دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٩٩٦
بَرْقانی ، ابوبکر احمدبن محمدبن احمدبن غالب ،
محدّث ، نحوی ، و فقیه مکتب شافعی که او را به جهت سختکوشی و علم و اعتبارش بسیار ستوده اند. در ٣٣٦ در
برقانِ خوارزم زاده شد و تحصیلات مقدماتی را در همانجاآغاز کرد و سپس برای ادامة تحصیل به بغداد رفت . پس ازچند زمانی که در سفر علمی به جرجان (گرگان )، اسفراین ، نیشابور، هرات ، و مرو گذراند، به بغداد بازگشت و دردمشق و قاهره به مطالعه پرداخت ؛ اما بغداد را برای سکونت دایم برگزید و تا آخر عمر (٤٢٥) در آنجا تدریس می کرد.از استادان او ابوعلی محمدبن احمدبن الصوّاف (متوفی ٣٥٩)، محمدبن جعفربن الهیثم بُندار (متوفی ٣٦٠) و ابوالحسن علی بن عمر دارقُطنی * (متوفی ٣٨٥) در بغداد، ابوبکر
احمدبن ابراهیم اسماعیلی (متوفی ٣٧١) در جرجان ، ابوعمرو محمدبن احمد حیری (متوفی ح ٣٧٦) در نیشابور، ابومنصور ازهری * (متوفی ٣٧٠) در هرات در خور ذکرند. برجسته ترین شاگرد او احمدبن علی خطیب بغدادی (متوفی ٤٦٣)، مؤلف تاریخ بغداد بود ] که مفصلترین شرح حالِ وی را نوشته است ؛
و از دیگر شاگردان مهم او ابواسحاق * شیرازی (متوفی ٤٧٦) فقیه معروف شافعی را می توان نام برد. [ اثر مشهور برقانی مسند است که از ترکیب ( احادیث ) صحیحین بخاری و مسلم پدید آمده است (سزگین ، ج ١، ص ٢٢٩). او مجموعه هایی نیز از احادیث منقول از سفیان ثوری (متوفی ١٦١) و دیگران گرد آورده است .
منابع :
(١) ابن جوزی ، المنتظم فی تاریخ الملوک والامم ، حیدرآباد ١٣٥٧ـ١٣٥٩/١٩٣٨ـ١٩٤٠؛
(٢) ( ابن خلکان ، وفیات الاعیان و انباء ابناء الزمان ، چاپ احسان عباس ، بیروت ١٩٦٨ـ١٩٧٧ ) ؛
(٣) احمدبن علی خطیب بغدادی ، تاریخ بغداد ، قاهره ١٣٤٩/١٩٣١؛
(٤) محمدبن احمد ذهبی ، تذکرة الحفاظ ، حیدرآباد ١٣٧٦/١٩٥٧، ج ٣، ص ١٠٧٤ـ١٠٧٦؛
(٥) همو، العبر فی خبر من غبر ، کویت ١٩٦١، ج ٣، ص ١٥٦ـ١٥٧؛
(٦) خیرالدین زرکلی ، الاعلام ، قاهره ١٩٥٤ـ ١٩٥٩؛
(٧) عبدالوهاب بن علی سبکی ، طبقات الشافعیة الکبری ، چاپ عبدالفتاح محمد حلو و محمود محمد طناحی ، قاهره ١٩٦٤؛
(٨) عبدالکریم بن محمد سمعانی ، کتاب الانساب ، چاپ عبدالرحمن بن یحیی معلمی یمانی ، حیدرآباد ١٣٨٢ـ١٣٨٦/ ١٩٦٢ـ١٩٧٦؛
(٩) خلیل بن ایبک صفدی ، الوافی بالوفیات ، چاپ احسان عباس ، ویسبادن ١٩٦٧، ج ٧، ص ٣٣١؛
(١٠) عمررضا کحاله ، معجم المؤلفین ، دمشق ١٩٥٧ـ١٩٦١؛
(١١) Carl Brockelmann, Geschichte der arabischen Literatur, Leiden ١٩٤٣-١٩٤٩, Supplementband, ١٩٣٧-١٩٤٢, I, ٢٥٩;
Fuat Sezgin, Geschichte des arabischen Schrifttums, vol. I, Leiden ١٩٦٧.
/ شوتسینگر ( ایرانیکا) /