت پيامبر اسلام دانسته است (ج٢، ص٤٧). جورج سيل در٢٠رجب ١١٤٩/ ١٣ نوامبر ١٧٣٦در استراند لندن درگذشت.

منابع:
(١) محمد خليفه، الاستشراق و القرآن العظيم، نقله الي العربيه مروان عبد الصبور شاهين، راجعه و قدم له عبد الصبور شاهین، دارالاعتصام: قاهره [١٩٩٤(؛
(٢) نجيب العقيقي، المستشرقون موسوعه في تراث العرب، مع تراجم المستشرقين و دراساتهم عنه، منذ الف عام حتي اليوم، ج ٢، قاهره )بی تا]؛
(٣) حسن المعايرجي، الهيئه العالميه للقرآن الكريم، ضروره للدعوه و التبليغ، الدوحه ١٤١٢/١٩٩١؛
(٤) عبدالله عباس الندوي، ترجمات معاني القرآن الكريم و تطور فهمه عند الغرب دراسه شامله عن ترجمات معانی اللقران الکریم فی اللغه الانجلیزیه، دعوه الحق: مكه ١٤١٧؛

(٥) Arthur J. Arberry, “British Orientalists”, London: William Collins, (١٩٤٣);
(٦) idem, “The Koran interpreted”, vol.١, Allen & Unwin: London, `١٩٥٥;
(٧) Ismet Binark and Halit Eren, “World bibliography of translations of the meanings of the holy Qur’an”, Printed translations ١٥١٥-١٩٨٠, Istanbul, ١٤٠٦/١٩٨٦;
(٨) Mofakhar Hussain khan, “English Translations of the Holy Qur’an: A bio-bibliographic study”, Islamic Quarterly, ٣٠:٢, (١٩٨٦);
(٩) J.D. Pearson, bibliography of translations of the Qur’an into European languages in “Arabic literature to the end of the Umayyad period”, Cambridge University, ١٩٨٣;
(١٠) “The Koran”, translated into English immediately from the original Arabic by George Sale, Philadelphia: J. B. Lippincott,١٩٢٣;
(١١) ibid, in trod.: Edward Denison Ross, London: Warne & Co., [١٩٢٧];
(١٢) W.G. Shellabear, “Is Sale’s Koran reliable?”, Moslem world, ٢١(١٩٣١);
The Dictionary of National Biography, from the earliest times to ١٩٠٠, eds. Sir Leslie & Sir Sidney Lee, Oxford, ١٩٩٨, s.v. “George Sale”(by Harold Thomson Lyon).

/ مينو لعل روشن/

تاریخ انتشار اینترنتی: ٢٥/٠٢/١٣٨٩