جعفر حَذّاء ، از مشایخ‌ صوفیه شیراز در قرن‌ سوم‌ و چهارم‌، تاریخ‌ ولادت‌ او معلوم‌ نیست‌ و از زندگی‌اش‌ اطلاعات‌ كمی‌ در دست‌ است‌. نامش‌ جعفربن‌ عبداللّه‌ بوده‌ و با كنیه ابومحمد از او یاد كرده‌اند ( رجوع کنید به جنید شیرازی‌، ص‌ ٢٢٥؛ جامی‌، ص‌ ٢٤٣؛ ابراهیم‌بن‌ روزبهان‌ ثانی‌، ص‌ ٩) و او را استاد اولیا و شیخ‌المشایخ‌ خوانده‌اند ( رجوع کنید به زركوب‌ شیرازی‌، ص‌ ١٢٨؛ ابراهیم‌بن‌ روزبهان‌ ثانی‌، ص‌ ١٧). حذّاء در دوره عمادالدوله‌ دیلمی‌ (متوفی‌ ٣٣٨)، از حاكمان‌ فارس‌، می‌زیسته‌ و عمادالدوله‌ به‌ او ارادت‌ بسیار داشته‌ است‌ (زركوب‌ شیرازی‌، ص‌ ٩٦، ١٢٨). حذّاء مصاحب‌ جنیدِ بغدادی‌ * و صوفیانی‌ چون‌ ابوبكر شبلی‌ * و بُنداربن‌ حسین‌ شیرازی‌ * بوده‌ است‌ (روزبهان‌ بقلی‌، ص‌ ٤١ـ٤٢؛ جامی‌، ص‌ ٢٣١، ٢٤٣). چون‌ جعفر به‌ نعلین‌دوزی‌ اشتغال‌ داشته‌، او را حذّاء نامیده‌اند (جنید شیرازی‌، ص‌ ٢٢٥ و پانویس‌ ٢؛ روزبهان‌ بقلی‌، همانجا).

جعفرحذّاء در طریقت‌ از شاگردان‌ محمدبن‌ خلیل‌ شیرازی‌ و ابوعمرو اصطخری‌ بوده‌ (قشیری‌، ص‌ ٥٠٤؛ جنید شیرازی‌، ص‌ ٢٣٩) و از ابوعمرو اصطخری‌ خرقه‌ گرفته‌ است‌ (زركوب‌ شیرازی‌، همانجا؛ معصوم‌علیشاه‌، ج‌ ٢، ص‌ ٣٠٩). سلسله طریقتی‌ وی‌، با چند واسطه‌ از طریق‌ اُوَیسِ قَرَنی‌ * ، به‌ علی‌بن‌ ابی‌طالب‌ علیه‌السلام‌ و پیامبر صلی‌اللّه‌علیه‌وآله‌ متصل‌ می‌شود ( رجوع کنید به زركوب‌ شیرازی‌، ص‌ ١٣٠؛ ابراهیم‌بن‌ روزبهان‌ ثانی‌، ص‌ ١٧؛ واعظی‌، ص‌ ٢٩٧ـ ٢٩٨) در یكی‌ از كرسی‌نامه‌ها نیز نسب‌ خرقه روزبهان‌ بقلی‌ * با چند واسطه‌ به‌ وی‌ می‌رسد ( رجوع کنید به با ابراهیم‌بن‌ روزبهان‌ ثانی‌، ص‌ ١٦ـ١٧، ١٨٥). همچنین‌ معصوم‌ علیشاه‌ (ج‌ ٢، ص‌ ٣٠٨ـ٣٠٩) در سلسله خرقه شهاب‌الدین‌ ابوحفص‌ عمر سهروردی‌ * از جعفرحذّاء نام‌ برده‌ است‌.

جعفرحذّاء استاد طریقتی‌ ابن‌خفیف‌ شیرازی‌ بوده‌ (روزبهان‌ بقلی‌، ص‌ ٤١؛ زركوب‌ شیرازی‌، همانجا؛ نیز رجوع کنید به ابن‌خفیف‌ * ، ابوعبداللّه‌) و به‌ وی‌ خرقه‌ پوشانیده‌ است‌ (معصوم‌ علیشاه‌، ج‌ ٢، ص‌ ٣٠٩). مشایخ‌ صوفیه‌ در باره فضل‌ و مناقب‌ جعفرحذّاء سخنان‌ درخور توجهی‌ گفته‌اند (برای‌ نمونه‌ رجوع کنید به دیلمی‌، ص‌ ١٤١ـ١٤٣؛ روزبهان‌ ثانی‌، ص‌ ١٠١). آنگونه‌ كه‌ از سخنان‌ شبلی‌ بر می‌آید، سبب‌ اصلی‌ آمدن‌ وی‌ به‌ شیراز، وجود جعفرحذّاء بوده‌ است‌ ( رجوع کنید به زركوب‌ شیرازی‌، ص‌ ١٢٨). بندار شیرازی‌ در باره وی‌ گفته‌ كه‌ مردی‌ تمامْ حال‌تر از جعفر حذّاء ندیده‌ است‌؛ نیز همو جعفرحذّاء را برتر از شبلی‌ دانسته‌ است‌ ( رجوع کنید به زركوب‌ شیرازی‌، همانجا؛ جنیدشیرازی‌، ص‌ ٢٢٥ـ٢٢٦؛ جامی‌، ص‌ ٢٤٣).

