دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٣٧٧٧
تقیه اَرمَنازیه ، شاعرة دمشقی در قرن ششم . لقب وی سِتّالنِّعَم و کنیه اش امّعلی بوده و به تقیه صوریه نیز معروف است (ابن خلّکان ، ج ١، ص ٢٩٧؛ ابن تغری بردی ، ج ٦، ص ٩٦؛ زرکلی ، ج ٢، ص ٨٦). در محرّم یا صفر ٥٠٥ در دمشق به دنیا آمد (ابن خلّکان ، ج ١، ص ٢٩٨ـ٢٩٩). پدرش ابوالفرج غیث بن علی از محدّثان ، و جدّش علی بن عبدالسلام از فضلا و شعرای اَرمَناز، شهرکی در نواحی حلب ، بود (سمعانی ، ج ١، ص ١١٥؛ یاقوت حموی ، ج ١، ص ٢١٧). تقیه نیز فاضل و ادیب بود و شهرت بسزایی در شعر و فصاحت داشت . وی قصاید و قطعات خوبی در فخر و حماسه و مدح و هجا و خمر داشت (ابن خلّکان ، ج ١، ص ٢٩٧؛ ذهنی ، ج ١، ص ٨٤؛ فرّوخ ، ج ٣، ص ٣٧٦).
از زندگی تقیه اطلاع چندانی در دست نیست ؛ در ابتدای طفولیت به مصر رفت . ابوطاهر احمدبن محمد سِلَفی (متوفی ٥٧٦) نقل کرده است که تقیه در زمانی که در دژ اسکندریه ملازم او بود، نوشته ای کوتاه از خاطرات وی را دید و تحت تأثیر قرار گرفت و آن را به نظم در آورد. سلفی در نوشته هایش او را ستوده است (ابن خلّکان ، ج ١، ص ٢٩٧ـ ٢٩٨؛ فرّوخ ، همانجا). گفته اند که روزی تقیه در مدح ملک مظفر تقی الدین عمر، حاکم مصر (حک : ٥٧٩ ـ٥٨٢)، قصیدة خمریه ای سرود و در وصف مجلس خمر در آن زیاده روی کرد.چون آن خمریه در برابر ملک خوانده شد، وی گفت که تقیه در کودکی با این احوال آشنا شده است ، و تقیه با شنیدن این خبر به قصد برائت قصیدة حربیه ای سرود و در آن جنگ را به بهترین وجه توصیف نمود (ابن خلّکان ، ج ١، ص ٢٩٨؛ صفدی ، ج ١٠، ص ٣٨٥). تقیه در اوایل شوال ٥٧٩ در محل سکونتش ، اسکندریه ، درگذشت (ابن خلّکان ، ج ١، ص ٢٩٩؛ ابن تغری بردی ؛ زرکلی ، همانجاها).
از آثار تقیه چیزی در دست نیست ؛ زرکلی (همانجا) و کحّاله (ج ٣، ص ٩٢) گفته اند که دیوان کوچکی دارد. دو بیتِ عربی از او ــ که در حق سلفی سروده ــ در قاموس الاعلام ترکی (سامی ، ذیل مادّه ) نقل شده است .
منابع :
(١) ابن تغری بردی ، النجوم الزاهرة فی ملوک مصر و القاهرة ، قاهره ?( ١٣٨٣/١٩٦٣ ) ؛
(٢) ابن خلّکان ؛
(٣) محمد ذهنی ، خیرات حسان ، ترجمة محمدحسن اعتمادالسلطنه ، چاپ سنگی ( تهران ) ١٣٠٤ـ١٣٠٧؛
(٤) زرکلی ؛
(٥) شمس الدین سامی ، قاموس الاعلام ، چاپ مهران ، استانبول ١٣٠٦ـ١٣١٦/١٨٨٩ـ ١٨٩٨؛
(٦) سمعانی ؛
(٧) صفدی ؛
(٨) عمر فرّوخ ، تاریخ الادب العربی ، ج ٣، بیروت ١٩٨٩؛
(٩) کحّاله ؛
(١٠) یاقوت حموی .
/ زهرا نهاوندی /