دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ١٩٩٤
بِنی مِلاّ ل ، شهری در مراکش (مغرب ). سابقاً قَصبة بِنی ملال (به مناسبت نام قبیله ای که در اطراف آن زندگی می کرد) و گاهی قصبة بنی کُش خوانده می شد. این شهر تقریباً در فاصلة مساوی از دارالبیضاء (کازابلانکا) و مراکش و فاس ، بر روی یکی از شیبهای دیر ( جلگه های کوههای اطلس متوسط ) ، در ارتفاع ٦٢٠ متری از سطح دریا، در ناحیة کوهپایه ای بین اطلس میانی و جلگة تاریخی تادْلا * واقع شده و مرکز رسمی این جلگه است .
شهر در اطراف قلعه یا قصبه ای گسترده است که در حدود ١٠٩٩ به فرمان مولای اسماعیل ساخته شده و در قرن سیزدهم به دستور مولای سلیمان و پس از آن بار دیگر تجدید بنا شده است . چشمة اسردون در جنوب شهر این گمان را پیش می آورد که بنی ملال ، مانند مراکز دیگر دیر، از قبیل آغْمات * و دَمْنات * ، قدمت بسیار داشته باشد، ولی تاکنون اثری از زندگی قبل از تاریخ در آنجا کشف نشده است . بعید نیست که بنی ملال همان حِصنِ دَیی یا پایتخت کوچکی باشد که یحیی بن ادریس در قرن سوم از قلمرو پادشاهی پدرش به ارث برد و جغرافی دانان مسلمان از آن به عنوان قلعه و مرکز بازار مهمی یاد می کنند. بنی ملال در ٥٣٤ یا ٥٣٥ به تصرف موحدون در آمد.
جمعیت شهر، رشد سریعی داشته است ؛ در ١٣٣٧/١٩١٨ به ٠٠٠ ، ٣ تن و در ١٣٣٩ ش / ١٩٦٠ به ٠٠٠ ، ٦٠ تن رسیده بود. از ١٣٣١ ش / ١٩٥٢ تا ١٣٣٩ ش / ١٩٦٠، رشد جمعیت ٨١% بوده که علت آن اهمیت اداری کنونی شهر، توسعة کشاورزی جلگة رسوبی بزرگ تادلا، تأسیسات دریاچة سد و پیشرفتهای سی سال اخیر در زمینة آبیاری است . در ١٩٨٢ جمعیت آن ٠٠٣ ، ٩٥ تن بوده است ( > دایرة المعارف ورلد بوک < ، ج ١٣، ص ٦١٣). همچنین اهمیت بنی ملال ، به علت نقش آن به عنوان مرکز بازار مهمی برای تأمین نیازمندیهای قبایلِ بربر دره های اطلس میانی و نیز اطلس کبیر مرکزی (مخصوصاً وادی تَدْغَت ) افزایش یافته است . هفته ای یک بار، بازار بسیار فعالی در مرکز شهر تشکیل می شود که در آن بالاپوشهای عجیب جاجیمی (حَنْبَل ) به فروش می رسد.
باغهای سرسبز و زیتون زارهای غنی و تاکستانها و باغهای مرکبات و انار تا دیوارة کوه ، که آب فراوان و گوارا از شش چشمة آن می جوشد، ادامه دارد. در وسط این واحه زاویة سیدی احمدبن قاسم قرار گرفته که بنای مناره های آن به یوسف بن تاشفین ، امیر بزرگ مُرابِطون ، منسوب است (به اغلب احتمال مناره ها از آثار نوة او تاشفین است که قبل از مرگ خود در راه اُرانیه از بنی ملال گذشته بود). شهر بنی ملال امروزه به صورت مرکزی برای جهانگردانِ کوهنورد در آمده است .
منابع :
(١) ح . عود، جغرافیة المدن المغربیة ، رباط ١٩٦٤، فهرست ؛
(٢) ـ Abd Alla ¦ h ibn ـ Abd al- ـ Aziz Bakr ¦ â , Description de l'Afrique Septentrionale , ed. and tr. de Slane, Algiers ١٩١٣, index;
(٣) J. Pourtauborde, L'office de l'irrigation aux Beni Amir-Beni Moussa, in Encyclopإdie d'Outre-Mer , Paris (June ١٩٥٤), document no. ٢٨;
(٤) P. Ricard, Guide Bleu , Maroc ١٩٥٠, index;
(٥) H. Terrasse, Histoire du Maroc , Casablanca ١٩٤٩, index;
(٦) The World book encyclopedia , London ١٩٩٥.
/ دوردن ( د. اسلام ، چاپ دوم . تکمله ) /