ابن‌خفیف‌ شیرازی‌ ( رجوع کنید به ابراهیم‌بن‌ روزبهان‌ ثانی‌، ص‌ ٩، ١٠٠ـ١٠١؛ نیز جنید شیرازی‌ ص‌ ٢٢٦) شطحیاتی‌ از جعفر حذّاء نقل‌ كرده‌ است‌. روزبهان‌ بقلی‌ شیرازی‌ (همانجا) به‌ صاحب‌ كرامت‌ بودن‌ جعفرحذّاء اذعان‌ كرده‌ و او را در معرفت‌ و بیان‌ رمزگونه معارف‌ عرفانی‌ و انواع‌ كشف‌، ستوده‌ است‌.

جعفرحذّاء در ٣٤١ (جنید شیرازی‌، ص‌ ٢٢٦؛ جامی‌، ص‌ ٢٤٣؛ معصوم‌ علیشاه‌، ج‌ ٢، ص‌ ٤٢٢) و به‌ قولی‌ در ٣٦٠ (ابراهیم‌بن‌ روزبهان‌ثانی‌، ص‌ ٩) وفات‌ كرد. مقبره منسوب‌ به‌ وی‌ در شیراز است‌ (جنید شیرازی‌، همانجا). هنگامی‌ كه‌ جعفرحذّاء در احتضار بود شخصی‌ كه‌ لباس‌ صوفیان‌ بر تن‌ داشت‌ به‌ بالین‌ وی‌ آمد و اظهار زهد كرد، در این‌ هنگام‌ جعفرحذّاء به‌ وی‌ نظر كرد و گفت‌: «باطن‌ این‌ طایفه‌ خراب‌ شد و ایشان‌ ظاهر خود را آراستند» (جنید شیرازی‌؛ جامی‌، همانجاها).

منابع‌:
(١) ابراهیم‌بن‌ روزبهان‌ ثانی‌، تحفة العرفان‌ فی‌ ذكر سید الاقطاب‌ روزبهان‌، در روزبهان ‌نامه، به‌ كوشش‌ محمدتقی‌ دانش‌پژوه‌، تهران‌: انجمن‌ آثار ملی‌، ١٣٤٧ ش‌؛
(٢) عبدالرحمان‌بن‌ احمد جامی‌، نفحات‌الانس، چاپ‌ محمود عابدی‌، تهران‌ ١٣٧٠ ش‌؛
(٣) جنیدبن‌ محمود جنید شیرازی‌، شدّ الازار فی‌ حطّ الاوزارعن‌ زوّار المزار، چاپ‌ محمد قزوینی‌ و عباس‌ اقبال‌، تهران‌ ١٣٦٦ ش‌؛
(٤) علی‌بن‌ محمد دیلمی‌، سیرت‌الشیخ‌ الكبیر ابوعبداللّه‌ ابن‌الخفیف‌ الشیرازی، ترجمه ركن ‌الدین‌ یحیی‌بن‌ جنید شیرازی‌، تصحیح‌ آنه‌ ماری‌ شیمل‌، به‌ كوشش‌ توفیق‌ ه . سبحانی‌، تهران‌ ١٣٦٣ ش‌؛
(٥) روزبهان‌بن‌ ابی‌نصر روزبهان‌ بقلی‌، شرح‌ شطحیات‌ ، چاپ‌ هانری‌ كوربن‌، تهران‌ ١٣٦٠ ش‌؛
(٦) احمدبن‌ ابی‌الخیر زركوب‌ شیرازی‌، شیرازنامه‌، اسماعیل‌ واعظ‌ جوادی‌، تهران‌ ١٣٥٠ ش‌، عبداللطیف‌بن‌ روزبهان‌ ثانی‌، روح‌الجنان‌ فی‌ سیرة الشیخ‌ روزبهان، در روزبهان ‌نامه‌، همان‌؛
(٧) عبدالكریم‌بن‌ هوازن‌ قشیری‌، الرسالة القشیریة، چاپ‌ عبدالحلیم‌ محمود و محمودبن‌ شریف‌، قاهره‌ [ بی‌تا. (، چاپ‌ افست‌ قم‌ ١٣٧٤ ش‌؛
(٨) محمدمعصوم‌بن‌ زین‌العابدین‌ معصوم‌ علیشاه‌، طرائق‌ الحقائق‌، چاپ‌ محمدجعفر محجوب‌، تهران‌ ) ? ١٣١٨ ]؛
(٩) عبدالعزیزبن‌ شیرملك‌ واعظی‌، رساله‌ در سیر حضرت‌ شاه‌ نعمة اللّه‌ ولی‌، در مجموعه‌ در ترجمه احوال‌ شاه‌ نعمت‌اللّه‌ ولی‌ كرمانی‌ ، چاپ‌ ژان‌ اوبن‌، تهران‌: انجمن‌ ایرانشناسی‌ فرانسه‌ در تهران‌، ١٣٦١ ش‌.

/ حسن‌ سیدعرب‌ /