دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٢٥١١
بِیگ شهر (بِی شهری ) ، شهر و شهرستانی در استان قونیه در ترکیه ، در ساحل جنوب شرقی دریاچه ای به همین نام . این دریاچه در زمان باستان ، کارالیس نامیده می شد (دهکده ای به نام کرلی هنوز در نزدیکی ساحل شمال شرقی باقی است ). در روزگار کهن ، شهر کارالیا در ناحیة پمفیلیا / پامفولیا نزدیک این دریاچه قرار داشت . برخی عقیده دارند که بیگ شهر در عهد علاءالدین کیقباد اول ( ٦١٥ یا ٦١٧ـ٦٣٤)، از سلاجقة روم ، بنا شده است . ولی نام شهر منسوب است به اشرف اوغلی سلیمان بیگ ، از بیگهای آن دوره ، که در اواخر قرن هفتم شهر را بازسازی کرد و آن را مرکز حکومت خود قرار داد و در آنجا به نام خود سکّه زد. وقتی ترکها در حدود ٧٠٠ بر غرب آسیای صغیر تسلط یافتند، بیگهای خاندان حمید، بیگ شهر را تصرف کردند و آنان نیز بدفعات در مقابل بیگهای همسایه ، قَره مانیان * ، از این شهر دفاع کردند. سلطان مراد اول عثمانی (حک : ٧٦١ـ٧٩١)، بیگ شهر و چندشهر دیگر را از کمال الدین حسین ، یکی از بیگهای حمید، خرید. پس از جنگ اَنقَره (آنکارا، در ٨٠٤)، بیگ شهر به دست قَره مانیان افتاد. عثمانیها در عهد سلطنت سلطان محمد اول (٨٠٥ ـ٨٢٤)، شهر را دوباره گرفتند، ولی تسلط آنها بر آنجا تا ٨٤٧ قطعیت نیافت . بیگ شهر در دورة بایزید دوم (٨٨٦ ـ ٩١٨) مرکز سَنجَق شد، و در قرن دهم پرجمعیت ترین منطقة ایالت قره مان بود.
در ١٣٦٩ ش /١٩٩٠، جمعیت شهر ٤١٢ ، ٣٠تن ، و جمعیت شهرستان بیگ شهر ٥٦٥ ، ٩٣ تن بوده است .از جمله مهمترین آثار معماری شهر، مجموعة اشرف اوغلی و مسجد ارمغانشاه است .
منابع :
(١) علی جواد، ممالک عثمانیه نک تاریخ و جغرافیا لغاتی ، استانبول ١٣١٣ـ١٣١٧، قسم ١، ص ١٨٧ـ ١٨٨؛
(٢) مصطفی بن عبدالله حاجی خلیفه ، جهان نما ، استانبول ١١٤٥/١٧٣٢، ص ٦١٥؛
(٣) شمس الدین سامی ، قاموس الاعلام ، چاپ مهران ، استانبول ١٣٠٦ـ١٣١٦/ ١٨٨٩ـ ١٨٩٨، ذیل «بکشهری »؛
(٤) Y. Akyurt, "Beys íehri Kitabeleri ve Esrefog §lu Camii ve Tدrbesi", in Tدrk Tarih, Arkeologya ve Etnografya Dergisi , no. ٤ (١٩٤٠) ٩١-١٢٩;
(٥) V. Cuinet, La Turquie d'Asie, I, Paris ١٨٩٠, ٨٢٣ ff, Joseph von Hammer-Purgstall, Geschichte des osmanischen Reiches , Graz ١٩٦٣, I, ١٨٥;
٦- . IA , s.v. "Bey íehir" (by Besim Darkot);
(٧) August Friedrich von Paulys, Pauly Real-Encyclopجdie der classischen Altertumswissenschaft , ed. G. Wissowa, W. Kroll, and K. Mittelhaus Stuttgart ١٨٩٤-١٩٧٠, Munich ١٩٧٣-١٩٧٤, s.vv. "Karal(l)is, Karalleia", cols. ١٩٢٦-١٩٢٧;
(٨) W. M. Ramsay, A historical geography of Asia minor , London ١٨٩٠, ٣٩٠;
(٩) F. Sarre, Reise in Kleinasien , Berlin ١٨٩٦, ١١٨ ff.;
(١٠) W. Tomaschek, Zur Historischen Topographie von Kleinasien im Mittelalter , Vienna ١٨٩١, ١٠١;
(١١) S. S. غ µer and M. M. Koman, Konya I li kخy ve yer adlar âدzerinde bir deneme , Konya ١٩٤٥, II, note ٢٤;
(١٢) I. H. Uzun µar âíl â, Anadolu Beylikleri , Istanbul ١٩٣٧, ١٥ ff.
برای سیاهة کامل منابع د. ا. د. ترک رجوع کنید به
(١٣) TDVIA , s.v. "Bey íehir" (by Mehmet Akif Erdog §ru).
(١٤) / پری ( د. اسلام ) ؛
با اضافاتی از ( د.ا.د.ترک ) /