دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ١٨٨
بازبهادر ، آخرین فرمانروای حکومت مستقل مالْوه * ، پیش از فتح آن ناحیه به دست مغولانِ (بابریان ) هند در زمان اکبر. بازبهادر فرزند شجاع خان از منسوبان شیرشاه سور بود. شیرشاه پس از آنکه لشکریانش در ٩٤٩ مالوه را فتح کردند شجاع خان را به حکومت آنجا منصوب کرد. پس از درگذشت شجاع خان در ٩٦٢، بازبهادر برادر خود، دوست خان حاکم اُجَّیْن ، را به قتل رساند و در ٩٦٤ خود را سلطان خواند. آنگاه کوچکترین برادر خود مصطفی خان را نیز وادار کرد که نواحی رای سین و بهیلسا را به او واگذار کند و بدین سان مالوه را بیشتر به فرمان خود درآورد.در ٩٦٨، گروهی از سپاهیان بابری به فرماندهی اَدْهَم خان برای فتح مالوه بدان صوب حرکت کردند و بازبهادر مجبور شد که ماندو، پایتخت خود، را ترک کند. سال بعد توانست که پیرمحمد جانشینِ ادهم خان را شکست دهد، اما در اواخر ٩٦٩، با افزوده شدن نیروهای بابری ، ناگزیر شد که به ارتفاعات گونْدْوانه فرار کند. بازبهادر، هر چند از این پناهگاه چندین بار با عملیات چریکی به نیروهای بابری حمله کرد، از کشمکش خسته شد و در ٩٧٨ با قبول منصب دوهزاری اطاعت اکبر را پذیرفت . کمی بعد درگذشت و احتمالاً در آگره دفن شد.
بنابر افسانه های عامیانه ، بازبهادر معشوقه ای به نام روپ مَتی داشته و می گویند که برای او اشعار و ترانه های عاشقانه می سروده است . همچنین پیدایش و تکامل سبک نقاشی جدیدی در نواحی مرکزی هند، که تصویر صحنه های شورانگیزِ عاشقانه از خصوصیات آن است ، به او نسبت داده می شود. در این سبک ، فرهنگ دوگانة مالوه ، یعنی عناصر و کیفیات فرهنگی هندویی و اسلامی ، در هم آمیخته است .
منابع :
(١) میرعبدالرزاق اورنگ آبادی ، مآثرالامراء، چاپ مجموعة آثار هندی ، ش ١، کلکته ١٨٨٨، ص ٣٨٧ـ٣٩١؛
(٢) ابوالفضل بن مبارک علامی ، اکبرنامه ، چاپ مجموعة آثار هندی ، ش ٢، کلکته ١٨٧٦ـ١٨٧٩، ص ٨٩ ـ٩٠، ١٣٤ـ١٣٧، ١٤٠، ١٤٢ـ١٤٣، ١٦٦ـ١٦٩، ٢١١، ٢٣١، ٣٥٨؛
(٣) محمدقاسم بن غلامعلی فرشته ، تاریخ فرشته ، ج ١، ص ٥٣٧ ـ٥٤١؛
(٤) احمدبن محمد مقیم هروی ، طبقات اکبری ، چاپ مجموعة آثار هندی ، ش ٣، کلکته ١٩٣٥، ص ٤٢١ـ٤٢٤؛
(٥) A in-i-Akbar i ¦ , trans. H. Blochmann, i, Bibliotheca Indica, ١٨٦٨, index, ٦٣٠;
(٦) E. Barnes, Dhar and Mandu, in Journal of the Bombay Branch of the Royal Asiatic Society, xxi, ١٩٠٢-١٩٠٤, ٣٧٠-٣٧٢;
(٧) Central Indian Painting, with an introduction and notes by W. G. Archer, Faber Gallery of Oriental Art, London ١٩٤٨, ٤-٥. See also plate ٤, ١٠-١١;
(٨) Gahrwal Painting, with an introduction and notes by W. G. Archer, Faber Gallery of Oriental Art, London ١٩٥٤, Plate ٤, ١٠-١١;
(٩) Ni`mat Alla ¦ h al-Haraw ¦ â , Makhzan-i Afgha ¦ n i ¦ , trans. as History of the Afghans by B. Dorn, i, London ١٨٢٩, ١٧٧-١٧٩;
(١٠) Z ¤ afar H ¤ asan, The Inscriptions of Dha ¦ r and Mandu ¦ , in Epigraphia Indo-Moslemica, ١٩٠٩-١٠, ٨-٩;
(١١) S. H. Hod ¦ â ¤ va ¦ la ¦ , Studies in Indo-Muslim History, ii, Bombay ١٩٥٧, ٢٢٥-٢٢٧;
(١٢) L.White King, History and Coinage of Malwa, in Numismatic Chronicle, fourth series iii, London ١٩٠٣, ٣٩٦-٣٩٨, fourth series iv, London ١٩٠٤, ٩٣, ٩٧;
(١٣) The Lady of the Lotus (Rup Mati Queen of Mandu) by Ahmad-ul-umri, trans. etc. L. M. Crump, London ١٩٢٦;
(١٤) C.R. Singhal, On Certain Unpublished Coins of the Sulta ¦ ns of Ma ¦ lwa, Journal of the Royal Asiatic Society of Bengal, New Series iii, ١٩٣٧, Numismatic Supplement, xlvii, Article no. ٣٤٩, N. ١٣٧;
(١٥) H. Nelson Wright, The Coinage, of the Sulta ¦ ns of Ma ¦ lwa ¦ , in Numismatic Chronicle, fifth series, xi, London ١٩٣١, fifth series xii, London ١٩٣٢, ٤٦ and plate IV;
(١٦) G. Yazdani, Mandu ¦ The City of Joy, Oxford ١٩٢٩, index: Ba ¦ z Baha ¦ dur, ١٢٥, Ru ¦ pmat i ¦ , ١٣٠.
/ د. اسلام / هاردی