برزنجی مدنی ، عنوان شماری از مفتیان و مرجوع کنید به لفان شافعی مدینه از قرن یازدهم تا چهاردهم که نسبشان به سادات برزنجی * می رسد. برخی از مشاهیر آنان عبارت اند از:

١) محمدبن عبدالرسول ، مفتی ، مدرس و مرجوع کنید به لف شافعی مدینه و سرسلسلة برزنجیان مدنی . در ١٠٤٠ در برزنجه به دنیا آمد، علوم مقدماتی را نزد پدر فرا گرفت و سپس از ملاّ شریف گورانی و ابراهیم گورانی دانش آموخت (زکی ، ص ٢٧٧؛ مرادی ، ج ٤، ص ٦٦). طریقت و سلوک را از احمد قلشائی اخذ کرد، سپس به همدان ، بغداد، دمشق ، قاهره ، مکه و مدینه سفر کرد و از علمای آنجا علم آموخت . پس از پایان مسافرتهای علمی و تکمیل تحصیلات ، در مدینه اقامت کرد و به تدریس و تألیف پرداخت (مرادی ، همانجا؛ زکی ، همانجا؛ زرکلی ، ج ٦، ص ٢٠٤) و نیز به بالاترین مقام فتوای شافعیان مدینه نائل شد (مدرس ، ص ٣٦٩).

برزنجی از نظر مقام و توانایی علمی ، چنان بود که علمای عصرش وی را «مجدِّد» قرن یازده نامیده اند (مرادی ، همانجا؛ زکی ، ص ٢٧٨). آثار باقی مانده از وی را تا شصت تألیف برشمرده اند؛ از آن جمله است : انهارالسلسبیل ،در شرح انوارالتنزیل بیضاوی ؛ الاشاعه فی اشراط الساعة ؛قدح الزند فی رد جهالات الهند ؛ الاعجوبة فی اعمال المکتوبة (بغدادی ، هدیة العارفین ، ج ٢، ستون ٣٠٢ـ٣٠٣؛ زکی ،همانجا؛ بروکلمان ، > ذیل < ، ج ٢، ص ٥٢٩ ـ٥٣٠). اوهمچنین کتاب الجانب الغربی فی حلّ مشکلات ابن العربی راکه شیخ محمد مظفّر از مردم برزنجه به خواهش سلطان سلیم نگاشته بود، از کُردی به عربی برگرداند (زکی ، ص ٢٧٨، ٢٨٠). محمدبن عبدالرسول در ١١٠٣ در گذشت (بغدادی ، همانجا؛ زکی ، ص ٢٧٨).

٢) زین العابدین جعفربن حسن بن محمد، علامه ، فقیه ، ادیب ، و مفتی شافعی مدینه و نوادة محمدبن عبدالرسول . در ١١٠٢ در مدینه به دنیا آمد. نزد پدرش و علمایی چون سیدمحمد حیواة سندی و سید مصطفی بکری علم آموخت و در فقه و ادبیات عرب چندان متبحّر شد که علمای معاصرش وی را ابن فارض عصر می خواندند (جبرتی ، ج ١، ص ٤٠٣؛ مردوخ روحانی ، ج ١، ص ٢٤٣). پس از تکمیل تحصیلات ، بیش از بیست سال مفتی شافعیان مدینه و مدرس و خطیب مسجد نبوی شد (مرادی ، همانجا؛ جبرتی ، همانجا؛ بروکلمان ، > ذیل < ، ج ٢، ص ٥١٧). وی مدّت بیست سال در رأس فتوای شافعیان بود و تاریخ درگذشت او را در فاصلة سالهای ١١٧٧تا١١٨٤ ذکر کرده اند. از جمله آثار اوست : مولد النبیّ و قصّة المعراج ؛ جایة الکرب باسماء اصحاب سید العجم و العرب که موضوع آن نامهای صحابة حاضر در جنگ بدر و اُحد است (مدرّس ، ص ١٠٧؛ بغدادی ، هدیة العارفین ، ج ١، ستون ٢٥٦؛ همو، ایضاح المکنون ، ج ١، ستون ٣٤٩).

