جاوید ، احمد ، از وقایع نگاران عثمانی در آستانة برقراری نظام جدید از سویِ سلطان سلیم سوم (حک : ١٢٠٣ـ١٢٢٢).

از تاریخ تولد او اطلاعی در دست نیست . پدرش ، مصطفی ، از امیرانِ سواره نظام عثمانی بود. احمد به عنوانِ کارمند خزانة عامره یا خزانة همایون ، وارد دستگاه دولتی شد و در اندک مدتی ، مدارج ترقی را پیمود؛ ابتدا در «خاص اوطه » (اتاق مخصوص ) کار می کرد (برای اطلاع بیشتر در بارة این نهاد رجوع کنید بهاوزون چارشیلی ، ص ٣٢٣ـ٣٢٩)، سپس «شهر امینی » (شهردار) استانبول شد (بروسه لی ، ج ٣، ص ٤٢؛ لوند ، ص ٣٦٧؛ د.ا.د.ترک ، ذیل vid" "Ahmed Ca ). وی به دستور سلطان سلیم سوم ، رویدادهای زمان سلطنت او را از اول رمضان ١٢٠٤ تا ٢٣ جمادی الا´خرة ١٢٠٥، بر اساسِ «خط همایون » (فرمانهای پادشاه )، نامه های رسیده به دربار از کشورهای اسلامی و سایر منابع رسمی ، به ترتیبِ روزشمار در کتابی گردآوری کرد و آن را حدیقة وقایع نامید و از این رو، در دربار به وقایع نگار معروف شد (جاوید، ١٩٩٨، مقدمة بایجار ، ص XXI ، XXXVII ). در بارة سبب تألیف این کتاب نوشته شده است که در اثنای گفتگویی با سلطان سلیم سوم در مورد اشاعة مطالب نادرست راجع به دربار و دولت عثمانی در بین عوام ، با پیشنهاد باش چوقدار حسین افندی به سلطان ، مأموریت تحریر حوادث اندرونی به احمد جاوید سپرده شد (همان ، ص ١، مقدمة بایجار، ص XXI ). در این کتاب از ذکر القاب طولانی

خودداری شده و اساس آن بر ساده نویسی و قابل فهم بودن است (همان مقدمه ، ص XXXVII ). گفتنی است که در نامه ای با عنوان «صورت نذر شریف »، نام حضرت علی ، امام حسن ، امام حسین و فاطمه زهرا علیهم السلام با احترام کامل آمده است ( رجوع کنید بهجاوید، ١٩٩٨، ص ٢٢٣). مصححِ کتاب آن را از نظر محتوا کامل و از نظر املا تقریباً بی اشتباه دانسته است (همان ، مقدمة بایجار، ص XXVI ، XXXVII ).

کتاب حدیقة وقایع بر اساس سه نسخة موجود، به کوششِ عدنان بایجار در ١٩٩٨ در آنکارا به چاپ رسید.

کتاب دیگر جاوید، منتخبات جاویدبیگ یا تاریخِ احمدبیگ است که با بهره گیری از آثار مورخانِ معروف عثمانی ، مانند حاجی خلیفه (کاتب چلبی )، نعیما، چلبی زاده عاصم و فِندِقْلـیلی محمدآغا، در دو جلد نوشته شده است . این کتاب شامل وقایع سالهای ١٠٣٢ تا ١٢٠٦ و در بر گیرندة مناسبات عثمانی با روسیه است . بخشِ آخر این اثر مبتنی بر مشاهدات خودِ مؤلف است و از این رو، اهمیت خاصی دارد (همان مقدمه ، ص XXXV ). احمد جودت پاشا، مؤلف تاریخ جودت ، در تألیف کتاب خود از این اثر بهره برده است ( رجوع کنید به ج ١، ص ٨ ـ٩).

جاوید در ١٢١٧ ذیلی بر کتاب حدیقة الوزرا ، اثر عثمان پاشازاده تائب ، نوشت که حاویِ زندگینامة ٢٤ تن از وزیران عثمانی ، از راغب محمدپاشا تا یوسف ضیاپاشا، است و آن را وَردِ مُطَرّا نامید. این کتاب در ١٢٧١ در استانبول و سپس در ١٩٦٩ در فرایبورگ چاپ شد (جاوید، ١٩٦٩، ص ٢ـ٣، ٤٩ـ ٥٠؛
فهرس المخطوطات الترکیة العثمانیة ، قسم ٤، ص ٢٥٧؛
فلوگل ، ج ٢، ص ٤٠٣ـ ٤٠٥).

جاوید در ١٢١٨ در استانبول درگذشت و در تکیة یحیی افندی در محلة بِشیکْتاش دفن شد (بروسه لی ، همانجا).

منابع :
(١) محمدطاهر بروسه لی ، عثمانلی مؤلفلری ، استانبول ١٣٣٣ـ ١٣٤٢؛
(٢) احمد جاوید، وَردِمُطَرّا ، در احمد تائب عثمان پاشازاده ، حدیقة الوزرا ، استانبول ١٢٧١، چاپ افست فرایبورگ ١٩٦٩؛
(٣) احمد جودت پاشا، تاریخ جودت ، استانبول ١٣٠٩؛
(٤) فهرس المخطوطات الترکیة العثمانیة : التی اقتنتها دارالکتب القومیة منذعام ١٨٧٠ حتی نهایة ١٩٨٠ م ، ( قاهره ) : الهیئة المصریة العامة للکتاب ، ١٩٨٧ـ١٩٩٢؛

(٥) Ahmed Ca vid, Had  ka-i veka ¦yi ـ , ed. Adnan Baycar, Ankara ١٩٩٨;
Gustav Flدgel, Die arabischen, persischen , tدrkischen Handschriften der kaiserlichen und kخniglichen

(٦) Hofbibliothek zu Wien , Wien ١٨٦٥-١٨٦٧, repr. Hildesheim ١٩٧٧;
(٧) Aga h S rr Levend, Tدrk edebiyat  tarihi, Ankara ١٩٧٣;
(٨) TDVIA , s.v. "Ahmed Ca vid" (by Abdدlkadir عzcan);
(٩) I smail Hakk Uzun ar l , Osmanl  Devletinin Saray Te kila t  , Ankara ١٩٨٨.

/ محبوبه هریسچیان /