٣) جعفربن اسماعیل بن زین العابدین جعفر، مورخ ، ادیب و مفتی شافعیان در مدینه . در ١٢٥٠ زاده شد. برای تحصیل به ازهر مصر رفت (زرکلی ، ج ٢، ص ١٢٢) و در ١٢٧١ به مدینه برگشت و در آنجا تحصیلات خود را به پایان رساند. در١٢٧٧، پس از پدرش ، مفتی و مدرس شافعیان شد. سپس به استانبول ، و پس از آن به یمن رفت و به مدت شش سال قاضی صنعا بود. آنگاه از قضا کناره گرفت و به مدینه بر گشت . در١٣٠٧، مجدداً قاضی سیواس شد و دو سال در آن سمت باقی ماند. از آن پس تا ١٣١٧، زمان وفاتش ، در مدینه مفتی و مدرس بود (زرکلی ، همانجا؛ مدرس ، همانجا؛ مردوخ روحانی ، ج ٢، ص ٦٢). از او تألیفاتی باقی مانده است ، از جمله : نزهة الناظرین ، در تاریخ مسجدالنّبی ؛ تاج الابتهاج علی النور الوهّاج ؛ الکواکب الانور ، در شرح مولد النبّی و قصة المعراج جَدش زین العابدین جعفر (کحاله ، ج ٣، ص ١٣٤ـ١٣٥؛ بغدادی ، هدیة العارفین ، ج ١، ستون ٢٥٧؛ مردوخ روحانی ، ج ١، ص ٢٤٧؛ مدرس ، همانجا).

٤) احمدبن اسماعیل بن جعفر، ادیب ، عالم ، و مفتی شافعی مدینه . در مدینه به دنیا آمد. علوم متداول را در همانجا فرا گرفت و برای تکمیل تحصیلات به مصر رفت و پس از پایان تحصیلات به مدینه برگشت و مفتی شافعیان و مدرس حرم مدینه شد (زرکلی ، ج ١، ص ٩٩). سپس به نمایندگی از مدینه برای مجلس نمایندگان عثمانی انتخاب شد و به استانبول رفت . با شروع جنگ جهانی اول ، به دمشق مهاجرت کرد و در آنجا ساکن شد (زرکلی ، همانجا). وی در١٣٣٧ درگذشت . از جمله آثار اوست : مناقب علی بن ابیطالب (علیه السلام )؛ النظم البدیع فی مناقب اهل البقیع ؛ النصیحة التامة لملوک الاسلام و العامة (زرکلی ، همانجا؛ مدرس ، ص ٧٣).

منابع :
(١) اسماعیل بغدادی ، ایضاح المکنون ، ج ١، در حاجی خلیفه ، کشف الظنون ، ج ٣، بیروت ١٤١٠/١٩٩٠؛
(٢) همو، هدیة العارفین ، در حاجی خلیفه ، کشف الظنون ، ج ٥ ـ٦، بیروت ١٤١٠/١٩٩٠؛
(٣) عبدالرحمن بن حسن جبرتی ، تاریخ عجایب الا´ثار فی التراجم و الاخبار ، بیروت ( بی تا. ) ؛
(٤) محمدامین زکی ، تاریخ السلیمانیة ، بغداد١٣٧٠/١٩٥١؛
(٥) خیرالدین زرکلی ، الاعلام ، بیروت ١٩٧٠؛
(٦) عمررضا کحاله ، معجم المرجوع کنید به لفین ، بیروت ( تاریخ مقدمه ١٣٧٦ ) ؛
(٧) عبدالکریم مدرس ، دانشمندان کرد در خدمت علم و دین ، ترجمة احمد حواری نسب ، تهران ١٣٦٩ ش ؛
(٨) محمد خلیل بن علی مرادی ، سلک الدرّر فی اعیان القرن الثانی عشر ، بغداد ( بی تا. ) ؛
(٩) بابا مردوخ روحانی ، تاریخ مشاهیر کرد ، تهران ١٣٦٤ ش ؛

(١٠) Carl Brockelmann, Geschichte der arabischen Litteratur, Leiden ١٩٤٣-١٩٤٩, Supplementband, ١٩٣٧-١٩٤٢.

/ عبدالله کیانی فرید /

تصاویر این مدخل:
نسب نامه خاندان برزنجي مدني منبع :بنياد دايره المعارف اسلامي